Nguyên nhân bị táo bón: Hiểu đúng để phòng ngừa hiệu quả

Bí bách, khó chịu, và đầy hơi là cảm giác quen thuộc với nhiều người khi bị táo bón. Để phòng ngừa và điều trị hiệu quả, việc đầu tiên bạn cần làm là hiểu rõ nguyên nhân bị táo bón.

1. Nguyên nhân bị táo bón thường gặp

Táo bón là tình trạng phổ biến mà bất kỳ ai cũng có thể gặp phải. Có nhiều yếu tố góp phần gây ra tình trạng này, từ thói quen sinh hoạt cho đến các vấn đề sức khỏe.

1.1. Chế độ ăn thiếu chất xơ

Chất xơ đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc duy trì sức khỏe đường ruột. Nó có hai dạng: chất xơ hòa tan giúp làm mềm phân và chất xơ không hòa tan giúp tăng khối lượng phân, kích thích nhu động ruột đẩy phân ra ngoài dễ dàng hơn.

Khi chế độ ăn hằng ngày thiếu các thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, hoa quả, ngũ cốc nguyên hạt mà lại thừa tinh bột, đạm và chất béo, phân sẽ trở nên khô và khó di chuyển. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây táo bón ở cả người lớn và trẻ nhỏ.

Chế độ ăn thiếu chất xơ là nguyên nhân thường gặp gây ra táo bón

1.2. Uống ít nước

Nước là thành phần không thể thiếu để duy trì độ ẩm cho phân. Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, ruột già sẽ phải tái hấp thu nước từ phân, khiến phân trở nên khô cứng và vón cục, gây khó khăn khi đi đại tiện.

• Người trưởng thành cần uống ít nhất 1,5 – 2 lít nước/ngày.
• Trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi càng dễ bị táo bón khi không bổ sung đủ nước.

1.3. Thói quen nhịn đi vệ sinh

• Thói quen nhịn đi đại tiện, dù do bận rộn công việc hay ngại dùng nhà vệ sinh công cộng, đều rất có hại. Khi phân bị giữ lại trong ruột già lâu hơn, lượng nước trong phân sẽ tiếp tục bị ruột hấp thụ, làm phân càng khô cứng và khó tống ra ngoài.
• Lâu dần, cơ thể sẽ mất đi phản xạ muốn đi đại tiện, dẫn đến táo bón mạn tính.

1.4. Ít vận động, lười tập thể dục

Vận động không chỉ tốt cho sức khỏe tổng thể mà còn giúp kích thích nhu động ruột. Khi cơ thể ít di chuyển, các cơ ruột cũng hoạt động chậm lại, làm quá trình tiêu hóa và đẩy phân diễn ra kém hiệu quả.

Đây là lý do những người làm việc văn phòng, người ngồi nhiều hoặc bệnh nhân nằm lâu trên giường thường dễ bị táo bón.

1.5. Lạm dụng thuốc

Một số loại thuốc có thể gây táo bón như một tác dụng phụ. Bạn cần lưu ý nếu đang sử dụng các loại thuốc sau:

• Thuốc giảm đau opioid (morphin, codein).
• Thuốc kháng acid chứa nhôm hoặc canxi.
• Thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần.
• Thuốc lợi tiểu, thuốc huyết áp.
• Thuốc bổ sung sắt, canxi liều cao.

1.6. Thay đổi thói quen sinh hoạt

Những thay đổi đột ngột trong thói quen sinh hoạt như đi du lịch, thay đổi múi giờ, lịch ăn uống, ngủ nghỉ… có thể làm rối loạn đồng hồ sinh học của cơ thể, ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa và gây táo bón tạm thời.

1.7. Căng thẳng, stress

Tâm lý căng thẳng và stress kéo dài không chỉ tác động đến tinh thần mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tiêu hóa. Mối liên kết giữa não và ruột (trục não-ruột) rất chặt chẽ, khi bạn căng thẳng, nó có thể làm rối loạn nhu động ruột, gây ra táo bón hoặc tiêu chảy.

