Nguyên nhân và cách chữa táo bón lâu ngày: Lấy lại sự thoải mái cho đường ruột

Táo bón lâu ngày là một vấn đề sức khỏe phổ biến, gây ra nhiều khó chịu và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Không chỉ là cảm giác đầy bụng, khó tiêu, mà táo bón kéo dài còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ bệnh tật nguy hiểm. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ về nguyên nhân, những biến chứng và cung cấp các giải pháp hiệu quả để điều trị táo bón lâu ngày, lấy lại sự thoải mái cho hệ tiêu hóa.

1. Thế nào được coi là táo bón kéo dài?

Thông thường, đi đại tiện 3 lần mỗi tuần hoặc ít hơn được xem là táo bón. Tuy nhiên, để xác định táo bón kéo dài hay còn gọi là táo bón mạn tính, các bác sĩ thường dựa vào các tiêu chuẩn chẩn đoán, bao gồm:

• Đi đại tiện ít hơn 3 lần một tuần.
• Phải rặn mạnh khi đi đại tiện.
• Phân khô, cứng, nhỏ như viên bi.
• Có cảm giác đi không hết phân, còn sót lại.
• Đau và khó chịu ở vùng bụng.
• Cần phải dùng tay để hỗ trợ khi đi đại tiện.

Nếu bạn gặp phải từ 2 trong số các triệu chứng trên kéo dài ít nhất 3 tháng, có thể bạn đã bị táo bón mạn tính.

Táo bón lâu ngày nếu không được xử lý sẽ biến thành mạn tính

2. Nguyên nhân gây táo bón kéo dài

Có nhiều yếu tố dẫn đến tình trạng táo bón lâu ngày. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp bạn tìm ra cách chữa táo bón lâu ngày hiệu quả nhất.

2.1. Chế độ ăn uống và sinh hoạt thiếu khoa học

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Một chế độ ăn thiếu chất xơ, uống không đủ nước, và ít vận động có thể làm chậm quá trình tiêu hóa và dẫn đến táo bón.

• Ăn thiếu chất xơ: Chất xơ có vai trò quan trọng trong việc làm mềm và tăng khối lượng phân, giúp phân di chuyển dễ dàng hơn trong ruột. Khi thiếu chất xơ, phân trở nên khô cứng, khó đào thải. Các loại thực phẩm chứa nhiều chất xơ bao gồm rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.
• Uống không đủ nước: Nước là thành phần thiết yếu để làm mềm phân. Khi cơ thể thiếu nước, ruột già sẽ hút nước từ phân để bù đắp, làm phân trở nên khô và cứng.
• Ít vận động: Vận động giúp kích thích nhu động ruột, đẩy phân di chuyển. Những người làm việc văn phòng, ít đi lại thường có nguy cơ cao bị táo bón.

Uống ít nước, ăn thiếu chất xơ là nguyên nhân thường gặp gây táo bón

2.2. Thói quen đi đại tiện không đúng cách

Nhịn đi đại tiện hoặc trì hoãn việc đi vệ sinh khi có nhu cầu cũng là nguyên nhân gây táo bón lâu ngày. Khi nhịn, trực tràng sẽ hấp thụ lại nước từ phân, khiến phân càng khô cứng và khó đi hơn.

2.3. Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc có thể gây táo bón như tác dụng phụ.

• Thuốc giảm đau opioid: Morphin, codein.
• Thuốc chống trầm cảm: Amitriptyline.
• Thuốc bổ sung sắt: Thường được kê cho người thiếu máu.
• Thuốc huyết áp: Một số loại thuốc chẹn kênh canxi.
• Thuốc kháng axit: Chứa canxi hoặc nhôm.

2.4. Bệnh lý và tình trạng sức khỏe

Táo bón kéo dài có thể là triệu chứng của một số bệnh lý nghiêm trọng hơn.

• Hội chứng ruột kích thích (IBS): Rối loạn chức năng ruột, gây ra các triệu chứng như đau bụng, chướng hơi, và thay đổi thói quen đi ngoài (táo bón hoặc tiêu chảy).
• Bệnh lý tuyến giáp: Suy giáp làm chậm quá trình trao đổi chất của cơ thể, bao gồm cả nhu động ruột.
• Bệnh lý đại trực tràng: Táo bón có thể do tắc nghẽn đường ruột từ khối u, hẹp ruột, hoặc các bệnh lý như viêm túi thừa.
• Rối loạn chức năng sàn chậu: Các cơ vùng sàn chậu không hoạt động đúng cách, gây khó khăn khi rặn và đẩy phân ra ngoài.

Một số bệnh về đường tiêu hoá có thể là nguyên nhân gây ra táo bón

2.5. Yếu tố tâm lý

Căng thẳng, lo âu, và trầm cảm có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và gây ra táo bón.

3. Biến chứng nguy hiểm khi táo bón kéo dài

Nhiều người coi thường táo bón và cho rằng đây là một vấn đề nhỏ. Tuy nhiên, nếu không được điều trị kịp thời, táo bón kéo dài có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng.

• Bệnh trĩ: Khi rặn mạnh để tống phân ra ngoài, áp lực lên tĩnh mạch ở hậu môn và trực tràng tăng cao, gây sưng và hình thành búi trĩ.
• Sa trực tràng: Rặn quá mức trong thời gian dài có thể làm một phần trực tràng lồi ra ngoài qua hậu môn.
• Nứt kẽ hậu môn: Phân khô, cứng cọ xát vào niêm mạc hậu môn gây ra các vết rách, dẫn đến đau đớn và chảy máu.
• Ứ đọng phân: Khi táo bón quá lâu, phân tích tụ và cứng lại trong ruột, tạo thành một khối rắn chắc, gây tắc ruột và có thể phải can thiệp y tế.
• Tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng: Một số nghiên cứu cho thấy, táo bón kéo dài có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng do các chất độc hại trong phân bị ứ đọng lâu trong ruột.
• Ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể: Táo bón kéo dài gây ra cảm giác chán ăn, mệt mỏi, khó chịu, từ đó ảnh hưởng đến năng suất làm việc và chất lượng cuộc sống.

Táo bón kéo dài có thể gây ra bệnh trĩ

4. Cách chữa táo bón lâu ngày

Để điều trị táo bón lâu ngày, cần kết hợp nhiều phương pháp từ thay đổi lối sống đến sử dụng thuốc và can thiệp y tế khi cần thiết. Dưới đây là các cách chữa táo bón lâu ngày hiệu quả và an toàn.

4.1. Thay đổi chế độ ăn uống và sinh hoạt

Đây là bước quan trọng nhất và cần được thực hiện đầu tiên.

• Tăng cường chất xơ: Bổ sung nhiều rau củ quả tươi, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu. Lượng chất xơ khuyến nghị là 25-30g mỗi ngày. Ví dụ: một chén yến mạch cung cấp 4g chất xơ, một quả táo có 4.4g chất xơ.
• Uống đủ nước: Uống ít nhất 2 lít nước mỗi ngày, đặc biệt là vào buổi sáng sớm. Nước giúp làm mềm phân và kích thích nhu động ruột. Các loại nước ép trái cây như nước ép mận, nước ép lê cũng rất tốt.
• Thực phẩm lợi khuẩn (probiotic): Sữa chua, kefir, kim chi giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn.
• Tránh các thực phẩm gây táo bón: Hạn chế các loại thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều dầu mỡ, và các chất kích thích như cà phê, rượu bia.

4.2. Luyện tập thể dục thường xuyên

• Vận động giúp tăng cường lưu thông máu và kích thích nhu động ruột.
• Tập thể dục 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần, như đi bộ nhanh, chạy bộ, bơi lội, yoga… cũng có thể giúp cải thiện đáng kể tình trạng táo bón. Các bài tập yoga như xoắn vặn thân người đặc biệt hiệu quả trong việc massage ruột.

4.3. Xây dựng thói quen đi đại tiện

• Đi vệ sinh vào một giờ cố định mỗi ngày: Thời điểm tốt nhất là vào buổi sáng, sau khi thức dậy hoặc sau bữa ăn.
• Tạo tư thế ngồi đúng: Kê một chiếc ghế nhỏ dưới chân khi ngồi bồn cầu. Tư thế này giúp góc giữa đùi và bụng nhỏ hơn, làm thẳng trực tràng, giúp việc đi đại tiện dễ dàng hơn.
• Không nhịn đi đại tiện: Ngay khi có cảm giác mắc, bạn nên đi vệ sinh ngay.
• Không ngồi quá lâu trong toilet: Chỉ nên ngồi tối đa 10-15 phút.

Xây dựng thói quen đi đại tiện giúp cải thiện tình trạng táo bón hiệu quả

4.4. Sử dụng thuốc nhuận tràng (Theo chỉ định của bác sĩ)

Nếu các biện pháp thay đổi lối sống không hiệu quả, bác sĩ có thể kê đơn thuốc nhuận tràng. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc trong thời gian dài vì có thể gây phụ thuộc và làm tình trạng táo bón tồi tệ hơn.

• Thuốc nhuận tràng tạo khối (Fibers): Chứa chất xơ tổng hợp như psyllium (Metamucil), methylcellulose (Citrucel).
• Thuốc nhuận tràng thẩm thấu (Osmotics): Giúp giữ nước trong ruột, làm mềm phân như sữa magnesia, polyethylene glycol (Miralax).
• Thuốc nhuận tràng kích thích (Stimulants): Kích thích cơ ruột co bóp, chỉ nên dùng trong thời gian ngắn như senna, bisacodyl.

4.5. Can thiệp y tế (Đối với trường hợp nghiêm trọng)

• Nếu táo bón là do tắc nghẽn, u bướu, hoặc các bệnh lý khác, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị như phẫu thuật.
• Đối với rối loạn chức năng sàn chậu, vật lý trị liệu (biofeedback) có thể giúp bệnh nhân học cách thư giãn và co bóp các cơ sàn chậu đúng cách.

Táo bón lâu ngày không phải là một vấn đề đáng xem thường. Hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng các cách chữa táo bón lâu ngày hợp lý sẽ giúp bạn giải quyết triệt để tình trạng này. Hãy bắt đầu từ việc thay đổi thói quen ăn uống, sinh hoạt, tập thể dục thường xuyên. Nếu tình trạng không cải thiện, đừng ngần ngại đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.