Trẻ sơ sinh hay bị nôn trớ có sao không? Cách phân biệt và xử lý

Trẻ sơ sinh hay bị nôn trớ có sao không là thắc mắc chung của rất nhiều cha mẹ khi chăm con nhỏ. Thực tế, hệ tiêu hóa non nớt của bé rất dễ phản ứng sau khi bú no, gây ra hiện tượng ọc sữa, trớ sữa sinh lý. Bài viết này sẽ cung cấp đầy đủ dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân và hướng dẫn vỗ ợ hơi, cho bú đúng tư thế giúp bé giảm ngay tình trạng này.

1. Trẻ sơ sinh hay bị nôn trớ có sao không?

Không phải lúc nào trẻ sơ sinh nôn trớ cũng nguy hiểm. Nhiều bé có thể trớ sữa sau bú do dạ dày còn nhỏ, nằm ngang nhiều hoặc bú quá no. Tình trạng này thường được gọi là trớ sữa sinh lý hoặc trào ngược sinh lý.

Nếu bé chỉ trớ một ít sữa, không nôn vọt, vẫn vui vẻ, bú tốt, tiểu đều và tăng cân bình thường thì cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi tại nhà. Theo NHS, trào ngược ở trẻ nhỏ thường gặp và thường tự cải thiện khi bé lớn hơn, miễn là bé khỏe mạnh và tăng cân tốt.

Cha mẹ cần chú ý hơn nếu nôn trớ đi kèm biểu hiện bất thường như bé mệt, bú kém, khó thở, sốt, nôn nhiều lần hoặc cân nặng không tăng.

2. Phân biệt nôn trớ sinh lý và nôn bệnh lý ở trẻ sơ sinh

Để biết trẻ sơ sinh hay bị nôn trớ có sao không, cha mẹ cần quan sát cách bé nôn, lượng sữa nôn ra và biểu hiện sau nôn.

2.1. Nôn trớ sinh lý

Nôn trớ sinh lý thường có đặc điểm:

• Bé trớ một lượng sữa nhỏ sau bú.
• Sữa chảy ra nhẹ nhàng ở khóe miệng.
• Không nôn vọt thành tia.
• Bé vẫn bú tốt sau đó.
• Bé không sốt, không mệt.
• Bé vẫn tăng cân đều.
• Số tã ướt trong ngày vẫn bình thường.

Tình trạng này thường giảm dần khi hệ tiêu hóa của bé trưởng thành hơn, bé biết ngồi và ăn uống ổn định hơn.

2.2. Nôn bệnh lý

Nôn trớ có thể là dấu hiệu bất thường nếu bé có một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Nôn vọt mạnh, sữa bắn xa.
• Nôn nhiều lần trong ngày.
• Nôn sau hầu hết các cữ bú.
• Nôn ra dịch xanh, vàng hoặc có máu.
• Bé bỏ bú, bú kém.
• Bé không tăng cân hoặc sụt cân.
• Bé sốt, tiêu chảy, bụng chướng.
• Bé lừ đừ, khó đánh thức.
• Bé ít tiểu, môi khô, khóc không có nước mắt.

Mayo Clinic khuyến nghị nên đưa trẻ đi khám nếu bé không tăng cân, nôn vọt, nôn dịch xanh/vàng, nôn ra máu, từ chối bú, có máu trong phân, khó thở hoặc ít năng lượng.

Nếu trẻ bỏ bú hoặc có dấu hiệu lạ cần đưa đi khám

3. Nguyên nhân trẻ sơ sinh hay bị nôn trớ

Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh hay bị nôn trớ, từ sinh lý bình thường đến bệnh lý cần can thiệp.

3.1. Dạ dày của trẻ còn nhỏ

Dạ dày trẻ sơ sinh có dung tích nhỏ. Nếu bé bú quá nhiều trong một cữ, sữa dễ trào ngược lên miệng. Đây là lý do nhiều bé trớ sữa ngay sau bú, nhất là khi được đặt nằm xuống quá sớm.

3.2. Cơ thắt thực quản dưới chưa hoàn thiện

Ở trẻ nhỏ, cơ thắt giữa thực quản và dạ dày còn yếu, chưa đóng kín tốt. Khi dạ dày đầy, sữa dễ trào ngược lên thực quản và ra miệng. Đây là nguyên nhân phổ biến của trào ngược sinh lý ở trẻ sơ sinh.

3.3. Bé bú quá no hoặc bú quá nhanh

Nếu sữa mẹ xuống quá mạnh, núm bình chảy quá nhanh hoặc bé bú vội, bé dễ nuốt nhiều sữa và không khí cùng lúc. Điều này làm dạ dày căng, gây đầy hơi và nôn trớ.

  
Trẻ bú quá nhanh khiến nuốt phải khí gây nôn trớ

3.4. Không được ợ hơi sau bú

Không khí nuốt vào khi bú nếu không được đẩy ra ngoài có thể làm bé đầy bụng, khó chịu và trớ sữa. Vì vậy, vỗ ợ hơi đúng cách là bước quan trọng sau mỗi cữ bú.

3.5. Tư thế bú hoặc nằm sau bú chưa phù hợp

Cho bé bú khi đầu thấp, bú trong tư thế nằm ngang hoặc đặt bé nằm ngay sau bú có thể làm tăng nguy cơ trớ sữa. Bé cũng dễ nôn trớ hơn nếu bị rung lắc, thay tã mạnh hoặc đùa nghịch ngay sau bú.

3.6. Một số nguyên nhân bệnh lý

Ngoài nguyên nhân sinh lý, trẻ sơ sinh nôn trớ nhiều có thể liên quan đến:

• Trào ngược dạ dày – thực quản mức độ nặng.
• Nhiễm trùng tiêu hóa.
• Dị ứng đạm sữa bò.
• Không dung nạp sữa.
• Hẹp môn vị.
• Tắc ruột hoặc các vấn đề ngoại khoa khác.
• Nhiễm trùng toàn thân.

Đặc biệt, nôn vọt lặp lại ở trẻ nhỏ cần được kiểm tra. HealthyChildren cho biết nôn vọt ở trẻ nhỏ có thể liên quan đến hẹp môn vị, thường xuất hiện trong giai đoạn 2 tuần đến 2 tháng tuổi và có nguy cơ gây mất nước, sụt cân nếu không điều trị.

4. Trẻ sơ sinh hay bị nôn trớ phải làm sao?

Nếu bé chỉ nôn trớ nhẹ, vẫn bú tốt và tăng cân đều, cha mẹ có thể áp dụng một số cách chăm sóc tại nhà.

4.1. Chia nhỏ cữ bú

Thay vì cho bé bú quá nhiều một lần, mẹ có thể:

• Cho bé bú ít hơn mỗi cữ.
• Tăng số cữ bú trong ngày.
• Không ép bé bú khi bé đã no.
• Theo dõi dấu hiệu đói – no của bé.

Cách này giúp dạ dày bé không bị quá căng, từ đó giảm trớ sữa sau bú.

4.2. Cho bé bú đúng tư thế

Khi cho bú, nên giữ đầu và thân bé hơi cao hơn so với bụng. Nếu bú bình, cần chọn núm ti có dòng chảy phù hợp, không quá nhanh khiến bé sặc hoặc nuốt nhiều hơi.

Với bé bú mẹ, mẹ nên đảm bảo bé ngậm bắt vú đúng. Nếu sữa mẹ xuống quá mạnh, có thể vắt bớt sữa đầu trước khi cho bé bú.

4.3. Vỗ ợ hơi sau bú

Sau mỗi cữ bú, mẹ nên bế bé thẳng người và vỗ ợ hơi nhẹ nhàng. Có thể thực hiện trong vài phút hoặc lâu hơn nếu bé hay đầy hơi, nôn trớ.

Một số tư thế vỗ ợ hơi:

• Bế bé tựa vào vai mẹ.
• Cho bé ngồi tựa trước ngực, đỡ cằm và ngực bé.
• Đặt bé nằm sấp trên đùi mẹ, đầu cao hơn thân.

