Dấu hiệu bệnh viêm mũi dị ứng: Nhận biết sớm để điều trị hiệu quả

Dấu hiệu bệnh viêm mũi dị ứng thường bị nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, nếu nhận biết sớm và xử lý đúng cách, người bệnh có thể giảm nhanh các triệu chứng khó chịu, hạn chế tái phát và tránh biến chứng mạn tính.

1. Viêm mũi dị ứng là gì?

Viêm mũi dị ứng là tình trạng niêm mạc mũi phản ứng quá mức với các yếu tố gây dị ứng như bụi, phấn hoa, lông thú, nấm mốc hoặc thay đổi thời tiết. Khi tiếp xúc với các tác nhân này, cơ thể giải phóng histamin, gây ra hiện tượng sưng, viêm, ngứa và nghẹt mũi.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ người bị viêm mũi dị ứng ngày càng tăng, đặc biệt ở khu vực thành thị, nơi môi trường ô nhiễm và khói bụi cao. Ở Việt Nam, bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi – từ trẻ nhỏ đến người trưởng thành.

Viêm mũi dị ứng xảy ra khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với yếu tố kích thích từ môi trường.

2. Nguyên nhân gây viêm mũi dị ứng

Để hiểu rõ dấu hiệu bệnh viêm mũi dị ứng, cần nắm được nguyên nhân gây ra phản ứng này. Theo các chuyên gia Tai – Mũi – Họng, bệnh có thể xuất phát từ hai nhóm yếu tố chính:

2.1. Yếu tố dị nguyên từ môi trường

• Phấn hoa, bụi nhà, lông động vật, nấm mốc.
• Khói thuốc lá, khí thải xe cộ, hóa chất tẩy rửa, nước hoa.
• Thay đổi thời tiết đột ngột (đặc biệt khi chuyển mùa, trời lạnh).
• Không khí khô, điều hòa hoặc quạt máy thổi trực tiếp vào mặt.

2.2. Yếu tố cơ địa và di truyền

• Trẻ em có cha mẹ bị dị ứng hoặc hen suyễn có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
• Người có cơ địa nhạy cảm, sức đề kháng yếu, rối loạn miễn dịch dễ bị kích thích bởi các dị nguyên.

Niêm mạc mũi phản ứng quá mức với các yếu tố gây dị ứng là nguyên nhân gây viêm mũi dị ứng.

3. Dấu hiệu bệnh viêm mũi dị ứng thường gặp

Các dấu hiệu bệnh viêm mũi dị ứng có thể xuất hiện cấp tính hoặc kéo dài mạn tính. Mức độ biểu hiện tùy thuộc vào cơ địa và môi trường sống của từng người. Dưới đây là các triệu chứng điển hình giúp bạn dễ dàng nhận biết:

3.1. Hắt hơi liên tục, đặc biệt vào buổi sáng

Đây là dấu hiệu đầu tiên và phổ biến nhất. Người bệnh thường hắt hơi liên tục 5–10 lần, nhất là khi vừa thức dậy hoặc tiếp xúc với bụi, lông thú, hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Cơn hắt hơi này đi kèm ngứa mũi, chảy nước mũi trong, gây khó chịu, mệt mỏi, ảnh hưởng sinh hoạt.

3.2. Ngạt mũi và chảy nước mũi

Người bị viêm mũi dị ứng thường ngạt một hoặc cả hai bên mũi, đặc biệt khi nằm xuống hoặc ở nơi có điều hòa. Nước mũi thường trong, loãng, nhưng nếu bệnh kéo dài, dịch có thể đặc hơn, dễ dẫn đến viêm xoang hoặc viêm họng kèm theo.

3.3. Ngứa mũi, ngứa họng, ngứa tai hoặc mắt

Do phản ứng dị ứng lan tỏa, bệnh nhân có thể cảm thấy ngứa sâu bên trong mũi, vòm họng, thậm chí lan sang tai và mắt. Một số trường hợp còn đỏ mắt, chảy nước mắt, sưng mí hoặc ngứa quanh mắt – dấu hiệu đặc trưng của viêm mũi dị ứng theo mùa.

3.4. Giảm khả năng ngửi và vị giác

Khi niêm mạc mũi bị phù nề, đường dẫn khí hẹp lại, khứu giác suy giảm, người bệnh khó nhận biết mùi hương. Tình trạng này kéo dài còn ảnh hưởng đến vị giác và cảm giác thèm ăn.

3.5. Ho khan, khàn tiếng hoặc ngứa cổ họng

Dịch mũi chảy xuống họng khiến người bệnh ho khan, khàn tiếng, nhất là về đêm. Ở trẻ nhỏ, triệu chứng này dễ bị nhầm với viêm họng hoặc cảm cúm thông thường.

3.6. Đau đầu, mệt mỏi, khó tập trung

Viêm mũi dị ứng kéo dài làm thiếu oxy lên não, gây cảm giác nặng đầu, đau vùng trán – thái dương, giảm khả năng tập trung và học tập. Đây là dấu hiệu dễ bị bỏ qua nhưng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Viêm mũi dị ứng gây hắt hơi, chảy nước mũi, ngạt mũi và ngứa mũi kéo dài.

4. Cách phân biệt viêm mũi dị ứng và cảm lạnh

Nhiều người nhầm lẫn dấu hiệu bệnh viêm mũi dị ứng với cảm lạnh thông thường, dẫn đến điều trị sai cách. Dưới đây là bảng so sánh giúp bạn dễ dàng phân biệt:

5. Biến chứng nếu không điều trị kịp thời

Nếu dấu hiệu bệnh viêm mũi dị ứng không được xử lý đúng, bệnh có thể tiến triển thành mạn tính, gây nhiều biến chứng như:

• Viêm xoang: Dịch mũi ứ đọng lâu ngày, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
• Viêm tai giữa: Dịch tràn qua vòi nhĩ gây đau tai, ù tai, giảm thính lực.
• Viêm họng mạn tính, viêm thanh quản.
• Rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi, giảm hiệu suất học tập và làm việc.

