Nguyên nhân, cách chữa táo bón sau sinh và cách phòng ngừa hiệu quả!

Táo bón sau sinh là một vấn đề phổ biến, gây khó chịu và ảnh hưởng đến quá trình hồi phục của các bà mẹ. Bài viết này sẽ cung cấp những cách chữa táo bón sau sinh hiệu quả, từ các biện pháp tự nhiên đến dùng thuốc an toàn.

1. Tại sao sau sinh bị táo bón

Hiểu rõ nguyên nhân là bước đầu tiên để tìm ra cách chữa táo bón sau sinh phù hợp. Táo bón sau sinh không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên mà là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều yếu tố thể chất và sinh lý.

• Thay đổi nội tiết tố: Sau khi sinh, hormone progesterone, vốn có tác dụng làm chậm quá trình tiêu hóa trong thai kỳ, vẫn còn tồn tại trong cơ thể mẹ. Nồng độ hormone này giảm dần, nhưng sự thay đổi đột ngột có thể làm ảnh hưởng đến nhu động ruột, dẫn đến táo bón.
• Tổn thương vùng đáy chậu: Quá trình sinh nở, đặc biệt là sinh thường, có thể gây tổn thương, sưng tấy hoặc rách cơ vùng đáy chậu. Những tổn thương này gây đau đớn và sợ hãi khi rặn, khiến mẹ vô thức nín nhịn đi đại tiện, làm phân bị tích tụ và khô cứng.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc được sử dụng trong và sau khi sinh, chẳng hạn như thuốc giảm đau (morphine, opioid) hoặc thuốc bổ sung sắt, canxi, có thể gây táo bón như một tác dụng phụ không mong muốn.
• Thiếu vận động: Sau sinh, cơ thể mẹ còn yếu, thường xuyên nằm nghỉ hoặc ngồi một chỗ để chăm sóc con, dẫn đến ít vận động. Lối sống ít vận động làm giảm nhu động ruột, khiến quá trình tiêu hóa và đào thải trở nên chậm chạp.
• Chế độ ăn uống không hợp lý: Mẹ sau sinh thường có xu hướng ăn những thực phẩm giàu đạm, giàu dinh dưỡng nhưng lại thiếu chất xơ, rau xanh, hoa quả. Ngoài ra, việc uống không đủ nước cũng là nguyên nhân hàng đầu khiến phân bị khô cứng.
• Mất nước và suy nhược: Quá trình sinh nở tiêu hao rất nhiều năng lượng và nước. Mất máu, mồ hôi, và sau đó là việc tiết sữa khiến cơ thể mẹ dễ bị mất nước, dẫn đến tình trạng phân khô, khó đi.

Mẹ bỉm do thay đổi nội tiết và tổn thương vùng chậu sau sinh nên dễ bị táo bón

2. Táo bón sau sinh có nguy hiểm không?

Nhiều mẹ bỉm thường chủ quan và cho rằng táo bón là tình trạng bình thường. Tuy nhiên, nếu không được điều trị kịp thời, táo bón sau sinh có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

• Trĩ và nứt kẽ hậu môn: Đây là hai biến chứng phổ biến nhất của táo bón. Việc phải rặn quá nhiều và phân cứng đi qua gây áp lực lớn lên tĩnh mạch ở hậu môn, dẫn đến sưng phồng và hình thành búi trĩ. Nếu tình trạng táo bón kéo dài, phân khô cứng có thể làm rách niêm mạc hậu môn, gây đau đớn và chảy máu khi đi đại tiện.
• Sa trực tràng: Táo bón mãn tính làm suy yếu các cơ và mô nâng đỡ trực tràng, khiến một phần ruột có thể bị sa xuống.
• Ảnh hưởng đến quá trình hồi phục: Táo bón gây khó chịu, đau đớn, làm mẹ bỉm căng thẳng, mệt mỏi, ảnh hưởng đến giấc ngủ và quá trình hồi phục sức khỏe tổng thể.
• Suy giảm chất lượng sữa mẹ: Mẹ bị táo bón thường ăn uống kém, cơ thể mệt mỏi, căng thẳng, từ đó có thể ảnh hưởng đến chất lượng và số lượng sữa, gián tiếp gây ảnh hưởng đến sự phát triển của bé.

Táo bón có thể gây ra bệnh trĩ, nứt kẽ hậu môn

3. Làm sao để giảm táo bón sau sinh 

Khi gặp phải tình trạng táo bón, các mẹ bỉm cần áp dụng ngay các biện pháp an toàn và hiệu quả. Dưới đây là những cách chữa táo bón sau sinh được các chuyên gia khuyên dùng.

3.1. Thay đổi chế độ ăn uống và sinh hoạt

Đây là biện pháp cốt lõi và an toàn nhất.

