Thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách khắc phục hiệu quả

Bạn thường xuyên cảm thấy đầy bụng, buồn nôn, đi ngoài phân lỏng hoặc táo bón kéo dài? Đây có thể là dấu hiệu cho thấy bạn thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa – một tình trạng phổ biến. Nếu không được điều trị đúng cách, nó có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách khắc phục hiệu quả tình trạng này.

1. Nguyên nhân khiến bạn thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa

Rối loạn tiêu hóa là một vấn đề phổ biến, gây ra nhiều khó chịu trong cuộc sống hàng ngày. Tình trạng này xảy ra khi quá trình tiêu hóa và hấp thu thức ăn của cơ thể gặp trục trặc. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc bạn thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa, từ thói quen ăn uống, lối sống cho đến các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.

1.1. Thói quen ăn uống không lành mạnh

• Chế độ ăn uống không khoa học: Việc thường xuyên ăn quá nhiều chất béo, thực phẩm chế biến sẵn, đồ cay nóng, hoặc ít chất xơ sẽ làm hệ tiêu hóa phải làm việc quá sức hoặc thiếu đi những yếu tố cần thiết để hoạt động trơn tru. Điều này dễ dẫn đến các triệu chứng như đầy hơi, khó tiêu, táo bón hoặc tiêu chảy.
• Ăn uống thất thường, bỏ bữa: Ăn không đúng giờ, bỏ bữa hoặc ăn vội vàng khiến hệ tiêu hóa không có sự chuẩn bị kịp thời, làm gián đoạn quá trình tiết enzyme và dịch vị, gây ra rối loạn.
• Uống không đủ nước: Nước đóng vai trò quan trọng trong việc làm mềm phân và hỗ trợ quá trình tiêu hóa. Thiếu nước có thể dẫn đến táo bón và làm chậm quá trình vận chuyển thức ăn trong ruột.
• Sử dụng rượu bia, caffeine quá mức: Các chất kích thích này có thể làm tăng tiết axit dạ dày, kích thích nhu động ruột quá mức hoặc gây mất nước, dẫn đến tiêu chảy hoặc các triệu chứng rối loạn tiêu hóa khác.

Thói quen ăn uống không lành mạnh có thể là nguyên nhân gây ra tình trạng rối loạn tiêu hoá

1.2. Lối sống và yếu tố tâm lý

• Căng thẳng, stress kéo dài: Não và ruột có mối liên hệ chặt chẽ qua trục não-ruột. Khi bạn căng thẳng, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích, ảnh hưởng đến nhu động ruột, tiết dịch tiêu hóa, và hệ vi sinh vật đường ruột, gây ra các vấn đề như hội chứng ruột kích thích (IBS) với các triệu chứng tiêu chảy hoặc táo bón.
• Thiếu vận động: Lối sống ít vận động làm chậm quá trình trao đổi chất và nhu động ruột, khiến thức ăn di chuyển chậm hơn trong đường tiêu hóa, dễ gây táo bón và đầy hơi.
• Thay đổi múi giờ, lịch trình sinh hoạt: Du lịch hoặc làm việc theo ca đêm có thể làm gián đoạn nhịp sinh học của cơ thể, bao gồm cả hệ tiêu hóa, dẫn đến rối loạn.

1.3. Các yếu tố sức khỏe và bệnh lý

• Rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột: Sự mất cân bằng giữa vi khuẩn có lợi và có hại trong đường ruột (loạn khuẩn) là nguyên nhân hàng đầu gây rối loạn tiêu hóa. Điều này có thể xảy ra do sử dụng kháng sinh, chế độ ăn uống kém, hoặc nhiễm trùng.
• Nhiễm trùng đường tiêu hóa: Vi khuẩn, virus, ký sinh trùng từ thức ăn hoặc nước uống bị ô nhiễm có thể gây ra các đợt tiêu chảy cấp tính, buồn nôn, nôn mửa. Nếu không được điều trị dứt điểm, chúng có thể ảnh hưởng lâu dài đến hệ tiêu hóa.
• Hội chứng ruột kích thích (IBS): Đây là một rối loạn chức năng của ruột non và ruột già, không có tổn thương thực thể nhưng gây ra các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón xen kẽ.
• Các bệnh lý tiêu hóa khác: Viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày thực quản (GERD), viêm đại tràng, bệnh Crohn, bệnh Celiac (không dung nạp gluten), không dung nạp lactose (thiếu enzyme lactase) cũng là những nguyên nhân phổ biến gây rối loạn tiêu hóa mạn tính.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc như kháng sinh, thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAIDs), thuốc chứa sắt, hoặc thuốc huyết áp có thể gây ra tác dụng phụ trên hệ tiêu hóa như tiêu chảy, táo bón hoặc khó tiêu.

Một số bệnh lý về đường ruột là nguyên nhân gây ra rối loạn tiêu hoá

2. Dấu hiệu nhận biết thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa

Bạn có thể đang bị rối loạn tiêu hóa thường xuyên nếu gặp các nhóm triệu chứng sau một cách liên tục hoặc tái đi tái lại:

• Rối loạn đại tiện: Đây là dấu hiệu dễ nhận thấy nhất, biểu hiện qua việc tiêu chảy mãn tính (phân lỏng nhiều lần, kéo dài) hoặc táo bón mãn tính (phân khô cứng, khó đi, dưới 3 lần/tuần). Đôi khi, bạn có thể trải qua cả hai tình trạng này xen kẽ, rất đặc trưng của hội chứng ruột kích thích.
• Khó chịu ở bụng: Các cảm giác như đau bụng (âm ỉ, quặn thắt), đầy hơi, chướng bụng (bụng căng tức như có khí), cùng với ợ hơi hoặc trung tiện nhiều là những dấu hiệu phổ biến. Bạn cũng có thể cảm thấy khó tiêu, no nhanh dù ăn ít, hoặc bị ợ nóng, ợ chua (nóng rát ngực, trào ngược axit).
• Các dấu hiệu khác: Ngoài ra, việc buồn nôn hoặc thậm chí nôn mửa thường xuyên mà không rõ nguyên nhân cấp tính cũng là một dấu hiệu. Đặc biệt, nếu bạn sụt cân không rõ lý do, thấy phân có máu, nhầy hoặc màu sắc bất thường (như phân đen), hoặc cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng kéo dài, đây là những cảnh báo quan trọng cần được bác sĩ thăm khám ngay lập tức.

Nếu các triệu chứng này xuất hiện thường xuyên trong vài tuần hoặc vài tháng, bạn nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Nếu tình trạng rối loạn tiêu hoá liên tục tái lại thì nên đi thăm khám

3. Hậu quả nếu không điều trị sớm

Tình trạng thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa nếu kéo dài không chỉ gây phiền toái trong sinh hoạt mà còn dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng như:

• Suy giảm hấp thu dinh dưỡng: Cơ thể không hấp thu tốt vitamin, khoáng chất, dẫn đến thiếu chất.
• Suy nhược cơ thể: Mất nước, mất điện giải do tiêu chảy khiến bạn luôn mệt mỏi.
• Tăng nguy cơ viêm loét dạ dày – tá tràng: Ợ chua, đầy hơi lâu ngày làm tăng axit dạ dày.
• Ảnh hưởng tâm lý: Luôn lo lắng về tình trạng tiêu hóa gây căng thẳng, stress nặng thêm.
• Tiềm ẩn bệnh lý tiêu hóa nghiêm trọng: Như hội chứng ruột kích thích, viêm ruột, viêm đại tràng…

4. Cách điều trị khi thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa

Khi bạn thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa, việc điều trị cần kết hợp nhiều phương pháp, từ thay đổi lối sống đến sử dụng thuốc khi cần thiết.

4.1. Điều chỉnh chế độ ăn uống

Chế độ ăn đóng vai trò then chốt trong việc cải thiện và phòng ngừa rối loạn tiêu hóa.

• Ăn uống khoa học: Hãy tập thói quen ăn đúng giờ, không bỏ bữa để hệ tiêu hóa có thể hoạt động nhịp nhàng.
• Lựa chọn thực phẩm: Hạn chế tối đa các món ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ ngọt, và thực phẩm giàu chất béo vì chúng khó tiêu và có thể gây kích ứng. Tránh đồ sống, thức ăn lên men hoặc đồ ăn không đảm bảo vệ sinh để ngăn ngừa nhiễm khuẩn.
• Bổ sung chất xơ và nước: Tăng cường rau xanh, trái cây tươi trong khẩu phần ăn để bổ sung chất xơ, giúp phân mềm và dễ di chuyển. Đồng thời, uống đủ 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày để hỗ trợ quá trình tiêu hóa và hấp thu.

Điều chỉnh chế độ ăn uống khoa học, lành mạnh để cải thiện đường ruột

4.2. Sử dụng men vi sinh và lợi khuẩn

Việc cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột là rất quan trọng khi bị rối loạn tiêu hóa.

• Tác dụng: Các sản phẩm chứa probiotics (men vi sinh) như Bacillus clausii, Lactobacillus, Bifidobacterium giúp bổ sung lợi khuẩn, ức chế vi khuẩn có hại, từ đó cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Điều này không chỉ hỗ trợ quá trình tiêu hóa mà còn giúp giảm nhanh các triệu chứng khó chịu.
• Lựa chọn sản phẩm: Bạn nên chọn mua các sản phẩm men vi sinh có nguồn gốc rõ ràng, uy tín, đã được kiểm nghiệm lâm sàng và phù hợp với cơ địa của mình để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

4.3. Tăng cường vận động, giảm stress

• Tập thể dục nhẹ nhàng 30 phút/ngày: đi bộ, yoga, bơi lội…
• Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya
• Hạn chế áp lực công việc, biết cách thư giãn tinh thần

4.4. Dùng thuốc điều trị khi cần thiết

Trong một số trường hợp, khi các biện pháp trên không đủ hoặc tình trạng rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc.

• Thuốc chống co thắt: giảm đau bụng, quặn bụng
• Thuốc cầm tiêu chảy, nhuận tràng: nếu tiêu chảy/táo bón kéo dài
• Thuốc kháng sinh: nếu có nhiễm khuẩn rõ ràng

Tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị rối loạn tiêu hóa kéo dài khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.

5. Biện pháp phòng ngừa rối loạn tiêu hóa tái phát

Để không còn thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa, bạn cần chủ động duy trì lối sống lành mạnh:

• Rửa tay sạch trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh
• Hạn chế ăn hàng quán, lựa chọn thực phẩm tươi sạch
• Tránh ăn quá nhanh hoặc quá no
• Hạn chế bia rượu, thuốc lá, cà phê
• Uống men vi sinh định kỳ giúp ổn định hệ tiêu hóa
• Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bệnh lý đường ruột

Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về các nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách khắc phục hiệu quả khi thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa. Việc chủ động thay đổi lối sống, điều chỉnh chế độ ăn uống và thăm khám bác sĩ khi cần thiết sẽ giúp bạn cải thiện đáng kể sức khỏe đường ruột và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp y tế nếu các triệu chứng kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng.