Trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng có nguy hiểm không? Nguyên nhân và cách xử lý

Trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng là tình trạng khiến nhiều cha mẹ lo lắng, nhất là khi phân của bé lỏng hơn bình thường, thấm nhanh vào tã hoặc đi ngoài nhiều lần trong ngày. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào phân vàng lỏng cũng là bệnh. Với trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ bú mẹ, phân thường có màu vàng, mềm, hơi lỏng và có thể đi ngoài nhiều lần.

Điều quan trọng là cha mẹ cần phân biệt đâu là phân vàng bình thường, đâu là dấu hiệu tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa cần theo dõi sát.

1. Trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng có bình thường không?

Ở trẻ sơ sinh bú mẹ, phân thường có màu vàng tươi hoặc vàng sệt, hơi lỏng, đôi khi lợn cợn như hoa cà hoa cải. Một số bé có thể đi ngoài sau mỗi cữ bú. Nếu bé vẫn bú tốt, ngủ ổn, không sốt, không nôn nhiều và tăng cân đều thì đây có thể là hiện tượng sinh lý bình thường.

Tuy nhiên, trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng cần được chú ý nếu phân loãng toàn nước, đi ngoài tăng đột ngột, có mùi chua hôi bất thường hoặc bé có dấu hiệu mệt, bú kém, ít tiểu.

2. Dấu hiệu trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng là tiêu chảy

Cha mẹ nên nghi ngờ tiêu chảy nếu bé có các biểu hiện sau:

• Số lần đi ngoài tăng nhiều so với bình thường.
• Phân vàng rất loãng, nhiều nước, thấm nhanh vào tã.
• Phân có mùi chua, tanh hoặc hôi hơn mọi ngày.
• Phân có bọt, nhầy hoặc lẫn máu.
• Bé bú kém, dễ nôn trớ.
• Bé quấy khóc, khó chịu, ngủ không yên.
• Bé sốt hoặc thân nhiệt bất thường.
• Bé ít tiểu, môi khô, khóc không có nước mắt.

Dấu hiệu đáng lo nhất khi trẻ tiêu chảy là mất nước. NHS nêu các dấu hiệu mất nước ở trẻ nhỏ gồm thóp trũng, mắt trũng, ít hoặc không có nước mắt khi khóc, tã ướt ít hơn bình thường, bé buồn ngủ hoặc kích thích bất thường.

3. Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng

Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng, từ sinh lý bình thường đến bệnh lý tiêu hóa.

3.1. Phân sinh lý của trẻ bú mẹ

Trẻ bú mẹ thường có phân vàng, mềm, hơi lỏng hơn trẻ bú sữa công thức. Nếu bé vẫn bú tốt, ngủ ngoan, tăng cân đều và không có dấu hiệu mất nước, cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi.

3.2. Bé bú quá nhiều sữa đầu

Sữa đầu thường loãng hơn, nhiều nước và lactose hơn; sữa cuối đặc hơn, giàu chất béo hơn. Nếu bé bú mỗi bên quá ngắn, đổi bên liên tục, bé có thể nhận nhiều sữa đầu, dẫn đến phân lỏng, vàng, có bọt hoặc mùi chua.

Mẹ có thể thử:

• Cho bé bú đủ lâu một bên trước khi đổi bên.
• Đảm bảo bé ngậm bắt vú đúng.
• Không đổi bên quá nhanh khi bé chưa bú hiệu quả.
• Theo dõi phân và mức độ quấy khóc của bé.

Trẻ bú quá nhiều sữa đầu cũng có thể khiến cho phân bị lỏng

3.3. Rối loạn tiêu hóa nhẹ

Hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh còn non nớt nên dễ phản ứng với thay đổi nhỏ như mẹ đổi chế độ ăn, bé đổi sữa công thức, dùng thuốc hoặc thay đổi môi trường chăm sóc. Tình trạng này có thể làm phân lỏng hơn, đi ngoài nhiều hơn.

3.4. Nhiễm virus hoặc vi khuẩn đường ruột

Nếu trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng kèm sốt, nôn, phân nhiều nước, bé mệt hoặc bú kém, có thể liên quan đến nhiễm trùng đường ruột. Mầm bệnh có thể lây qua tay người chăm sóc, bình bú, núm ti, khăn lau hoặc môi trường xung quanh.

3.5. Dị ứng hoặc không dung nạp

Một số bé có thể dị ứng đạm sữa bò hoặc không dung nạp lactose tạm thời sau tiêu chảy. Dấu hiệu gợi ý gồm:

• Tiêu chảy kéo dài.
• Phân nhầy hoặc có máu.
• Bé nổi mẩn, chàm da.
• Nôn trớ nhiều.
• Quấy khóc kéo dài.
• Tăng cân kém.

Nếu có các dấu hiệu này, cha mẹ nên đưa bé đi khám, không tự ý đổi sữa hoặc cho bé dùng thuốc.

4. Trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng phải làm sao?

Khi thấy bé đi ngoài ra nước vàng, cha mẹ nên bình tĩnh xử lý theo các bước dưới đây.

4.1. Tiếp tục cho bé bú

Nếu bé bú mẹ, mẹ vẫn nên tiếp tục cho bú. Không nên ngưng bú vì sợ bé tiêu chảy nặng hơn. Sữa mẹ giúp bổ sung nước, năng lượng và yếu tố miễn dịch cho bé.

Nếu bé dễ nôn trớ, mẹ có thể:

• Cho bé bú ít hơn mỗi lần.
• Tăng số cữ bú trong ngày.
• Bế bé đầu cao sau bú.
• Không ép bé bú quá nhiều cùng lúc.