• Tăng cường chất xơ: Bổ sung các loại rau xanh đậm, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
  • Rau: Rau khoai lang, rau đay, mồng tơi, rau bina, mướp.
  • Trái cây: Mận, lê, kiwi, chuối, đu đủ. Đặc biệt, mận khô và nước ép mận là “thần dược” tự nhiên giúp nhuận tràng nhanh chóng.
• Uống đủ nước: Uống ít nhất 2.5-3 lít nước mỗi ngày, bao gồm nước lọc, nước ép trái cây, canh rau. Uống một ly nước ấm vào buổi sáng ngay sau khi thức dậy sẽ giúp kích thích nhu động ruột.
• Sử dụng thực phẩm lợi sữa, nhuận tràng:
  • Sữa chua: Sữa chua chứa probiotic (lợi khuẩn) giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
  • Mật ong và chanh: Pha một thìa mật ong và một ít nước cốt chanh với nước ấm để uống vào buổi sáng.
• Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ăn 3 bữa chính, hãy chia thành 5-6 bữa nhỏ để giảm tải cho hệ tiêu hóa.

Uống đủ nước và tăng chất xơ hỗ trợ giảm táo bón cho mẹ bỉm

3.2. Vận động nhẹ nhàng

Vận động giúp kích thích các cơ ở vùng bụng và đường ruột, từ đó cải thiện nhu động ruột.

• Đi bộ: Chỉ cần đi bộ nhẹ nhàng trong nhà hoặc quanh sân vườn 15-20 phút mỗi ngày.
• Bài tập cơ bụng: Khi cơ thể đã hồi phục, hãy tập các bài tập cơ bụng nhẹ nhàng để tăng cường sức mạnh cho các cơ vùng này.

3.3. Xây dựng thói quen đi đại tiện

• Tạo thói quen: Tập đi vệ sinh vào một giờ cố định mỗi ngày, tốt nhất là vào buổi sáng, sau bữa ăn.
• Không nhịn: Tuyệt đối không nhịn đi đại tiện khi cơ thể có tín hiệu.

3.4. Các phương pháp dân gian và mẹo nhỏ

• Mát-xa bụng: Dùng tay xoa nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ quanh rốn, bắt đầu từ bụng dưới bên phải, lên trên, qua rốn và xuống bụng dưới bên trái.
• Sử dụng dầu dừa hoặc dầu oliu: Uống một thìa cà phê dầu dừa hoặc dầu oliu nguyên chất vào buổi sáng để bôi trơn đường ruột.
• Nha đam (lô hội): Dùng thịt nha đam đã sơ chế để nấu chè hoặc xay sinh tố, giúp nhuận tràng.

3.5. Sử dụng thuốc nhuận tràng an toàn và hiệu quả

Nếu các biện pháp tự nhiên không mang lại hiệu quả, việc sử dụng thuốc nhuận tràng có thể là cần thiết. Tuy nhiên, mẹ bỉm cần hết sức thận trọng và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng, đặc biệt là khi đang cho con bú.

• Thuốc nhuận tràng tạo khối (Bulk-forming laxatives): Đây là loại thuốc được xem là an toàn nhất cho phụ nữ sau sinh. Chúng hoạt động tương tự chất xơ, giúp phân hút nước và tăng khối lượng, làm mềm phân một cách tự nhiên. Ví dụ: Psyllium, Methylcellulose.
• Thuốc nhuận tràng thẩm thấu (Osmotic laxatives): Loại thuốc này kéo nước vào ruột, làm mềm phân và kích thích nhu động ruột. Một số loại phổ biến như Lactulose, Polyethylene Glycol (PEG) thường được coi là an toàn vì chúng ít hấp thu vào máu, do đó không ảnh hưởng đến sữa mẹ.
• Thuốc làm mềm phân (Stool softeners): Những loại thuốc như Docusate sodium hoạt động bằng cách làm mềm phân, giúp giảm cảm giác đau và khó rặn. Chúng thường được bác sĩ kê đơn để ngăn ngừa táo bón sau sinh, đặc biệt là sau khi sinh thường hoặc có vết thương ở vùng đáy chậu.

4. Cách phòng ngừa táo bón sau sinh

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Việc chủ động phòng ngừa ngay từ những ngày đầu sau sinh sẽ giúp các mẹ tránh được tình trạng khó chịu này.

• Bắt đầu bằng chế độ ăn uống hợp lý: Ngay sau sinh, hãy chú ý bổ sung đủ chất xơ và nước.
• Vận động sớm: Ngay khi sức khỏe cho phép, hãy bắt đầu vận động nhẹ nhàng để kích thích hệ tiêu hóa.
• Chăm sóc vết thương sau sinh: Nếu có vết thương ở vùng đáy chậu, hãy chăm sóc cẩn thận và hỏi ý kiến bác sĩ về các loại thuốc giảm đau phù hợp, không gây táo bón.
• Tuyệt đối không nhịn đi đại tiện: Ngay cả khi cảm thấy sợ hãi hoặc đau đớn, hãy cố gắng đi vệ sinh để tránh phân bị khô cứng.

Mẹ bỉm nên thực hiện chế độ ăn uống khoa học, tránh nhịn đi đại tiện

Táo bón sau sinh là một vấn đề phổ biến nhưng hoàn toàn có thể được kiểm soát và điều trị. Bằng cách hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng các cách chữa táo bón sau sinh an toàn như thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt, vận động nhẹ nhàng và xây dựng thói quen khoa học, các mẹ bỉm sẽ nhanh chóng vượt qua giai đoạn này. Nếu tình trạng táo bón kéo dài hoặc kèm theo các triệu chứng bất thường, hãy đến gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời, đảm bảo sức khỏe tốt nhất cho cả mẹ và bé.