1.8. Bệnh lý đường ruột và hậu môn

Táo bón cũng có thể là triệu chứng của một số bệnh lý nghiêm trọng hơn:

• Hội chứng ruột kích thích (IBS): Một trong những triệu chứng thường gặp là táo bón luân phiên với tiêu chảy.
• Tắc nghẽn đường ruột: Có thể do khối u hoặc hẹp ruột.
• Trĩ, nứt kẽ hậu môn: Các bệnh này gây đau đớn khi đi đại tiện, khiến người bệnh có tâm lý sợ hãi và cố nhịn, làm tình trạng táo bón càng nặng hơn.

Một số bệnh lý về đường ruột có thể là nguyên nhân gây ra táo bón

1.9. Rối loạn nội tiết và thần kinh

• Các bệnh như suy giáp, tiểu đường, Parkinson, tổn thương tủy sống đều có thể làm chậm nhu động ruột.
• Đây là nguyên nhân ít gặp nhưng cần lưu ý khi táo bón kéo dài không rõ nguyên nhân.

1.10. Nguyên nhân bị táo bón ở phụ nữ mang thai

Táo bón là tình trạng thường gặp ở phụ nữ mang thai do:

• Thai nhi lớn dần gây chèn ép lên đại tràng.
• Hormone progesterone tăng cao làm giãn cơ trơn, bao gồm cả các cơ trong đường ruột, khiến quá trình tiêu hóa diễn ra chậm hơn.
• Việc bổ sung viên sắt cũng có thể làm tình trạng này trở nên trầm trọng hơn.

1.11. Nguyên nhân bị táo bón ở trẻ em

Táo bón ở trẻ em thường có các nguyên nhân riêng biệt:

• Chế độ ăn thiếu chất xơ và uống ít nước, đặc biệt khi trẻ mới bắt đầu ăn dặm.
• Nhịn đi ngoài do sợ đau, mải chơi hoặc lạ nhà vệ sinh khi đi học.
• Một số trẻ có thể bị táo bón do dị ứng đạm sữa bò hoặc các rối loạn tiêu hóa bẩm sinh.

2. Dấu hiệu nhận biết táo bón

Để nhận biết sớm tình trạng táo bón, bạn có thể dựa vào các dấu hiệu sau. Một người có thể được coi là bị táo bón nếu gặp phải ít nhất 2 trong số các triệu chứng dưới đây trong vòng 3 tháng:

• Tần suất đi đại tiện ít: Đi đại tiện ít hơn 3 lần mỗi tuần. Đây là dấu hiệu cơ bản nhất để xác định táo bón.
• Phân khô, cứng, vón cục: Phân có hình dạng như viên sỏi, phân dê hoặc các cục nhỏ, cứng. Điều này cho thấy phân đã bị mất nước nghiêm trọng.
• Cảm giác đi ngoài không hết phân: Sau khi đi vệ sinh, vẫn còn cảm giác nặng bụng, khó chịu như thể phân vẫn còn ứ đọng trong trực tràng.
• Đau bụng, đầy hơi, khó chịu: Sự ứ đọng phân lâu ngày trong ruột có thể gây ra cảm giác chướng bụng, đầy hơi, và đau bụng âm ỉ.
• Đau rát hoặc chảy máu hậu môn: Do phân quá khô và cứng, khi đi ra ngoài có thể gây tổn thương niêm mạc hậu môn, dẫn đến cảm giác đau rát, thậm chí là chảy máu. Đây là dấu hiệu cho thấy tình trạng táo bón đã trở nên nghiêm trọng.

Dựa vào các biểu hiện của táo bón để sớm phát hiện và xử lý

3. Hậu quả của táo bón kéo dài

Táo bón không phải là một vấn đề nhỏ. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

3.1. Gây bệnh trĩ

Đây là hậu quả phổ biến nhất của táo bón mạn tính. Khi phải rặn mạnh để tống phân ra ngoài, áp lực lên các tĩnh mạch ở vùng hậu môn – trực tràng tăng cao, khiến chúng bị sưng phồng và tạo thành búi trĩ. Tình trạng này gây đau đớn, chảy máu và khó chịu khi đi vệ sinh.

3.2. Nứt kẽ hậu môn

Phân khô cứng khi đi qua có thể làm tổn thương niêm mạc ống hậu môn, gây ra các vết nứt. Vết nứt này không chỉ gây đau đớn mà còn dễ bị nhiễm trùng, khiến quá trình điều trị trở nên khó khăn hơn.

3.3. Rối loạn tiêu hóa

Phân bị ứ đọng lâu ngày trong ruột già có thể tạo ra môi trường thuận lợi cho vi khuẩn có hại phát triển. Điều này làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, gây rối loạn tiêu hóa và ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cơ thể.

3.4. Tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng

Một số nghiên cứu cho thấy, táo bón mạn tính có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng. Việc phân và các chất độc hại bị lưu lại quá lâu trong ruột sẽ làm tổn thương niêm mạc, tạo điều kiện cho tế bào ung thư hình thành.

3.5. Ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân

Táo bón kéo dài còn gây ra nhiều triệu chứng khó chịu khác như:

• Hôi miệng: Do các chất độc từ ruột không được đào thải mà tích tụ và theo đường máu lên gây hôi miệng.
• Mệt mỏi, kém tập trung: Cơ thể không hấp thụ đủ dinh dưỡng và phải làm việc quá sức để xử lý chất thải.
• Mụn nhọt, da sần sùi: Chất độc tích tụ trong cơ thể sẽ tìm cách đào thải qua da, gây nổi mụn và làm da kém mịn màng.

Tóm lại, đừng xem thường táo bón. Hãy chủ động phòng ngừa và điều trị kịp thời để tránh những hậu quả nghiêm trọng về sau.

Táo bón kéo dài có thể gây ra các bệnh lý khác

4. Cách phòng ngừa và khắc phục táo bón

4.1. Bổ sung chất xơ

• Ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.
• Ưu tiên chất xơ hòa tan từ táo, cam, bưởi, yến mạch, rau cải.

4.2. Uống đủ nước

• Người trưởng thành: 1,5 – 2 lít/ngày.
• Trẻ em và phụ nữ mang thai điều chỉnh theo cân nặng.

4.3. Vận động thường xuyên

• Đi bộ, yoga, bơi lội giúp tăng nhu động ruột.
• Nên duy trì ít nhất 30 phút vận động mỗi ngày.

4.4. Tập thói quen đi vệ sinh đều đặn

• Không nhịn đi ngoài.
• Đi vào giờ cố định, tốt nhất là buổi sáng.

4.5. Quản lý stress

• Ngủ đủ giấc, thư giãn bằng thiền, hít thở sâu.
• Giữ tinh thần thoải mái để hệ tiêu hóa hoạt động ổn định.

4.6. Dùng thuốc đúng cách

• Tránh lạm dụng thuốc dễ gây táo bón.
• Nếu phải bổ sung sắt hoặc canxi, nên kết hợp chế độ ăn giàu chất xơ hoặc tham khảo bác sĩ về men vi sinh hỗ trợ tiêu hóa.

4.7. Khi nào cần gặp bác sĩ?

• Táo bón trên 3 tuần.
• Có dấu hiệu bất thường: sụt cân, đau bụng dữ dội, chảy máu hậu môn.
• Cần khám để loại trừ bệnh lý nguy hiểm.

Có rất nhiều nguyên nhân bị táo bón, từ thói quen ăn uống, sinh hoạt đến các bệnh lý tiềm ẩn. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp phòng ngừa và điều trị hiệu quả, tránh táo bón trở thành vấn đề mạn tính, gây ảnh hưởng sức khỏe lâu dài.