Trẻ bị tiêu chảy uống thuốc gì? Cách xử lý đúng để tránh mất nước

Trẻ bị tiêu chảy uống thuốc gì là thắc mắc rất thường gặp của cha mẹ khi con đi ngoài phân lỏng, phân nước nhiều lần trong ngày. Tuy nhiên, không phải cứ tiêu chảy là cần uống thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh. Với trẻ nhỏ, điều quan trọng nhất là bù nước, bù điện giải, tiếp tục ăn uống phù hợp và theo dõi dấu hiệu mất nước. Một số thuốc hoặc sản phẩm hỗ trợ có thể dùng trong từng trường hợp, nhưng cần đúng chỉ định và đúng độ tuổi.

1. Trẻ bị tiêu chảy là khi nào?

Trẻ được xem là bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc phân nước nhiều lần hơn bình thường, thường từ 3 lần/ngày trở lên. Phân có thể màu vàng, xanh, nâu, có mùi chua, mùi tanh hoặc lẫn nhầy tùy nguyên nhân.

Tiêu chảy ở trẻ có thể do nhiễm virus, vi khuẩn, ký sinh trùng, thức ăn không đảm bảo vệ sinh, dị ứng, bất dung nạp lactose, tác dụng phụ của kháng sinh hoặc rối loạn tiêu hóa sau một đợt ốm.

Phần lớn trường hợp tiêu chảy cấp ở trẻ có thể chăm sóc tại nhà nếu trẻ vẫn tỉnh táo, uống được, không mất nước và phân không có máu. Tuy nhiên, trẻ nhỏ rất dễ mất nước, vì vậy cha mẹ không nên chỉ tập trung vào việc “làm sao để cầm tiêu chảy thật nhanh”.

2. Trẻ bị tiêu chảy uống thuốc gì?

Câu trả lời đúng là: tùy nguyên nhân và mức độ tiêu chảy. Không có một loại thuốc duy nhất phù hợp cho mọi trẻ bị tiêu chảy. Trong hầu hết trường hợp, cha mẹ nên ưu tiên các nhóm sau.

3. Oresol: lựa chọn quan trọng nhất khi trẻ bị tiêu chảy

Khi trẻ bị tiêu chảy, Oresol là giải pháp quan trọng giúp bù nước và điện giải bị mất qua phân lỏng. Đây không phải thuốc cầm tiêu chảy, nhưng lại là thứ cần ưu tiên vì mất nước mới là nguy cơ nguy hiểm nhất.

Cha mẹ cần lưu ý khi dùng Oresol:

• Pha đúng lượng nước theo hướng dẫn trên gói.
• Không pha đặc hơn hoặc loãng hơn.
• Không pha với sữa, nước trái cây, nước ngọt, nước cháo.
• Cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần.
• Nếu trẻ nôn, nghỉ vài phút rồi cho uống lại từng thìa nhỏ.
• Không ép trẻ uống quá nhiều cùng lúc.

Nếu trẻ còn bú mẹ, vẫn tiếp tục cho bú. Ngoài Oresol, trẻ có thể uống nước lọc, nước canh, cháo loãng tùy khả năng dung nạp. Không nên cho trẻ uống nước ngọt, nước có gas hoặc nước ép quá ngọt vì có thể khiến tiêu chảy nặng hơn.

 
Oresol cần được pha đúng tỷ lệ, không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn hướng dẫn.

4. Kẽm: có thể được khuyến nghị khi trẻ tiêu chảy

Kẽm là vi chất thường được khuyến nghị trong xử trí tiêu chảy ở trẻ, đặc biệt với tiêu chảy cấp. Bổ sung kẽm đúng cách có thể hỗ trợ rút ngắn thời gian tiêu chảy, giảm mức độ nặng và giảm nguy cơ tái phát trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, cha mẹ nên dùng kẽm theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ hoặc nhân viên y tế, nhất là với trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền hoặc đang dùng nhiều sản phẩm bổ sung khác.