6. Cách phòng ngừa và chăm sóc khi bị viêm mũi dị ứng

Để kiểm soát dấu hiệu bệnh viêm mũi dị ứng và ngăn bệnh tái phát, người bệnh cần kết hợp điều trị y học, chế độ sinh hoạt lành mạnh và giữ gìn môi trường sống trong sạch. Các biện pháp dưới đây được các chuyên gia Tai – Mũi – Họng khuyến nghị áp dụng lâu dài nhằm bảo vệ niêm mạc mũi, tăng sức đề kháng tự nhiên cho cơ thể.

6.1. Giữ môi trường sống sạch sẽ

Một trong những nguyên nhân chính gây viêm mũi dị ứng là môi trường chứa nhiều bụi mịn, nấm mốc và chất gây kích ứng. Vì vậy, việc giữ vệ sinh không gian sống là yếu tố tiên quyết:

• Thường xuyên lau dọn nhà cửa, giặt chăn ga, rèm cửa.
• Hạn chế nuôi thú cưng trong nhà hoặc để chúng lên giường ngủ.
• Sử dụng máy lọc không khí, tránh khói thuốc và bụi mịn.

Môi trường sạch sẽ giúp hạn chế tái phát các triệu chứng viêm mũi dị ứng.

6.2. Bảo vệ mũi khi ra ngoài

Mỗi khi ra ngoài, đặc biệt là khi thời tiết chuyển mùa hoặc nơi nhiều khói bụi, người bị viêm mũi dị ứng nên chủ động bảo vệ mũi:

• Đeo khẩu trang y tế hoặc khẩu trang vải 3 lớp khi di chuyển ngoài đường, dọn dẹp nhà cửa hoặc tiếp xúc với lông thú.
• Khi trời lạnh, đeo thêm khăn choàng cổ để giữ ấm vùng mũi và cổ họng.
• Tránh ra ngoài khi thời tiết lạnh đột ngột hoặc vào sáng sớm, tối muộn – thời điểm không khí lạnh và độ ẩm cao dễ kích hoạt cơn dị ứng.
• Nếu bắt buộc phải ra ngoài trời gió lạnh, nên hít thở bằng mũi thật chậm để không khí kịp làm ấm trước khi vào phổi.
• Sau khi về nhà, rửa mặt và vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý để loại bỏ bụi và phấn hoa bám lại trong khoang mũi.

6.3. Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh

Chế độ ăn uống có vai trò quan trọng trong việc tăng cường hệ miễn dịch và giảm phản ứng dị ứng. Dưới đây là những nguyên tắc dinh dưỡng nên áp dụng:

• Tăng cường thực phẩm giàu vitamin C như cam, quýt, bưởi, dâu tây, ổi, giúp giảm sản xuất histamin – tác nhân gây viêm mũi.
• Bổ sung vitamin E và kẽm từ hạt hướng dương, hạnh nhân, hải sản giúp bảo vệ tế bào niêm mạc mũi.
• Ăn cá béo (cá hồi, cá thu, cá trích) chứa nhiều omega-3 có tác dụng chống viêm tự nhiên.
• Uống đủ 1,5–2 lít nước mỗi ngày để làm loãng dịch nhầy, dễ tống xuất ra ngoài.
• Hạn chế đồ lạnh, cay nóng và chất kích thích như rượu, bia, cà phê vì có thể khiến mạch máu mũi co giãn thất thường, gây nghẹt mũi.
• Với trẻ em, nên cho bé ăn nhiều rau củ và trái cây tươi, tránh thực phẩm chế biến sẵn có chất bảo quản.

Dinh dưỡng cân đối giúp giảm nguy cơ tái phát viêm mũi dị ứng.

6.4. Giữ ấm cơ thể khi trời lạnh

Khi thời tiết chuyển lạnh, niêm mạc mũi dễ bị khô, co mạch và giảm khả năng lọc không khí, khiến dị nguyên xâm nhập sâu hơn.

Giữ ấm cơ thể là cách đơn giản nhưng hiệu quả để phòng ngừa viêm mũi dị ứng tái phát:

• Đeo khẩu trang, quàng khăn khi ra ngoài.
• Giữ ấm vùng cổ, ngực và mũi để tránh co mạch niêm mạc mũi.

6.5. Vệ sinh mũi đúng cách

• Dùng nước muối sinh lý 0,9% để rửa mũi 1–2 lần/ngày.
• Giúp loại bỏ bụi bẩn, giảm sưng viêm và làm sạch dịch nhầy.

Rửa mũi hàng ngày là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ niêm mạc mũi.

7. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đưa trẻ hoặc người bệnh đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu sau:

• Nghẹt mũi kéo dài >10 ngày, điều trị không đỡ.
• Đau đầu, đau quanh mắt hoặc chảy dịch mũi có mùi hôi.
• Sốt cao, ho khan, khó thở.
• Giảm ngửi, ù tai hoặc nghi viêm xoang, viêm tai giữa.

Bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc kháng histamin, thuốc xịt mũi chứa corticoid.
• Liệu pháp miễn dịch đặc hiệu (giải mẫn cảm) nếu bệnh tái phát nặng.

Dấu hiệu bệnh viêm mũi dị ứng rất đa dạng, nhưng nếu nhận biết sớm và điều trị đúng cách, bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát được. Việc duy trì môi trường sống trong lành, vệ sinh mũi đúng cách và nâng cao sức đề kháng là yếu tố quan trọng giúp phòng ngừa và hạn chế tái phát.