Triệu chứng tiêu chảy cấp ở trẻ em và người lớn bạn phải biết

Tiêu chảy cấp là một trong những bệnh lý phổ biến nhất trên toàn cầu, chỉ đứng sau nhiễm trùng đường hô hấp. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em dưới 4 tuổi, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Vậy triệu chứng tiêu chảy cấp là gì? Hãy đọc bài viết này để biết nhé!

1. Tiêu chảy cấp là gì?

Tiêu chảy cấp tính là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc phân nước từ 3 lần trở lên trong một ngày và kéo dài dưới 2 tuần. Đây là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, có thể nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Khi bệnh kéo dài hơn 4 tuần, nó được gọi là tiêu chảy mãn tính, có nguyên nhân và cách xử lý phức tạp hơn.

Tiêu chảy cấp rất nguy hiểm

Mặc dù tiêu chảy cấp thường chỉ kéo dài vài ngày và có thể tự khỏi, nhưng những triệu chứng tiêu chảy cấp đi kèm như mất nước, rối loạn điện giải lại là mối lo ngại lớn, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.

2. Nguyên nhân gây bệnh tiêu chảy cấp

Tiêu chảy là cách cơ thể tự loại bỏ các tác nhân gây bệnh. Hầu hết các đợt tiêu chảy cấp kéo dài từ vài ngày đến một tuần. Tiêu chảy thường có kèm theo sốt, buồn nôn, nôn, chuột rút và mất nước. Các nguyên nhân phổ biến nhất gây ra triệu chứng tiêu chảy cấp bao gồm:

• Nhiễm trùng:
  • Virus: Phổ biến nhất (rotavirus ở trẻ em, norovirus ở người lớn).
  • Vi khuẩn/ký sinh trùng: Lây qua thực phẩm/nước bẩn (Salmonella, E. coli, Giardia, Clostridium difficile).
• Thuốc: Đặc biệt là kháng sinh (gây mất cân bằng vi khuẩn đường ruột), thuốc ung thư, thuốc kháng axit có magie.
• Không dung nạp thực phẩm: Do không tiêu hóa được lactose trong sữa, fructose hoặc chất ngọt nhân tạo.
• Phẫu thuật: Cắt bỏ một phần bụng hoặc túi mật.

• Các bệnh lý đường ruột khác: Dù ít phổ biến hơn trong tiêu chảy cấp tính thông thường, nhưng một số bệnh lý như bệnh ruột kích thích, bệnh Crohn, dị ứng thực phẩm, bệnh celiac, khối u thần kinh, bệnh Hirschsprung, xơ nang, rối loạn tiêu hóa bạch cầu ái toan hoặc thiếu kẽm cũng có thể gây ra triệu chứng tiêu chảy kéo dài hoặc tái phát.

Lactose trong sữa có thể là nguyên nhân gây tiêu chảy cấp

3. Các triệu chứng tiêu chảy cấp cần nhận biết

Việc nhận biết chính xác các triệu chứng tiêu chảy cấp là cực kỳ quan trọng để kịp thời xử lý và tránh biến chứng, đặc biệt là mất nước.

3.1. Các nhóm triệu chứng chính của tiêu chảy cấp

Tiêu chảy cấp ở người lớn thường được chia làm 2 nhóm chính dựa vào tính chất phân và triệu chứng kèm theo:

• Nhóm 1: Tiêu chảy cấp xâm nhập (có kèm sốt và phân có máu):
  • Sốt: Thường là sốt cao, có thể kèm ớn lạnh.
  • Phân có máu và/hoặc nhầy: Đây là dấu hiệu đặc trưng của tiêu chảy xâm nhập, cho thấy niêm mạc ruột bị tổn thương nghiêm trọng.
  • Đau quặn bụng dữ dội: Cơn đau thường nhói hoặc quặn thắt, tăng lên khi đi đại tiện.
  • Mót rặn: Cảm giác muốn đi ngoài liên tục dù không có phân hoặc chỉ có rất ít phân.
  • Nguyên nhân: Thường gặp trong các trường hợp viêm ruột do vi khuẩn (như Shigella, E. coli xâm lấn) hoặc do ký sinh trùng.
• Nhóm 2: Tiêu chảy cấp không xâm nhập (không kèm sốt và phân có máu):
  • Tính chất phân toàn nước: Phân rất lỏng, chỉ gần như là nước, không có máu hay nhầy.
  • Ít đau bụng hoặc đau âm ỉ: Cảm giác đau bụng thường nhẹ hơn so với tiêu chảy xâm nhập.
  • Nguyên nhân: Thường là do nhiễm virus (phổ biến nhất là Norovirus, Rotavirus ở trẻ em) hoặc do độc tố vi khuẩn (gây ngộ độc thực phẩm) hoặc không dung nạp thức ăn. Mặc dù ít nguy hiểm hơn về mặt tổn thương ruột, nhưng nhóm này lại dễ gây mất nước nghiêm trọng do lượng dịch mất qua phân rất lớn.