Lưu ý khi dùng kẽm:

• Dùng đúng liều theo độ tuổi.
• Không tự ý phối hợp nhiều sản phẩm chứa kẽm cùng lúc.
• Không xem kẽm là thay thế cho Oresol.
• Nếu trẻ nôn sau uống kẽm, nên hỏi nhân viên y tế cách dùng lại phù hợp.
• Không kéo dài thời gian dùng nếu không có hướng dẫn.

5. Men vi sinh: có thể hỗ trợ trong một số trường hợp

Một số trường hợp trẻ tiêu chảy có thể được bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên dùng men vi sinh phù hợp. Men vi sinh có thể hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột, nhất là khi trẻ tiêu chảy sau dùng kháng sinh hoặc rối loạn tiêu hóa.

Tuy nhiên, men vi sinh không phải thuốc cầm tiêu chảy tức thì và không thay thế việc bù nước. Khi chọn men vi sinh cho trẻ, cha mẹ nên chú ý:

• Chọn sản phẩm phù hợp độ tuổi.
• Dùng đúng liều hướng dẫn.
• Không pha men vi sinh với nước quá nóng.
• Không tự ý dùng quá nhiều loại cùng lúc.
• Nếu trẻ suy giảm miễn dịch, sinh non, bệnh nặng, cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Nên bổ sung men vi sinh khi bé bị tiêu chảy

6. Thuốc hạ sốt nếu trẻ tiêu chảy kèm sốt

Nếu trẻ tiêu chảy kèm sốt, cha mẹ có thể cần dùng thuốc hạ sốt phù hợp theo độ tuổi và cân nặng, thường là paracetamol. Tuy nhiên, cần dùng đúng liều, đúng khoảng cách và không tự ý phối hợp nhiều thuốc hạ sốt khác nhau.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ sốt cao, sốt kéo dài, mệt lả, co giật, tiêu chảy nhiều lần hoặc có dấu hiệu mất nước.

7. Thuốc cầm tiêu chảy có nên dùng cho trẻ không?

Nhiều cha mẹ khi hỏi trẻ bị tiêu chảy uống thuốc gì thường nghĩ ngay đến thuốc cầm tiêu chảy. Tuy nhiên, với trẻ nhỏ, không nên tự ý dùng các thuốc làm giảm nhu động ruột hoặc “cầm tiêu chảy” nhanh.

Lý do là tiêu chảy có thể là cách cơ thể đào thải tác nhân gây bệnh ra ngoài. Nếu tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy khi trẻ bị nhiễm khuẩn, sốt, phân có máu hoặc đau bụng nhiều, tình trạng có thể nghiêm trọng hơn hoặc che lấp dấu hiệu bệnh.

Đặc biệt, các thuốc như loperamide không nên tự dùng cho trẻ nhỏ, nhất là khi nghi tiêu chảy nhiễm trùng, tiêu chảy kèm sốt hoặc phân máu. Nếu cần dùng bất kỳ thuốc cầm tiêu chảy nào, cha mẹ phải hỏi ý kiến bác sĩ.

Thuốc cho trẻ cần được sử dụng đúng loại, đúng liều và theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. 

8. Trẻ bị tiêu chảy có cần uống kháng sinh không?

Không phải trẻ bị tiêu chảy nào cũng cần kháng sinh. Phần lớn tiêu chảy cấp ở trẻ nhỏ có thể do virus, trong trường hợp này kháng sinh không có tác dụng.

Kháng sinh chỉ nên dùng khi bác sĩ nghi ngờ hoặc xác định nguyên nhân do vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc có chỉ định cụ thể. Tự ý dùng kháng sinh có thể gây rối loạn hệ vi sinh đường ruột, làm tiêu chảy kéo dài hơn hoặc tăng nguy cơ kháng thuốc.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ có:

• Sốt cao.
• Phân có máu hoặc nhầy máu.
• Đau bụng nhiều.
• Tiêu chảy nặng.
• Mệt lả, lừ đừ.
• Dấu hiệu mất nước.
• Tiêu chảy kéo dài không cải thiện.

