Rối loạn tiêu hóa tiêu chảy: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Rối loạn tiêu hóa tiêu chảy không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt, mà còn gây mất nước, suy nhược và tiềm ẩn nhiều biến chứng nếu không được điều trị đúng cách. Vậy nguyên nhân nào gây ra hiện tượng này, làm thế nào để phân biệt với các bệnh lý khác và cách xử lý ra sao? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây để bảo vệ sức khỏe đường ruột cho bạn và người thân.

1. Rối loạn tiêu hóa tiêu chảy là gì?

Rối loạn tiêu hóa tiêu chảy là tình trạng hệ tiêu hóa bị xáo trộn, dẫn đến việc đi ngoài phân lỏng, nhiều nước hơn bình thường, và thường xuyên hơn. Đây là một dạng phổ biến của rối loạn tiêu hóa, xảy ra khi ruột không thể hấp thu đủ nước hoặc khi có sự gia tăng tiết dịch trong ruột.

Tiêu chảy là một dạng phổ biến của rối loạn tiêu hóa.

Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

• • Phân lỏng, nhiều nước: Đây là dấu hiệu rõ rệt nhất. Phân không còn giữ được khuôn mà trở nên lỏng, sệt hoặc toàn nước.
  • Tăng số lần đi ngoài: Thường đi ngoài trên 3 lần trong 24 giờ.

• Cấp tính hoặc mãn tính: Tiêu chảy cấp tính kéo dài dưới 14 ngày, thường do nhiễm trùng hoặc ngộ độc thực phẩm. Tiêu chảy mãn tính thường kéo dài từ 14 ngày trở lên, thường do các bệnh lý tiềm ẩn như hội chứng ruột kích thích (IBS), bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, không dung nạp thực phẩm hoặc các vấn đề hấp thu.

• Triệu chứng kèm theo: Thường đi kèm với đau bụng quặn, đầy hơi, buồn nôn, nôn mửa, sốt (nếu do nhiễm trùng), và có thể suy nhược cơ thể do mất nước và điện giải.

Rối loạn tiêu hóa tiêu chảy có thể xuất hiện đột ngột trong vài ngày hoặc kéo dài nhiều tuần, tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh.

2. Nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa tiêu chảy

Có rất nhiều nguyên nhân khiến bạn bị rối loạn tiêu hóa kèm theo tiêu chảy. Việc xác định đúng nguyên nhân là yếu tố then chốt giúp điều trị dứt điểm và tránh tái phát.

• Nhiễm khuẩn đường ruột: Vi khuẩn như E. coli, Salmonella, Shigella hay Campylobacter là những tác nhân phổ biến gây tiêu chảy cấp. Chúng thường xâm nhập qua thực phẩm nhiễm khuẩn, thức ăn ôi thiu hoặc nước uống không hợp vệ sinh. Người bệnh thường bị tiêu chảy đột ngột, phân lỏng, sốt và đau bụng quặn.
• Nhiễm virus và ký sinh trùng: Các loại virus như rotavirus, norovirus hoặc ký sinh trùng như giardia, amíp cũng là nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa tiêu chảy, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Virus lây lan dễ qua tay bẩn, đồ dùng chung hoặc thực phẩm nấu chưa chín kỹ.
• Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột: Lạm dụng thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hoặc thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) có thể làm tiêu diệt lợi khuẩn trong ruột, khiến hệ vi sinh bị rối loạn. Hậu quả là cơ thể khó tiêu hóa thức ăn, gây tiêu chảy, phân sống, đầy hơi, chướng bụng.

Mất cân bằng vi sinh đường ruột gây rối loạn tiêu hóa tiêu chảy.

• Không dung nạp hoặc dị ứng thực phẩm: Người không dung nạp lactose (có trong sữa) hoặc gluten (có trong lúa mì) dễ bị tiêu chảy sau khi ăn các thực phẩm chứa các thành phần này. Cơ thể không có đủ enzyme phân giải khiến thức ăn bị lên men trong ruột, dẫn đến đầy bụng, tiêu chảy và khó chịu.
• Hội chứng ruột kích thích (IBS): Đây là một rối loạn chức năng đường ruột mạn tính, không có tổn thương thực thể nhưng gây rối loạn đại tiện với các đợt tiêu chảy hoặc táo bón xen kẽ. Người bệnh thường xuyên bị đau bụng âm ỉ, trướng hơi và tiêu chảy không rõ nguyên nhân.
• Tác động của căng thẳng và rối loạn cảm xúc: Tâm lý bất ổn, stress kéo dài hoặc rối loạn lo âu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của ruột thông qua trục thần kinh não – ruột. Hệ quả là người bệnh dễ bị tiêu chảy chức năng dù không có nhiễm khuẩn hay dị ứng thực phẩm.

3. Rối loạn tiêu hóa tiêu chảy có nguy hiểm không?

Trong nhiều trường hợp, tiêu chảy là cơ chế tự làm sạch ruột của cơ thể. Tuy nhiên, nếu diễn ra quá thường xuyên hoặc kéo dài, rối loạn tiêu hóa tiêu chảy có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng:

• Mất nước và điện giải: Gây mệt mỏi, chóng mặt, tụt huyết áp, nguy hiểm hơn là trụy mạch.
• Suy dinh dưỡng: Cơ thể không hấp thu được chất dinh dưỡng → gầy sút cân, yếu cơ, thiếu máu.
• Tổn thương niêm mạc ruột: Tiêu chảy kéo dài khiến ruột viêm, dễ bị loét hoặc xuất huyết.
• Ảnh hưởng tinh thần: Người bệnh lo lắng, mất tự tin vì sợ “không kịp vào nhà vệ sinh”.
• Trẻ nhỏ và người già: Nguy cơ mất nước nghiêm trọng, có thể dẫn đến tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.

Rối loạn tiêu hóa tiêu chảy có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng.

4. Dấu hiệu cảnh báo rối loạn tiêu hóa tiêu chảy nghiêm trọng

Hầu hết các trường hợp tiêu chảy có thể tự khỏi trong vài ngày. Tuy nhiên, nếu bạn hoặc người thân có các biểu hiện sau, cần đến bệnh viện càng sớm càng tốt:

• Đi ngoài > 6 lần/ngày liên tục trong 2–3 ngày
• Phân lẫn máu, nhầy, mùi hôi thối bất thường
• Sốt cao > 38.5°C, đau bụng dữ dội
• Da khô, môi khô, mắt trũng, đi tiểu ít
• Chóng mặt, choáng váng, mệt mỏi kéo dài
• Tiêu chảy sau khi dùng kháng sinh hoặc có tiền sử bệnh nền

5. Cách điều trị rối loạn tiêu hóa tiêu chảy hiệu quả

Điều trị rối loạn tiêu hóa tiêu chảy cần kết hợp nhiều biện pháp từ bù nước, ăn uống hợp lý đến sử dụng thuốc và hỗ trợ bằng lợi khuẩn.

5.1. Bù nước – điện giải

• Uống oresol đúng liều lượng, từng ngụm nhỏ nhiều lần/ngày
• Nước cháo loãng, nước dừa, nước muối pha loãng cũng có thể thay thế tạm thời
• Tránh các loại nước có gas, nước ép nhiều đường hoặc nước quá lạnh

5.2. Chế độ ăn uống phù hợp

• Nên ăn: Cháo loãng, súp gà, cơm mềm, chuối chín, khoai lang, cà rốt hấp
• Tránh: Đồ ăn chiên rán, cay nóng, sữa động vật, trái cây chua, đồ uống có cồn
• Ăn thành nhiều bữa nhỏ, không bỏ bữa

5.3. Bổ sung men vi sinh (probiotic)

• Hỗ trợ khôi phục hệ lợi khuẩn ruột, giảm thời gian tiêu chảy
• Cải thiện tình trạng đầy hơi, phân sống, rối loạn đại tiện
• Nên chọn sản phẩm có chứa đa chủng lợi khuẩn như Lactobacillus, Bifidobacterium, Saccharomyces boulardii, Bacillus Clausii…

Bổ sung men vi sinh cải thiện tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa.

5.4. Sử dụng thuốc khi cần thiết

• Thuốc cầm tiêu chảy (loperamide) chỉ nên dùng khi không có nhiễm khuẩn và có chỉ định bác sĩ
• Thuốc hấp phụ (smecta) giúp bao phủ niêm mạc ruột, giảm kích thích
• Trường hợp nhiễm khuẩn: Cần dùng kháng sinh đúng loại, đủ liều theo hướng dẫn

6. Rối loạn tiêu hóa tiêu chảy ở trẻ em: Cần đặc biệt lưu ý

Trẻ em là đối tượng dễ bị mất nước và điện giải hơn người lớn. Vì vậy, nếu trẻ bị tiêu chảy kèm rối loạn tiêu hóa, cha mẹ cần:

• Theo dõi sát số lần đi ngoài, lượng nước tiểu
• Cho trẻ uống oresol theo hướng dẫn
• Tuyệt đối không dùng thuốc cầm tiêu chảy tùy tiện
• Bổ sung men vi sinh phù hợp lứa tuổi
• Đưa trẻ đi khám nếu tiêu chảy kéo dài > 2 ngày hoặc có sốt, nôn, phân nhầy máu

Đưa trẻ đi khám nếu tiêu chảy kéo dài > 2 ngày.

7. Phòng ngừa rối loạn tiêu hóa tiêu chảy như thế nào?

Dưới đây là những cách giúp bạn và gia đình giảm nguy cơ rối loạn tiêu hóa tiêu chảy:

• Ăn chín, uống sôi; rửa tay kỹ trước ăn và sau khi đi vệ sinh
• Bảo quản thực phẩm đúng cách, tránh dùng đồ ôi thiu
• Uống đủ nước, bổ sung chất xơ và probiotic thường xuyên
• Tránh lạm dụng kháng sinh, chỉ dùng thuốc khi có chỉ định
• Kiểm soát stress và xây dựng lối sống lành mạnh

Rối loạn tiêu hóa tiêu chảy không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu không xử lý đúng. Việc xác định nguyên nhân, bổ sung lợi khuẩn, bù nước hợp lý và điều chỉnh chế độ ăn uống là nền tảng quan trọng để phục hồi sức khỏe đường ruột. Đặc biệt, ở trẻ nhỏ và người cao tuổi, cần theo dõi sát sao để tránh mất nước nghiêm trọng.