Meracine – Chuyên Tâm Vì Sức Khỏe
Táo bón chức năng ở người lớn là tình trạng phổ biến nhưng thường bị hiểu lầm với các rối loạn tiêu hóa thông thường, trong khi đây là dạng táo bón có cơ chế đặc biệt, đòi hỏi sự điều trị và chăm sóc phù hợp.
1. Táo bón chức năng là gì?
Táo bón chức năng là một dạng rối loạn tiêu hóa mạn tính, không liên quan đến tổn thương thực thể hay bệnh lý rõ ràng ở đường tiêu hóa. Nói cách khác, mặc dù người bệnh có triệu chứng táo bón kéo dài, nhưng không phát hiện được nguyên nhân do tổn thương mô học hoặc giải phẫu.
Táo bón chức năng là một dạng rối loạn tiêu hóa mạn tính, không liên quan đến tổn thương thực thể
Táo bón chức năng ở người lớn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm chất lượng cuộc sống, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về hậu môn trực tràng, thậm chí ảnh hưởng đến tâm lý lâu dài.
2. Phân loại táo bón chức năng ở người lớn
Theo phân loại y học hiện đại, táo bón chức năng ở người lớn được chia thành 3 dạng chính:
2.1 Táo bón do vận động ruột chậm
Ở nhóm này, ruột già hoạt động chậm bất thường, khiến thức ăn lưu lại lâu, nước bị hấp thụ nhiều, làm phân trở nên cứng và khó di chuyển. Đây là dạng phổ biến trong táo bón chức năng ở người lớn.
2.2 Táo bón do rối loạn bài xuất
Cơ vòng hậu môn hoặc các cơ vùng chậu không phối hợp đúng cách khi rặn, khiến việc đại tiện gặp khó khăn dù phân có thể không quá cứng. Đây là dạng ít gặp hơn nhưng thường gây táo bón kéo dài.
2.3 Táo bón hỗn hợp
Kết hợp cả vận động ruột chậm và rối loạn bài xuất. Dạng này gây nhiều khó khăn trong điều trị và dễ tái phát.
Việc phân loại chính xác giúp định hướng điều trị hiệu quả cho táo bón chức năng ở người lớn, tránh điều trị sai cách kéo dài.
3. Dấu hiệu nhận biết táo bón chức năng
Người bị táo bón chức năng ở người lớn thường có những triệu chứng điển hình:
– Đi ngoài dưới 3 lần mỗi tuần.
– Phân rắn, vón cục hoặc quá nhỏ.
– Cảm giác rặn nhiều nhưng vẫn không thoải mái sau khi đi tiêu.
– Cảm giác tắc nghẽn trực tràng hoặc phải dùng tay hỗ trợ khi đại tiện.
– Tình trạng kéo dài trên 3 tháng và lặp đi lặp lại.
Đi ngoài ít hơn 3 lần/tuần là dấu hiệu táo bón chức năng
Khác với táo bón cấp tính do chế độ ăn, táo bón chức năng ở người lớn thường kéo dài, khó cải thiện bằng thay đổi nhỏ trong sinh hoạt và ảnh hưởng nhiều đến tâm trạng người bệnh.
4. Nguyên nhân gây táo bón chức năng ở người lớn
Không giống táo bón thông thường do chế độ ăn thiếu chất xơ hay uống ít nước, táo bón chức năng ở người lớn có nguyên nhân sâu xa hơn, bao gồm:
4.1 Rối loạn nhu động ruột
Một trong những nguyên nhân chính là nhu động ruột hoạt động kém hiệu quả, khiến việc đẩy phân ra ngoài chậm hơn bình thường. Đây là cơ chế chính trong táo bón do vận động ruột chậm.
4.2 Cơ sàn chậu hoạt động không đồng bộ
Trong quá trình đại tiện, cơ vùng chậu cần phối hợp nhịp nhàng. Nếu sự phối hợp này bị gián đoạn (do tổn thương thần kinh, sau sinh, phẫu thuật vùng chậu…), táo bón chức năng ở người lớn có thể xuất hiện dù các yếu tố ăn uống, vận động bình thường.
4.3 Ảnh hưởng của tâm lý
Stress, trầm cảm, lo âu kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng tiêu hóa. Người căng thẳng thường có phản xạ ruột kém, ít cảm giác muốn đi tiêu, dễ gây táo bón chức năng ở người lớn kéo dài.
4.4 Lối sống tĩnh tại
Người làm việc văn phòng, ngồi lâu, ít vận động cũng có nguy cơ cao bị táo bón chức năng ở người lớn vì giảm kích thích ruột hoạt động.
Người ít vận động thường hay bị táo bón hơn người vận động nhiều
5. Hệ lụy của táo bón chức năng nếu không điều trị
Nếu không được kiểm soát, táo bón chức năng ở người lớn có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng:
– Trĩ do rặn nhiều.
– Nứt kẽ hậu môn vì phân cứng.
– Ảnh hưởng đến sinh hoạt tình dục (do đau vùng chậu).
– Suy giảm chất lượng cuộc sống, stress, trầm cảm.
– Lệ thuộc thuốc nhuận tràng, mất phản xạ tự nhiên đi tiêu.
Chính vì vậy, điều quan trọng là cần hiểu rõ và điều trị táo bón chức năng ở người lớn đúng cách, kiên trì và phù hợp với từng cơ địa.
6. Nguyên tắc điều trị táo bón chức năng ở người lớn
6.1 Không điều trị theo cảm tính
Do không có tổn thương rõ ràng, nhiều người tự ý dùng thuốc nhuận tràng trong thời gian dài, khiến ruột “lười hoạt động” hơn. Điều này làm cho táo bón chức năng ở người lớn trở nên trầm trọng.
6.2 Đánh giá toàn diện
Bác sĩ sẽ hỏi chi tiết về thời gian bị táo bón, thói quen đại tiện, sinh hoạt, chế độ ăn, tâm lý… để loại trừ các nguyên nhân khác và đưa ra chẩn đoán chính xác.
6.3 Cá nhân hóa điều trị
Không có một phác đồ chung cho tất cả. Mỗi người bị táo bón chức năng ở người lớn sẽ cần phương án riêng, có thể bao gồm điều chỉnh sinh hoạt, luyện tập cơ vùng chậu, dùng thuốc hoặc trị liệu tâm lý.
7. Hướng dẫn cải thiện táo bón chức năng không dùng thuốc
7.1 Điều chỉnh chế độ ăn uống
Chế độ ăn đủ chất xơ giúp giảm táo bón chức năng
– Tăng cường chất xơ từ rau xanh, trái cây, yến mạch.
– Uống đủ nước: 1.5 – 2 lít mỗi ngày.
– Hạn chế thịt đỏ, thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn.
Dù không phải nguyên nhân chính, nhưng ăn uống khoa học vẫn rất quan trọng trong kiểm soát táo bón chức năng ở người lớn.
7.2 Tăng vận động thể chất
– Đi bộ nhanh, bơi lội, yoga hoặc các bài tập vùng bụng giúp kích thích ruột.
– Tránh ngồi lâu, nên đứng lên vận động sau mỗi 30–45 phút.
Hoạt động thể chất là phương pháp tự nhiên giúp cải thiện nhu động ruột và giảm tình trạng táo bón chức năng ở người lớn hiệu quả.
7.3 Tập thói quen đi tiêu đều đặn
– Cố định thời gian đi tiêu, tốt nhất vào buổi sáng.
– Không nhịn khi có nhu cầu.
– Tư thế ngồi đúng giúp giảm áp lực hậu môn (có thể kê ghế nhỏ dưới chân).
Việc thiết lập thói quen đi tiêu đều đặn giúp khôi phục phản xạ sinh lý và giảm tình trạng táo bón chức năng ở người lớn mạn tính.
7.4 Luyện tập cơ vùng chậu
– Áp dụng các bài tập Kegel hoặc biofeedback (phản hồi sinh học).
– Hỗ trợ cải thiện sự phối hợp khi rặn và điều hòa hoạt động đại tiện.
Đây là biện pháp chuyên sâu, hiệu quả với những người bị táo bón chức năng ở người lớn do rối loạn bài xuất.
Bài tập kegel giúp cải thiện tình trạng táo bón chức năng
8. Bị tác bón chức năng khi nào cần sử dụng thuốc?
Dù ưu tiên điều trị không dùng thuốc, nhưng trong nhiều trường hợp táo bón chức năng ở người lớn nặng, có thể cần hỗ trợ y tế:
– Thuốc nhuận tràng thẩm thấu (polyethylene glycol, lactulose).
– Thuốc làm mềm phân.
– Các thuốc điều hòa nhu động ruột chuyên biệt.
– Điều trị tâm lý nếu có rối loạn lo âu, trầm cảm kèm theo.
– Nội soi hoặc chụp để loại trừ bệnh lý khác (ung thư đại tràng, polyp…).
Sử dụng thuốc đúng thời điểm và theo chỉ định giúp kiểm soát táo bón chức năng ở người lớn mà không gây phụ thuộc.
9. Phòng ngừa táo bón chức năng từ sớm
– Duy trì chế độ ăn cân bằng, uống đủ nước mỗi ngày.
– Tập thể dục đều đặn, ưu tiên các hoạt động tăng cường vùng bụng.
– Tránh lạm dụng thuốc nhuận tràng.
– Quản lý stress và giấc ngủ ổn định.
– Tạo thói quen đi tiêu khoa học từ sớm, nhất là với phụ nữ sau sinh và người cao tuổi.
Phòng ngừa luôn là giải pháp bền vững giúp tránh được những ảnh hưởng tiêu cực do táo bón chức năng ở người lớn kéo dài.
Kết luận
Táo bón chức năng ở người lớn là một tình trạng phức tạp hơn so với táo bón thông thường, không có nguyên nhân thực thể rõ ràng nhưng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng sống. Việc điều trị cần kết hợp nhiều yếu tố: chế độ ăn, vận động, điều chỉnh thói quen đại tiện và trong một số trường hợp là can thiệp y tế.
Điều quan trọng là người bệnh cần kiên trì, không quá phụ thuộc vào thuốc và nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa nếu triệu chứng kéo dài. Kiểm soát tốt táo bón chức năng ở người lớn không chỉ giúp cải thiện sức khỏe thể chất mà còn tăng cường tinh thần và sự tự tin trong cuộc sống hàng ngày.