9. Một số thuốc hỗ trợ tiêu chảy khác

Ngoài Oresol, kẽm và men vi sinh, một số trường hợp trẻ có thể được bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn thêm thuốc hỗ trợ như thuốc hấp phụ, thuốc bảo vệ niêm mạc ruột hoặc thuốc giảm tiết dịch ruột.

Tuy nhiên, các thuốc này cần dùng đúng độ tuổi, đúng liều và đúng tình huống. Cha mẹ không nên tự phối hợp nhiều loại thuốc cùng lúc vì có thể gây khó theo dõi tác dụng, tương tác hoặc làm chậm việc đưa trẻ đi khám khi bệnh nặng.

Nguyên tắc an toàn là: nếu trẻ tiêu chảy nhẹ, vẫn uống được, tỉnh táo, không mất nước, ưu tiên bù nước và ăn uống phù hợp. Nếu tiêu chảy nặng hoặc có dấu hiệu bất thường, nên đi khám thay vì tự tăng thuốc.

10. Trẻ bị tiêu chảy nên ăn uống thế nào?

Khi trẻ bị tiêu chảy, cha mẹ không nên bắt trẻ nhịn ăn. Nếu trẻ còn ăn được, nên tiếp tục cho ăn các món mềm, dễ tiêu, chia nhỏ bữa.

Có thể cho trẻ ăn:

• Cháo thịt nạc.
• Cháo gà.
• Súp khoai tây cà rốt.
• Cơm mềm với thức ăn ít dầu.
• Chuối chín.
• Bánh mì mềm.
• Canh rau củ nấu mềm.
• Sữa mẹ nếu trẻ còn bú.
• Sữa công thức nếu trẻ dung nạp tốt.

Nên hạn chế:

• Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ.
• Bánh kẹo, nước ngọt.
• Nước trái cây quá ngọt.
• Thức ăn cay, chua, nhiều gia vị.
• Đồ ăn lạ, khó tiêu.
• Thực phẩm để lâu, hâm lại nhiều lần.

Nếu trẻ uống sữa vào bị đầy bụng, nôn hoặc tiêu chảy nặng hơn, cha mẹ nên tạm giảm lượng và hỏi ý kiến bác sĩ, không nên tự ý đổi sữa liên tục.

Trẻ bị tiêu chảy vẫn nên ăn uống phù hợp, không nên kiêng khem quá mức.

11. Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Trẻ tiêu chảy nhiều lần, phân toàn nước.
• Trẻ nôn liên tục, không uống được nước.
• Môi khô, mắt trũng, tiểu ít.
• Trẻ lừ đừ, mệt lả, khó đánh thức.
• Sốt cao hoặc sốt kéo dài.
• Phân có máu, nhầy máu hoặc màu đen.
• Đau bụng nhiều, bụng chướng.
• Trẻ dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy.
• Trẻ có bệnh nền, suy dinh dưỡng hoặc miễn dịch yếu.
• Tiêu chảy kéo dài nhiều ngày không cải thiện.
• Cha mẹ thấy tình trạng của trẻ xấu đi nhanh.

Nếu trẻ có dấu hiệu mất nước, không nên chờ thuốc “cầm tiêu chảy” có tác dụng. Trẻ cần được nhân viên y tế đánh giá để bù dịch và xử trí kịp thời.

Trẻ bị tiêu chảy uống thuốc gì? Câu trả lời an toàn là không nên vội dùng thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh. Việc quan trọng nhất là cho trẻ uống Oresol đúng cách để bù nước, tiếp tục ăn uống phù hợp, có thể bổ sung kẽm và men vi sinh khi được hướng dẫn. Nếu trẻ tiêu chảy nhiều, nôn liên tục, sốt cao, phân có máu, tiểu ít, môi khô, mắt trũng hoặc lừ đừ, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay để tránh mất nước và biến chứng nguy hiểm.