3.2. Các triệu chứng tiêu chảy cấp khác có thể đi kèm ở cả hai nhóm

Đau bụng, đi ngoài nhiều lần là triệu chứng tiêu chảy cấp

Ngoài các đặc điểm trên, ở cả hai nhóm tiêu chảy cấp, người bệnh (cả trẻ em và người lớn) có thể có thêm các triệu chứng tiêu chảy cấp khác, đặc biệt là dấu hiệu của tình trạng mất nước:

• Triệu chứng tiêu chảy cấp – Đau bụng: Có thể là cơn đau nhói, quặn thắt hoặc đau âm ỉ, thường tăng lên khi đi đại tiện.
• Buồn nôn và Nôn: Nôn ra thức ăn, nước và thậm chí là dịch mật. Nôn ói nhiều sẽ làm tăng tốc độ mất nước của cơ thể.
• Gầy sút cân nhanh: Do mất nước cấp tính và cơ thể không hấp thu được dinh dưỡng.
• Triệu chứng tiêu chảy cấp – Dấu hiệu mất nước: Mất nước là biến chứng đáng lo ngại nhất, phụ huynh cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu này:
  • Khát nước dữ dội: Người bệnh liên tục đòi uống nước.
  • Khô, dính miệng và lưỡi: Miệng và lưỡi của trẻ/người lớn trở nên khô, có cảm giác dính.
  • Nước tiểu sẫm màu, hoặc rất ít/không có nước tiểu: Đây là dấu hiệu rõ ràng của việc cơ thể thiếu nước nghiêm trọng. Ở trẻ em, cần chú ý nếu trẻ không đi tiểu trong khoảng 4-6 giờ.
  • Ít hoặc không có nước mắt khi khóc (ở trẻ nhỏ): Mắt trẻ không tiết ra nước mắt hoặc rất ít khi khóc.
  • Da lạnh, khô da hoặc kém đàn hồi: Khi véo nhẹ da (đặc biệt là vùng bụng hoặc đùi ở trẻ nhỏ), nếp da mất đi chậm chạp chứ không phẳng ngay lập tức.
  • Mắt trũng sâu: Mắt có vẻ hõm sâu vào bên trong.
  • Thóp lõm (đối với trẻ dưới 18 tháng tuổi và còn thóp): Phần thóp trên đầu trẻ bị lõm sâu xuống.
  • Mệt mỏi, chóng mặt, li bì: Người bệnh trở nên kém linh hoạt, uể oải, ngủ nhiều hơn, thậm chí có thể bị ngất xỉu hoặc co giật trong trường hợp mất nước nặng.
• Chán ăn, bỏ bữa: Do mệt mỏi và khó chịu đường tiêu hóa.

Khi xuất hiện các triệu chứng tiêu chảy cấp, đặc biệt là các dấu hiệu mất nước hoặc phân có máu, cần nhanh chóng đưa trẻ hoặc người bệnh đến cơ sở Y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm.

4. Đường lây truyền và đối tượng nguy cơ bệnh tiêu chảy cấp

4.1. Đường lây truyền bệnh tiêu chảy cấp

Tiếp xúc với các tác nhân truyền nhiễm là yếu tố nguy cơ chính của tiêu chảy cấp. Vi khuẩn và virus thường lây truyền chủ yếu qua đường phân-miệng. Điều này có nghĩa là mầm bệnh từ phân của người bệnh có thể lây sang tay, bề mặt, thức ăn, nước uống và sau đó đi vào miệng của người khác. Vì vậy, rửa tay và vệ sinh môi trường là rất quan trọng để ngăn ngừa nhiễm trùng.

Rửa tay sạch giúp giảm nguy cơ tiêu chảy do vi khuẩn

4.2. Đối tượng nguy cơ mắc bệnh tiêu chảy cấp

Một số đối tượng có nguy cơ mắc bệnh tiêu chảy cấp cao hơn:

• Tuổi:
  • Trẻ em (đặc biệt dưới 5 tuổi): Hệ miễn dịch và tiêu hóa còn non yếu, dễ bị lây nhiễm và mất nước nặng hơn.
  • Người cao tuổi (trên 60 tuổi): Hệ miễn dịch suy giảm, dễ mắc bệnh và có nguy cơ biến chứng cao.
• Phơi nhiễm độc tố của vi khuẩn ruột: Những người đi du lịch ở những nơi chậm phát triển, vệ sinh môi trường kém, hoặc ăn phải thực phẩm bị nhiễm khuẩn có nguy cơ cao.
• Vệ sinh cá nhân không tốt: Không rửa tay thường xuyên và đúng cách sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn hoặc chế biến thức ăn.
• Lạm dụng thuốc kháng sinh: Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý có thể gây loạn khuẩn ruột, tạo điều kiện cho vi khuẩn Clostridium difficile phát triển và gây tiêu chảy nặng.
• Độ pH dịch vị giảm: Các bệnh lý viêm dạ dày mãn tính hoặc việc sử dụng nhiều thuốc ức chế bài tiết axit dạ dày có thể làm giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể chống lại vi khuẩn.
• Suy giảm hệ miễn dịch: Những người có hệ miễn dịch yếu do các bệnh lý như HIV/AIDS, đang hóa trị ung thư, hoặc bị suy dinh dưỡng nặng có nguy cơ mắc tiêu chảy cấp nặng và kéo dài hơn.

Hiểu rõ các triệu chứng tiêu chảy cấp và các yếu tố nguy cơ giúp chúng ta có thể chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và có biện pháp xử lý kịp thời để bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình.