Làm gì để hết nghẹt mũi? Cách xử lý theo từng nguyên nhân và đối tượng

Nghẹt mũi là tình trạng gây khó chịu, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và giấc ngủ ở mọi đối tượng, từ người lớn đến trẻ em và phụ nữ mang thai. Vậy làm gì để hết nghẹt mũi hiệu quả và an toàn, đặc biệt khi bạn chưa rõ nguyên nhân? Bài viết này sẽ giúp bạn nhận diện chính xác kiểu nghẹt mũi mình đang gặp và hướng dẫn cách xử lý phù hợp cho từng nguyên nhân và đối tượng cụ thể.

1. Vì sao mũi bị nghẹt? 

Nhiều người nghĩ rằng nghẹt mũi đơn giản là do “có nhiều dịch mũi”, nhưng thực chất, cơ chế gây nghẹt mũi phức tạp hơn rất nhiều. Tình trạng này thường là kết quả của phản ứng viêm – phù nề – tắc nghẽn lưu thông khí, có thể xảy ra do các nguyên nhân sau:

1.1. Phản ứng viêm và sung huyết niêm mạc mũi

Khi cơ thể tiếp xúc với virus (như cảm lạnh, cúm), dị nguyên (phấn hoa, bụi, nấm mốc), hay tác nhân kích thích (khói, hóa chất), hệ miễn dịch sẽ phản ứng lại bằng cách giãn mạch máu, tăng thấm thành mạch và tiết chất nhầy để “đẩy lùi” tác nhân có hại. Điều này dẫn đến:

• Niêm mạc mũi sưng to do sung huyết (giãn mạch).
• Tăng tiết dịch nhầy, gây bít tắc đường dẫn khí.
• Luồng không khí bị cản trở, tạo cảm giác ngạt thở, khó chịu.

Sung huyết mũi và dịch nhầy bít tắc gây ra nghẹt mũi

1.2. Rối loạn điều hòa thần kinh vận mạch tại mũi

Trong một số trường hợp, đặc biệt là ở người có cơ địa dị ứng hoặc nhạy cảm thời tiết, hệ thần kinh tự chủ vùng mũi bị rối loạn, khiến mạch máu tại niêm mạc dễ co giãn thất thường. Khi trời lạnh, ẩm, hoặc khi căng thẳng, mạch máu có thể giãn rộng bất thường dẫn đến nghẹt mũi dù không hề có viêm hay dịch tiết.

1.3. Nghẹt mũi do bất thường cấu trúc hoặc u lành tính

• Lệch vách ngăn mũi: Khi vách ngăn cong vẹo, một bên mũi sẽ hẹp và dễ bị tắc hơn, nhất là khi nằm nghiêng.
• Polyp mũi: Là khối u lành tính mọc từ niêm mạc mũi – xoang, làm cản trở lưu thông không khí.
• Phì đại cuốn mũi: Cuốn mũi dưới bị to lên do viêm mạn tính hoặc dị ứng, chiếm chỗ trong khoang mũi gây nghẹt kéo dài.

Bất thường trong cấu trúc mũi có thể là nguyên nhân gây nghẹt mũi kéo dài

1.4. Do ảnh hưởng nội tiết, thuốc hoặc môi trường

• Mang thai: Estrogen tăng cao trong thai kỳ có thể gây sung huyết niêm mạc mũi dù không có viêm nhiễm.
• Lạm dụng thuốc xịt co mạch: Gây “nghẹt mũi hồi ứng”, niêm mạc bị phụ thuộc thuốc và sưng to trở lại khi ngừng dùng.
• Không khí khô – ô nhiễm: Làm mũi khô rát, kích thích phản xạ tăng tiết nhầy để tự bảo vệ.

2. Làm gì để hết nghẹt mũi?

Để xử lý nghẹt mũi hiệu quả, điều quan trọng là phải xác định được nguyên nhân gây ra nó. Dưới đây, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu các giải pháp cụ thể cho từng trường hợp phổ biến:

2.1. Nghẹt mũi do cảm lạnh, cúm

Khi bị cảm lạnh hoặc cúm, bạn thường sẽ cảm thấy nghẹt mũi kèm theo các triệu chứng như hắt hơi, sốt nhẹ, và đau họng.

Cách xử lý:

• Nghỉ ngơi và bổ sung nước: Đây là điều cực kỳ quan trọng. Hãy uống đủ nước (nước lọc, nước ép trái cây, trà ấm) để giúp làm loãng đờm và giữ ẩm cho cơ thể. Nghỉ ngơi đầy đủ sẽ giúp cơ thể bạn phục hồi nhanh hơn.
• Xông hơi: Xông hơi bằng nước ấm có pha thêm vài giọt tinh dầu tràm hoặc khuynh diệp là cách hiệu quả để làm thông thoáng đường thở. Hơi nước ấm giúp làm loãng dịch mũi, trong khi tinh dầu có tác dụng kháng khuẩn nhẹ và giúp thư giãn. Bạn có thể xông trực tiếp bằng bát nước nóng hoặc dùng máy xông hơi mặt.
• Thuốc xịt mũi: Thuốc xịt mũi chứa Xylometazoline có thể giúp giảm nghẹt mũi nhanh chóng bằng cách làm co mạch máu trong mũi. Tuy nhiên, bạn chỉ nên sử dụng trong 3-5 ngày để tránh tình trạng phụ thuộc thuốc và nghẹt mũi do thuốc (viêm mũi do thuốc co mạch).
• Thuốc giảm đau hạ sốt: Nếu bạn bị sốt trên 38∘C và cảm thấy đau nhức cơ thể, có thể dùng thuốc giảm đau hạ sốt như Paracetamol để giảm bớt các triệu chứng khó chịu này.

Trong nhiều trường hợp nghẹt mũi cần sử dụng thuốc giảm nghẹt

2.2. Nghẹt mũi về đêm, không chảy nước mũi

Tình trạng này thường do phản ứng với không khí lạnh, độ ẩm thấp, hoặc tư thế nằm gây sung huyết mũi.

Giải pháp:

• Kê cao gối khi ngủ: Nâng cao đầu khi ngủ giúp giảm áp lực máu lên các mạch máu trong mũi, từ đó giảm sung huyết và giúp bạn dễ thở hơn.
• Sử dụng máy tạo độ ẩm: Không khí khô có thể làm niêm mạc mũi bị kích ứng và khô rát, gây nghẹt mũi. Máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ sẽ giúp giữ ẩm cho không khí, làm dịu niêm mạc mũi và giảm nghẹt.
• Nhỏ nước muối sinh lý: Nhỏ nước muối sinh lý vào mũi trước khi đi ngủ giúp làm sạch mũi, loại bỏ các chất gây kích ứng và giữ ẩm cho niêm mạc mũi.
• Chườm ấm cánh mũi: Dùng khăn ấm chườm nhẹ nhàng lên hai bên cánh mũi trong khoảng 5-10 phút trước khi nằm. Hơi ấm sẽ giúp làm giãn mạch máu và giảm sung huyết.

2.3. Nghẹt mũi do dị ứng thời tiết

Nếu bạn bị nghẹt mũi, ngứa mũi, và hắt hơi từng cơn, đặc biệt là khi thời tiết chuyển mùa, rất có thể bạn bị dị ứng thời tiết.

Làm gì để hết nghẹt mũi do dị ứng thời tiết?

• Thuốc kháng histamin: Các loại thuốc kháng histamin như Loratadine hoặc Cetirizine có tác dụng giảm các triệu chứng dị ứng như hắt hơi, ngứa mũi và nghẹt mũi. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để chọn loại thuốc phù hợp và liều lượng đúng.
• Tránh yếu tố kích ứng: Điều quan trọng nhất là hạn chế tiếp xúc với các yếu tố gây dị ứng như bụi, phấn hoa, lông thú, nấm mốc hoặc nước hoa.
• Vệ sinh nhà cửa sạch sẽ: Thường xuyên hút bụi, lau nhà, giặt ga gối, rèm cửa và thảm để loại bỏ bụi bẩn, mạt nhà – những tác nhân gây dị ứng phổ biến.
• Rửa mũi bằng dung dịch nước muối biển sâu: Dung dịch nước muối biển sâu giúp rửa trôi các chất gây dị ứng, bụi bẩn và dịch nhầy khỏi mũi, làm thông thoáng đường thở và giảm viêm.

Nếu nghẹt mũi do viêm mũi dị ứng, có thể sử dụng thuốc kháng histamin điều trị

2.4. Nghẹt mũi kéo dài, dịch mũi có mùi hôi

Đây là một cảnh báo nghiêm trọng, có thể là dấu hiệu của viêm xoang hoặc nhiễm trùng mạn tính.

Cách xử lý:

• Thăm khám y tế ngay lập tức: Bạn cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng thăm khám. Bác sĩ sẽ tiến hành nội soi mũi xoang để đánh giá tình trạng bên trong và xác định nguyên nhân chính xác.
• Tuân thủ phác đồ điều trị: Tùy thuộc vào chẩn đoán, bác sĩ có thể kê đơn kháng sinh (nếu có nhiễm trùng vi khuẩn), corticoid xịt mũi (để giảm viêm và phù nề), hoặc thuốc chống viêm khác.
• Rửa mũi bằng dung dịch ưu trương: Bác sĩ có thể hướng dẫn bạn sử dụng dung dịch nước muối ưu trương để rửa mũi. Dung dịch này có nồng độ muối cao hơn nước muối sinh lý, giúp giảm phù nề niêm mạc xoang và làm loãng dịch nhầy, giúp dịch mũi dễ thoát ra ngoài hơn.

Rửa mũi nước muối giúp loại bỏ dịch nhầy, cải thiện nghẹt mũi, có mùi hôi

Chắc chắn rồi, đây là phiên bản cập nhật với tiêu đề đã được sửa thành “3. Những hiểu lầm khi chữa nghẹt mũi – và cách khắc phục”:

3. Những sai lầm khi chữa nghẹt mũi – và cách khắc phục

Nghẹt mũi là triệu chứng phổ biến, nhưng không phải ai cũng biết cách xử lý đúng. Dưới đây là những hiểu lầm thường gặp và cách khắc phục để bạn có thể thoát khỏi tình trạng khó chịu này một cách hiệu quả nhất.

3.1. Tự ý dùng kháng sinh khi nghẹt mũi

Đa số các trường hợp nghẹt mũi là do virus gây ra (như cảm lạnh, cúm) hoặc do dị ứng. Kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không hiệu quả với virus hay dị ứng. Việc tự ý dùng kháng sinh không đúng bệnh không chỉ vô ích mà còn gây ra nhiều tác hại như gây kháng thuốc, tiêu diệt lợi khuẩn, gây rối loạn tiêu hóa, dị ứng hoặc các vấn đề sức khỏe khác.

Cách khắc phục:

• Xác định nguyên nhân: Nếu nghẹt mũi kèm theo sốt cao, dịch mũi xanh/vàng đặc, có mùi hôi, hoặc các triệu chứng kéo dài, hãy đi khám để bác sĩ chẩn đoán chính xác nguyên nhân (do vi khuẩn, virus hay dị ứng).
• Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định: Kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định nguyên nhân là do nhiễm khuẩn.

Không tự ý sử dụng kháng sinh khi nghẹt mũi đơn thuần

3.2. Bỏ qua vệ sinh mũi hàng ngày

Vệ sinh mũi hàng ngày, đặc biệt là khi sống trong môi trường ô nhiễm hoặc dễ bị dị ứng, là rất quan trọng. Mũi là cửa ngõ đầu tiên của đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp với bụi bẩn, vi khuẩn, virus và các tác nhân gây dị ứng.

Cách khắc phục:

• Rửa mũi thường xuyên: Sử dụng nước muối sinh lý hoặc dung dịch nước muối biển sâu để rửa mũi 1-2 lần/ngày, hoặc sau khi tiếp xúc với môi trường nhiều bụi/phấn hoa. Việc này giúp rửa trôi các chất gây kích ứng, dịch nhầy dư thừa và duy trì độ ẩm cho niêm mạc mũi, phòng ngừa nghẹt mũi hiệu quả.
• Vệ sinh đúng cách: Đảm bảo sử dụng dụng cụ rửa mũi sạch sẽ và thực hiện đúng kỹ thuật để tránh tổn thương mũi.

3.3. Không chú ý đến môi trường sống

Môi trường sống có ảnh hưởng rất lớn đến tình trạng nghẹt mũi, đặc biệt là nghẹt mũi do dị ứng hoặc do không khí khô.

Cách khắc phục:

• Giữ vệ sinh nhà cửa: Thường xuyên lau dọn, hút bụi, giặt ga gối, rèm cửa để loại bỏ bụi bẩn và mạt nhà.
• Kiểm soát độ ẩm: Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ, đặc biệt vào mùa khô hoặc khi dùng điều hòa, để giữ không khí không quá khô, giúp niêm mạc mũi không bị khô rát.
• Tránh các tác nhân gây dị ứng: Nếu bạn biết mình dị ứng với phấn hoa, lông thú, khói bụi, hãy hạn chế tiếp xúc tối đa với chúng.

Trên đây là bài viết trả lời cho câu hỏi “Làm gì để hết nghẹt mũi?” Việc hiểu rõ cơ chế gây nghẹt mũi, phân biệt từng tình huống và áp dụng đúng phương pháp sẽ giúp bạn không chỉ giảm triệu chứng nhanh chóng, mà còn ngăn nghẹt mũi tái phát lâu dài. Hãy lắng nghe cơ thể, xử lý kịp thời và chủ động bảo vệ sức khỏe đường hô hấp mỗi ngày.