Meracine – Chuyên Tâm Vì Sức Khỏe
Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh là tình trạng cấp tính khá phổ biến khiến nhiều bậc phụ huynh đứng ngồi không yên. Vậy trẻ sơ sinh bị tiêu chảy phải làm sao? Làm thế nào để phân biệt tiêu chảy bệnh lý với đi ngoài sinh lý bình thường? Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn bố mẹ cách nhận biết, xử lý đúng khoa học và chăm sóc giúp bé nhanh chóng hồi phục.
1. Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh là gì? Phân biệt sinh lý và bệnh lý
Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh được định nghĩa là tình trạng bé đi ngoài nhiều lần hơn bình thường, tính chất phân thay đổi đột ngột trở nên lỏng, nhiều nước, có thể kèm theo nhầy hoặc máu.
Tuy nhiên, đối với trẻ sơ sinh (đặc biệt là trẻ dưới 1 tháng tuổi) bú mẹ hoàn toàn, việc đi ngoài 3–5 lần/ngày, thậm chí 7–8 lần/ngày nhưng phân sệt vàng, có hạt trắng mịn (phân hoa cà hoa cải) và bé vẫn tăng cân tốt thì đây hoàn toàn là hiện tượng đi ngoài sinh lý bình thường.
Bố mẹ cần kích hoạt “báo động” và nghĩ ngay đến tiêu chảy bệnh lý khi xuất hiện các dấu hiệu:
- Số lần đi ngoài tăng đột ngột (gấp đôi so với ngày thường).
- Tính chất phân thay đổi: Phân lỏng hoàn toàn như nước, màu xanh hoặc xám loãng.
- Phân có mùi hôi tanh nồng nặc, sủi bọt nhiều hoặc có lẫn nhầy máu.
- Bé có các biểu hiện toàn thân đi kèm: Quấy khóc dữ dội do đau bụng, bỏ bú, sốt hoặc lờ đừ.
Nếu trẻ đi ngoài mà vẫn bú và phát triển bình thường thì không quá lo lắng
2. Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị tiêu chảy
Để biết trẻ sơ sinh bị tiêu chảy phải làm sao, trước hết mẹ cần tìm ra nguyên nhân gốc rễ gây ra tình trạng này. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:
2.1. Nhiễm virus đường ruột
Rotavirus là thủ phạm hàng đầu gây ra viêm dạ dày ruột cấp tính ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Khi nhiễm virus, trẻ thường bị tiêu chảy dữ dội, đi ngoài liên tục ra nước kèm theo nôn ói nhiều và sốt cao. Tình trạng này rất dễ dẫn đến mất nước cấp tính nguy hiểm.
2.2. Nhiễm khuẩn tiêu hóa
Các loại vi khuẩn như E. coli, Salmonella, Campylobacter, Shigella… xâm nhập vào đường ruột của bé chủ yếu qua con đường vệ sinh. Nguyên nhân thường do bình sữa không được tiệt trùng kỹ, mẹ pha sữa công thức sai tỷ lệ, dùng nguồn nước không đảm bảo hoặc người chăm sóc không rửa tay sạch trước khi bồng bế, pha sữa cho bé.
2.3. Dị ứng hoặc không dung nạp sữa
- Dị ứng đạm sữa bò: Hệ miễn dịch của bé phản ứng quá mẫn với protein trong sữa công thức (hoặc từ sữa mẹ nếu mẹ uống sữa bò), gây viêm ruột và tiêu chảy, đôi khi phân có lẫn máu.
- Không dung nạp Lactose: Cơ thể bé thiếu hụt enzym lactase để tiêu hóa đường lactose trong sữa, dẫn đến phân bị chua, sủi bọt và làm hăm đỏ vùng hậu môn.
- Đổi sữa đột ngột: Thay đổi sữa công thức mới quá nhanh khiến hệ tiêu hóa chưa kịp thích nghi.
