Chỉ số đường huyết HbA1c là gì? Cần kiểm soát chỉ số nào?

Chỉ số đường huyết (Glycaemic Index – GI) là một thông số y khoa cực kỳ quan trọng, phản ánh nồng độ đường (glucose) có trong máu. Chỉ số này mất cân bằng quá cao hay quá thấp đều gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe, đặc biệt là bệnh lý đái tháo đường và các biến chứng tim mạch.

1. Chỉ số đường huyết là gì?

Đường huyết là lượng đường trong máu được đo tại một thời điểm nhất định. Đơn vị đo phổ biến là mmol/l hoặc mg/dl.

• Nguồn gốc của glucose: Sau khi chúng ta ăn các thực phẩm chứa tinh bột (carbohydrate), hệ tiêu hóa sẽ phân hủy chúng thành đường đơn và hấp thụ vào máu.
• Vai trò của Insulin: Tuyến tụy tiết ra hormone insulin để giúp glucose từ máu đi vào các tế bào. Khi quá trình này gặp trục trặc, đường sẽ tích tụ trong máu, dẫn đến tình trạng tăng đường huyết.

Insulin đóng vai trò chìa khóa mở cửa tế bào cho glucose.

2. Các loại chỉ số đường huyết quan trọng cần theo dõi

Để đánh giá sức khỏe một cách chính xác, các chuyên gia y tế thường dựa vào 4 loại chỉ số sau:

2.1. Chỉ số đường huyết lúc đói

• Đây là chỉ số được đo sau khi bạn đã nhịn ăn ít nhất 8 tiếng (thường là sau khi ngủ dậy buổi sáng).
• Chỉ số này giúp chẩn đoán tình trạng tiền tiểu đường hoặc tiểu đường giai đoạn đầu.

2.2. Chỉ số đường huyết sau ăn (2 giờ)

• Phản ánh khả năng xử lý lượng đường từ thực phẩm của cơ thể.
• Ở người bình thường, đường huyết sẽ tăng sau khi ăn và trở lại mức ổn định sau khoảng 2 tiếng nhờ sự điều tiết của insulin.

2.3. Chỉ số đường huyết bất kỳ

• Có thể đo vào bất cứ thời điểm nào trong ngày.
• Chỉ số này thường được dùng để tầm soát nhanh khi bệnh nhân có triệu chứng khát nước, sụt cân hoặc mệt mỏi quá mức.

2.4. Chỉ số HbA1c

• Đây là chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình của bạn trong suốt 3 tháng qua.
• Đây là “tiêu chuẩn vàng” để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị của bệnh nhân tiểu đường.

 
Chỉ số HbA1c giúp đánh giá kiểm soát đường huyết lâu dài.

3. Bảng tra cứu chỉ số đường huyết an toàn và nguy hiểm

Dưới đây là bảng thông số tiêu chuẩn để bạn có thể tự kiểm tra tình trạng sức khỏe của mình tại nhà:

Lưu ý: Để chuyển đổi từ mmol/l sang mg/dl, bạn nhân chỉ số mmol/l với 18.

4. Phân loại thực phẩm theo chỉ số GI

Trong dinh dưỡng, chỉ số đường huyết của thực phẩm (GI) được dùng để phân loại mức độ tăng đường huyết nhanh hay chậm sau khi ăn.

• Nhóm GI thấp (GI < 55): Bao gồm các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh và hầu hết các loại trái cây ít ngọt. Nhóm này giải phóng đường chậm, giúp no lâu và ổn định đường huyết.
• Nhóm GI trung bình (GI từ 56 – 69): Bao gồm gạo lứt, khoai lang, ngô, dứa. Có thể ăn nhưng cần kiểm soát số lượng.
• Nhóm GI cao (GI > 70): Bao gồm bánh mì trắng, gạo trắng, bánh kẹo, nước ngọt. Nhóm này khiến đường huyết tăng vọt ngay sau khi ăn, gây áp lực lớn cho tuyến tụy.

Ưu tiên thực phẩm GI thấp để bảo vệ hệ tiêu hóa.

5. Các triệu chứng khi chỉ số đường huyết mất cân bằng

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu thay đổi đường huyết sẽ giúp bạn tránh được những biến chứng cấp tính nguy hiểm.

5.1. Triệu chứng tăng đường huyết (Hyperglycemia)

• Đi tiểu thường xuyên, đặc biệt là vào ban đêm.
• Khát nước liên tục dù đã uống nhiều.
• Tầm nhìn bị mờ, mắt thường xuyên cảm thấy khô.
• Vết thương hở rất lâu lành hoặc hay bị nhiễm trùng da.

5.2. Triệu chứng hạ đường huyết (Hypoglycemia)

• Vã mồ hôi lạnh, run tay chân.
• Cảm giác đói cồn cào, tim đập nhanh.
• Chóng mặt, đau đầu, tâm trạng lo lắng hoặc kích động.
• Nếu không xử lý kịp thời có thể dẫn đến hôn mê sâu.

6. Bí quyết kiểm soát chỉ số đường huyết hiệu quả tại nhà

Để duy trì chỉ số đường huyết ở mức lý tưởng, bạn cần kết hợp đồng bộ 3 yếu tố: Dinh dưỡng, Vận động và Kiểm tra định kỳ.

6.1. Nguyên tắc dinh dưỡng “vàng”

• Ăn đúng thứ tự: Nên bắt đầu bữa ăn bằng rau xanh, sau đó đến chất đạm và cuối cùng mới là tinh bột. Cách này giúp làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu.
• Không bỏ bữa: Đặc biệt là bữa sáng. Việc bỏ bữa khiến đường huyết sụt giảm và kích thích cơ thể ăn quá nhiều vào bữa tiếp theo, gây ra hiện tượng tăng đường huyết đột ngột.
• Chọn thực phẩm thô: Ưu tiên ngũ cốc nguyên cám thay vì tinh bột tinh chế để tận dụng lượng chất xơ dồi dào.

6.2. Vận động để tiêu thụ glucose

• Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày (đi bộ, bơi lội, đạp xe) giúp cơ bắp sử dụng glucose hiệu quả hơn mà không cần nhiều insulin.
• Vận động sau bữa ăn nhẹ nhàng (đi dạo) giúp ổn định đường huyết sau ăn cực tốt.

6.3. Theo dõi chỉ số đường huyết thường xuyên

• Trang bị máy đo đường huyết cá nhân tại nhà để kiểm tra định kỳ.
• Ghi chép nhật ký ăn uống và chỉ số tương ứng để nhận biết những loại thực phẩm nào khiến đường huyết của bạn tăng mạnh nhất.

Tự theo dõi đường huyết giúp kiểm soát bệnh tốt hơn.

7. Các yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số đường huyết bạn chưa biết

Đôi khi đường huyết của bạn tăng cao không phải do thức ăn mà do các yếu tố khách quan sau:

• Stress và căng thẳng: Khi căng thẳng, cơ thể tiết ra hormone Cortisol và Adrenaline, các hormone này kích thích gan giải phóng glucose vào máu để đối phó với tình trạng khẩn cấp.
• Thiếu ngủ: Ngủ không đủ giấc làm giảm khả năng nhạy cảm của cơ thể với insulin.
• Bệnh tật hoặc nhiễm trùng: Khi cơ thể chiến đấu với vi khuẩn/virus, đường huyết có xu hướng tăng cao hơn bình thường.
• Sử dụng thuốc: Một số loại thuốc kháng viêm (Corticoid) có tác dụng phụ làm tăng đường huyết rất mạnh.

Duy trì chỉ số đường huyết ổn định là chìa khóa để có một cuộc sống khỏe mạnh và trường thọ. Bằng cách hiểu rõ các con số và xây dựng một lối sống khoa học, bạn hoàn toàn có thể làm chủ sức khỏe của mình. Đừng chờ đến khi có triệu chứng mới đi khám, hãy chủ động tầm soát đường huyết ngay hôm nay.