Khi vỗ, nên vỗ nhẹ từ dưới lên, không lắc mạnh hoặc rung người bé.

Vỗ ợ cho trẻ đúng cách giúp hạn chế tình trạng nôn trớ

4.4. Không đặt bé nằm ngay sau bú

Sau bú, nên bế bé ở tư thế đầu cao khoảng 20–30 phút. Tránh thay tã, massage bụng, đùa nghịch mạnh hoặc cho bé nằm sấp ngay sau bú.

Tuy nhiên, khi ngủ, bé vẫn cần được đặt nằm ngửa trên mặt phẳng an toàn để giảm nguy cơ đột tử khi ngủ. Không nên tự ý kê gối cao hoặc cho bé ngủ trên ghế nghiêng nếu chưa có hướng dẫn y tế.

4.5. Theo dõi cân nặng và số tã ướt

Nếu bé nôn trớ nhưng vẫn tăng cân, tiểu đều và tỉnh táo, cha mẹ có thể yên tâm hơn. Ngược lại, nếu bé nôn nhiều kèm ít tiểu, bú kém hoặc cân nặng không tăng, cần đưa bé đi khám.

5. Khi nào trẻ sơ sinh nôn trớ cần đi khám?

Cha mẹ nên đưa bé đi khám sớm nếu có các dấu hiệu sau:

• Bé nôn vọt mạnh, lặp lại nhiều lần.
• Nôn ra dịch xanh, vàng hoặc có máu.
• Bé không tăng cân hoặc sụt cân.
• Bé bú kém, bỏ bú.
• Bé nôn nhiều, không giữ được sữa.
• Bé sốt, tiêu chảy hoặc bụng chướng.
• Bé có máu trong phân.
• Bé khó thở, ho kéo dài.
• Bé ít tiểu, môi khô, khóc không có nước mắt.
• Bé lừ đừ, khó đánh thức.
• Bé quấy khóc dữ dội, không dỗ được.

NHS cũng khuyến nghị cần tìm hỗ trợ y tế khẩn nếu trẻ nôn dịch xanh/vàng hoặc có máu, nôn vọt, có máu trong phân, bụng sưng/đau, sốt cao, không giữ được dịch, có dấu hiệu mất nước, từ chối bú hoặc khóc không ngừng.

6. Những sai lầm cần tránh khi trẻ sơ sinh hay bị nôn trớ

Khi bé nôn trớ, cha mẹ không nên:

• Tự ý cho bé dùng thuốc chống nôn.
• Tự đổi sữa liên tục.
• Pha sữa đặc hơn hướng dẫn.
• Ép bé bú thật nhiều để bù lại lượng đã trớ.
• Cho bé uống nước lá hoặc mẹo dân gian.
• Đặt bé nằm ngay sau bú.
• Rung lắc mạnh để dỗ bé.
• Tự ý kê gối cao khi bé ngủ.
• Chủ quan khi bé nôn vọt, nôn dịch xanh hoặc bú kém.

Việc xử lý sai có thể khiến nôn trớ nặng hơn, làm bé sợ bú hoặc bỏ lỡ dấu hiệu bệnh lý cần điều trị.

Trẻ sơ sinh hay bị nôn trớ có sao không? Phần lớn trường hợp nôn trớ nhẹ sau bú là hiện tượng thường gặp, nhất là khi bé vẫn bú tốt, ngủ ổn, tiểu đều và tăng cân bình thường. Cha mẹ có thể cải thiện bằng cách chia nhỏ cữ bú, cho bú đúng tư thế, vỗ ợ hơi và không đặt bé nằm ngay sau bú.

Tuy nhiên, nếu bé nôn vọt, nôn nhiều lần, nôn dịch xanh vàng, có máu, bỏ bú, chậm tăng cân, ít tiểu, sốt, tiêu chảy hoặc lừ đừ, cha mẹ cần đưa bé đi khám sớm. Với trẻ sơ sinh, theo dõi sát và xử lý đúng cách luôn quan trọng hơn việc tự dùng thuốc hoặc áp dụng mẹo dân gian.