2.4. Tác dụng phụ của thuốc kháng sinh
Nếu trẻ sơ sinh đang phải điều trị viêm phổi, viêm tai giữa… bằng thuốc kháng sinh, các thuốc này sẽ vô tình tiêu diệt luôn cả lợi khuẩn trong đường ruột. Sự mất cân bằng hệ vi sinh này khiến hại khuẩn bùng phát, gây ra tình trạng tiêu chảy do kháng sinh.
Trẻ sơ sinh phải dùng kháng sinh dễ bị rối loạn tiêu hóa
2.5. Rối loạn tiêu hóa từ chế độ sinh hoạt
Hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh rất nhạy cảm. Bé có thể bị rối loạn, đi ngoài lỏng khi:
- Mẹ thay đổi cữ bú quá đột ngột hoặc cho bé bú quá no trong một lần.
- Người mẹ (đối với trẻ bú mẹ) ăn các thực phẩm lạ, đồ ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng, hải sản tanh hoặc thức ăn ôi thiu.
3. Dấu hiệu nhận biết trẻ sơ sinh bị tiêu chảy chuẩn xác nhất
Bố mẹ cần theo dõi sát sao chiếc tã của con để nhận diện sớm các dấu hiệu tiêu chảy dưới đây:
3.1. Đi ngoài nhiều lần liên tục
Số cữ đi tã của bé tăng lên một cách bất thường. Nếu bình thường bé đi 2-3 lần, nay tăng lên 6-10 lần/ngày, lượng phân mỗi lần xuất ra nhiều hơn rõ rệt.
3.2. Tính chất phân biến đổi bất thường
Mẹ có thể quan sát thấy các dạng phân sau:
- Phân lỏng toàn nước: Phân thấm sạch vào tã giấy, chỉ để lại bạt màu váng.
- Phân sủi bọt và có nhầy: Dấu hiệu của tình trạng viêm hoặc kích ứng niêm mạc ruột.
- Phân có mùi tanh hoặc chua nồng: Khác hẳn mùi chua nhẹ sinh lý của trẻ bú mẹ.
- Phân có sọc máu: Cảnh báo nhiễm khuẩn nặng hoặc dị ứng đạm sữa.
3.3. Bé quấy khóc, lười bú
Do ruột co thắt liên tục gây đau bụng, bé sẽ có biểu hiện khóc thét lên từng cơn, co chân lên bụng, mệt mỏi, bỏ bú hoặc chỉ bú vài ngụm rồi khóc buông vú. Khi mất nước nặng, bé sẽ chuyển sang trạng thái ngủ li bì, khó đánh thức.
Trẻ bị tiêu chảy thường bỏ bú, li bì, nên cần theo dõi
3.4. Có dấu hiệu mất nước (Nguy hiểm)
Mất nước là biến chứng đáng sợ nhất của tiêu chảy ở trẻ sơ sinh. Các cấp độ mất nước được thể hiện qua:
| Bộ phận theo dõi | Dấu hiệu mất nước nhẹ đến vừa | Dấu hiệu mất nước nặng (Nguy hiểm) |
| Toàn trạng | Khát nước, quấy khóc, bứt rứt | Lờ đừ, mệt lả, ngủ li bì, khó đánh thức |
| Mắt & Thóp | Mắt hơi trũng, thóp hơi lõm xuống | Mắt trũng sâu, khô; thóp lõm rõ rệt |
| Miệng & Da | Môi hơi khô, nước bọt quánh | Môi khô nứt nẻ, lưỡi khô ráp |
| Nước tiểu | Tiểu ít hơn (tã khô sau 3-4 giờ) | Không có nước tiểu trong vòng 6 giờ |
| Khóc | Ít nước mắt | Khóc hoàn toàn không có nước mắt |
4. Trẻ sơ sinh bị tiêu chảy phải làm sao? Quy trình xử lý đúng cách tại nhà
Khi phát hiện con có dấu hiệu bị tiêu chảy, bố mẹ cần bình tĩnh và thực hiện ngay các biện pháp xử lý chuẩn y khoa sau đây:
Khi trẻ sơ sinh bị tiêu chảy, bố mẹ cần bình tĩnh theo dõi và chăm sóc đúng cách để tránh mất nước, suy kiệt hoặc xử lý sai.
4.1. Tiếp tục cho bé bú
Không nên ngưng bú mẹ hoặc bắt bé nhịn ăn. Đây là sai lầm có thể khiến bé mất nước và mệt hơn.
- Với trẻ bú mẹ: tiếp tục cho bú, có thể tăng số cữ bú.
- Nếu bé dễ nôn trớ: chia nhỏ cữ bú, cho bú ít hơn nhưng nhiều lần.
- Với trẻ bú sữa công thức: tiếp tục dùng sữa hiện tại nếu tiêu chảy nhẹ. Nếu nghi ngờ không dung nạp lactose, nên hỏi bác sĩ trước khi đổi sữa.
4.2. Theo dõi dấu hiệu mất nước
Bố mẹ cần quan sát bé mỗi vài giờ, đặc biệt là:
- Bé có tỉnh táo không?
- Môi miệng có khô không?
- Khóc có nước mắt không?
- Tã có khô lâu bất thường không?
- Bé có bú kém, li bì, mệt lả không?
Nếu bé ít tiểu, tã khô trong nhiều giờ, môi khô, mắt trũng hoặc thóp trũng, cần đưa bé đi khám sớm.
4.3. Bù nước đúng cách
Với trẻ dưới 6 tháng, nguồn bù nước quan trọng nhất vẫn là sữa mẹ. Không tự ý cho trẻ uống nhiều nước lọc, nước lá hoặc mẹo dân gian.
Oresol chỉ nên dùng khi có hướng dẫn của bác sĩ. Nếu được chỉ định, cần pha đúng tỷ lệ trên bao bì, không pha đặc hoặc loãng hơn hướng dẫn.
4.4. Giữ vệ sinh sạch sẽ
Để hạn chế nhiễm khuẩn và hăm tã, bố mẹ nên:
- Rửa tay trước khi pha sữa, cho bé bú và sau khi thay tã.
- Tiệt trùng bình sữa, núm ti, thìa cốc.
- Thay tã ngay sau khi bé đi ngoài.
- Vệ sinh mông bé bằng nước ấm, lau khô nhẹ nhàng.
- Có thể thoa kem hăm mỏng nếu vùng da bị đỏ rát.
5. Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh bị tiêu chảy đi bệnh viện ngay lập tức?
Trẻ sơ sinh có diễn tiến bệnh rất nhanh. Bố mẹ cần đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu nguy hiểm sau:
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị tiêu chảy (cần đi khám sớm để tìm nguyên nhân).
- Tiêu chảy cấp diễn tiến liên tục, bé đi ngoài ra nước hơn 8 cữ trong vòng 6 giờ.
- Bé sốt cao liên tục (trên 38.5 độ C) khó hạ bằng thuốc.
- Nôn ói tất cả mọi thứ, không thể bú hoặc uống được gì.
- Phân có lẫn máu cục hoặc sọc máu tươi, phân màu đen than.
- Xuất hiện dấu hiệu mất nước nặng: Mắt trũng sâu, thóp lõm, môi khô khốc, khóc không nước mắt.
- Bé lừ đừ, mệt lả, ngủ li bì gọi khó thức hoặc có hiện tượng co giật.
Tóm lại, trước câu hỏi “Trẻ sơ sinh bị tiêu chảy phải làm sao?”, câu trả lời quan trọng nhất chính là: Duy trì nguồn sữa mẹ, bù nước đúng cách, giữ vệ sinh tuyệt đối và theo dõi sát sao các dấu hiệu mất nước. Hãy luôn nhớ rằng hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh rất mỏng manh, việc tự ý dùng thuốc hay áp dụng mẹo dân gian có thể phải trả giá bằng sức khỏe của con. Khi thấy bé có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như lờ đừ, sốt cao hay phân có máu, hãy đưa bé đến bệnh viện ngay để được các bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời.