  
Tiếp tục cho bé bú và theo dõi

4.2. Theo dõi số lần đi ngoài và số tã ướt

Cha mẹ nên ghi lại:

• Bé đi ngoài bao nhiêu lần/ngày.
• Phân có toàn nước không.
• Phân có nhầy, máu, bọt hay mùi bất thường không.
• Bé tiểu bao nhiêu lần/ngày.
• Bé có bú tốt, tỉnh táo, ngủ ổn không.

Trẻ nhỏ bị tiêu chảy dễ mất nước hơn người lớn. CDC lưu ý trẻ sơ sinh bị tiêu chảy có nguy cơ mất nước cao hơn trẻ lớn vì cơ thể nhỏ, tốc độ chuyển hóa cao và phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc để được bù dịch.

4.3. Không tự ý cho uống nước lá hoặc thuốc cầm tiêu chảy

Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ sơ sinh uống nước lá ổi, hồng xiêm xanh, nước gạo rang, thuốc nam hoặc thuốc cầm tiêu chảy. Hệ tiêu hóa, gan và thận của trẻ sơ sinh còn non nớt, dùng sai có thể gây nguy hiểm.

Cũng không nên tự dùng kháng sinh, men tiêu hóa hay men vi sinh khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Mỗi nguyên nhân tiêu chảy có cách xử lý khác nhau.

4.4. Giữ vệ sinh sạch sẽ

Để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn và hăm tã, cha mẹ nên:

• Rửa tay trước khi cho bé bú và sau khi thay tã.
• Thay tã ngay sau khi bé đi ngoài.
• Vệ sinh vùng mông bằng nước ấm, lau khô nhẹ nhàng.
• Tiệt trùng bình sữa, núm ti, dụng cụ hút sữa nếu có dùng.
• Không dùng khăn ướt có cồn hoặc mùi hương mạnh khi bé đang hăm đỏ.

5. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Cần đưa bé đi khám sớm nếu trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng kèm một trong các dấu hiệu sau:

• Bé dưới 3 tháng tuổi bị tiêu chảy kèm sốt.
• Bé đi ngoài liên tục, phân toàn nước.
• Phân có máu hoặc nhầy nhiều.
• Bé nôn nhiều, không giữ được sữa.
• Bé bỏ bú hoặc bú rất kém.
• Bé li bì, khó đánh thức.
• Bé ít tiểu, tã khô lâu bất thường.
• Môi khô, khóc không có nước mắt.
• Mắt trũng hoặc thóp trũng.
• Tiêu chảy kéo dài không cải thiện.
• Bé sụt cân hoặc không tăng cân.

Mayo Clinic khuyến nghị cần liên hệ bác sĩ nếu trẻ nhỏ tiêu chảy từ 24 giờ trở lên, buồn ngủ hoặc kém hoạt động hơn bình thường, không giữ được dịch, phân có máu hoặc phân đen. Với trẻ dưới 3 tháng, nếu tiêu chảy kèm sốt cần liên hệ bác sĩ ngay.

Nếu trẻ có dấu hiệu bỏ bú, lờ đờ cần đi thăm khám ngay

6. Cách phòng ngừa trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng bất thường

Cha mẹ có thể giảm nguy cơ rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy cho bé bằng cách:

• Cho bé bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu nếu có thể.
• Đảm bảo bé bú đúng khớp ngậm, bú đủ cữ.
• Mẹ ăn chín, uống sôi, chọn thực phẩm sạch.
• Rửa tay trước khi bế bé, cho bú và thay tã.
• Tiệt trùng dụng cụ hút sữa, bình sữa, núm ti nếu dùng.
• Bảo quản sữa mẹ đúng cách.
• Không tự ý đổi sữa công thức liên tục.
• Không để người đang bị tiêu chảy, nôn ói tiếp xúc gần với bé.
• Đưa bé đi tiêm chủng đầy đủ theo lịch.

Nếu bé từng nhiều lần đi ngoài ra nước vàng bất thường, phân nhầy máu, tiêu chảy kéo dài hoặc tăng cân kém, cha mẹ nên cho bé thăm khám để tìm nguyên nhân chính xác.

7. Những sai lầm cần tránh

Khi thấy trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng, cha mẹ không nên:

• Tự ngưng bú mẹ.
• Pha sữa đặc hơn hướng dẫn.
• Đổi sữa liên tục trong thời gian ngắn.
• Tự ý cho bé uống thuốc cầm tiêu chảy.
• Tự dùng kháng sinh.
• Cho bé uống nước lá hoặc thuốc dân gian.
• Chỉ theo dõi phân mà bỏ qua dấu hiệu mất nước.
• Chờ quá lâu khi bé bú kém, sốt, nôn hoặc li bì.

Việc xử lý sai có thể khiến tình trạng tiêu chảy nặng hơn hoặc làm chậm thời điểm bé được điều trị đúng.

Trẻ sơ sinh đi ngoài ra nước vàng có thể là hiện tượng bình thường nếu bé bú tốt, ngủ ổn, tăng cân đều và không có dấu hiệu mất nước. Tuy nhiên, nếu phân vàng loãng toàn nước, đi ngoài nhiều lần, kèm sốt, nôn, bú kém, ít tiểu, phân nhầy máu hoặc bé mệt lả, cha mẹ cần đưa con đi khám sớm.

Trong thời gian theo dõi, mẹ nên tiếp tục cho bé bú, giữ vệ sinh sạch sẽ, theo dõi số lần đi ngoài và tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hoặc mẹo dân gian cho trẻ sơ sinh.