Nguyên nhân và cách xử lý khi bị ngứa và nổi mẩn đỏ ở vùng kín nữ

Vùng kín là khu vực nhạy cảm và rất dễ bị ảnh hưởng bởi những thay đổi nhỏ trong môi trường, nội tiết hay thói quen sinh hoạt. Khi bị ngứa và nổi mẩn đỏ ở vùng kín nữ, nhiều người không khỏi lo lắng: liệu có phải do viêm nhiễm, dị ứng hay là dấu hiệu của bệnh lý nào nghiêm trọng? 

1. Nguyên nhân phổ biến gây bị ngứa và nổi mẩn đỏ ở vùng kín nữ

1.1 Viêm nhiễm do nấm Candida (viêm âm đạo Candida)

– Candida albicans phát triển quá mức trong âm đạo gây nhiễm trùng. Khoảng 75% nữ giới từng bị ít nhất một lần trong đời. 6–8% là tái phát ≥ 4 lần/năm.
– Triệu chứng: ngứa dữ dội, mẩn đỏ, dịch âm đạo trắng vón cục như bột phô mai, đau rát khi tiểu hoặc khi quan hệ.

Nhiễm nấm Candida – nguyên nhân chính gây viêm nhiễm âm đạo

1.2 Viêm âm đạo do vi khuẩn (Bacterial vaginosis – BV)

– Mất cân bằng hệ vi sinh âm đạo, giảm lactobacilli và tăng Gardnerella và vi khuẩn kỵ khí.
– Thường có dịch màu xám, mùi tanh “cá”, ít ngứa nhưng vẫn có thể gây đỏ và kích ứng.

1.3 Viêm nhiễm trùng roi Trichomonas (Trichomoniasis)

– STI phổ biến, gây âm đạo tiết nhiều dịch màu vàng-xanh, ngứa, mẩn đỏ, tiểu buốt, đau khi quan hệ.

1.4 Viêm da tiếp xúc hoặc dị ứng (Vulvar dermatitis/contact dermatitis)

– Tiếp xúc với chất tẩy rửa mạnh, xà phòng thơm, giấy vệ sinh mùi, chất tẩy quần áo có hóa chất, dung dịch vệ sinh phụ nữ.
– Triệu chứng: ngứa, đỏ, nổi mẩn, bong tróc da vùng kín, có thể gây viêm mãn tính nếu tiếp xúc kéo dài.

1.5 Bệnh da liễu đặc hiệu vùng sinh dục (lichen sclerosus, eczema, psoriasis)

– Lichen sclerosus: vùng da vùng kín xuất hiện đốm trắng mỏng, ngứa, đôi khi nứt da, đỏ.
– Eczema, viêm da cơ địa, lichen planus cũng có thể gây ngứa đỏ và mẩn. 

1.6 Các nguyên nhân ít gặp: ký sinh, trùng, chất lạ

– Chấy mu, ghẻ, hoặc giun kim có thể gây ngứa vùng sinh dục.
– Dấu hiệu đặc biệt như xuất hiện mụn nước, nổi cục, hoặc lở loét cần được kiểm tra chuyên khoa.

2. Dấu hiệu và triệu chứng khi bị ngứa và nổi mẩn đỏ ở vùng kín nữ

– Ngứa vùng âm hộ, vùng gần hậu môn, đôi khi lan sang bẹn hoặc inner thighs.
– Mẩn đỏ dạng nốt, mảng, hoặc sẩn, đôi khi có vảy hoặc bong da.
– Kèm theo dịch âm đạo bất thường: màu trắng, xám, vàng, xanh, mùi khó chịu.
– Cảm giác nóng rát, đau khi đi tiểu, đau khi giao hợp.
– Đôi khi xuất hiện xuất huyết nhẹ, chảy máu sau giao hợp hoặc có mụn nước, vết loét.

Mẩn đỏ dạng nốt là dấu hiệu cần lưu ý

3. Hướng dẫn chẩn đoán chính xác

3.1 Tiền sử bệnh:
– Thời gian: cấp tính (<6 tuần) hay mãn tính (≥6 tuần).
– Có thuốc mới dùng, thay chất tẩy, hoạt động gần đây, cạo lông, quan hệ mới không.
– Tiền sử đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, rối loạn nội tiết, sử dụng thuốc tránh thai.

3.2 Khám lâm sàng:
– Quan sát da vùng kín, bẹn, hậu môn: đỏ, mụn nước, vết nứt, hình dạng ranh giới bất thường.

Việc khám lâm sàng vùng kín giúp xác định chính xác tình trạng bệnh

3.3 Xét nghiệm:
– Soi tươi dịch âm đạo để phát hiện Candida, Trichomonas, clue cells (BV).
– Định lượng pH âm đạo (BV thường >4.5), test “whiff”.
– Nếu da bất thường kéo dài: sinh thiết da (punch biopsy) để loại trừ lichen sclerosus hoặc VIN. 

4. Các biện pháp điều trị và chăm sóc vùng kín

Việc điều trị ngứa và nổi mẩn đỏ ở vùng kín nữ cần dựa trên nguyên nhân gây bệnh cụ thể và kết hợp với các biện pháp chăm sóc tại nhà để đạt hiệu quả tốt nhất.

4.1. điều trị theo nguyên nhân gây bệnh

• Nấm Candida (Viêm âm đạo do nấm):
  • Thuốc kháng nấm đặt âm đạo: Các loại thuốc như clotrimazole, miconazole, hoặc butoconazole thường được sử dụng dưới dạng kem hoặc viên đặt âm đạo. Đây là phương pháp phổ biến và hiệu quả cho hầu hết các trường hợp.
  • Thuốc kháng nấm đường uống: Trong những trường hợp tái phát nhiều lần hoặc nhiễm trùng nặng, bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng nấm dạng uống.
• Viêm âm đạo do vi khuẩn (Bacterial Vaginosis – BV):
  • Thuốc kháng sinh: Thuốc kháng sinh như metronidazole (dạng uống hoặc gel đặt âm đạo) hoặc clindamycin (dạng kem bôi âm đạo) thường được sử dụng để khôi phục lại sự cân bằng vi khuẩn trong âm đạo.
• Nhiễm trùng roi Trichomonas (Trichomoniasis):
  • Thuốc kháng sinh: Metronidazole hoặc tinidazole là hai loại thuốc kháng sinh thường được chỉ định. Điều quan trọng là cần điều trị đồng thời cả bạn tình để tránh tái nhiễm và lây lan. Trong thời gian điều trị, bạn nên kiêng quan hệ tình dục.

4.2. Điều trị viêm da tiếp xúc hoặc eczema vùng kín

Tình trạng này đòi hỏi việc loại bỏ tác nhân gây kích ứng và làm dịu da.

• Tránh xa các chất gây kích ứng: Đây là bước quan trọng nhất. Hạn chế tối đa việc sử dụng xà phòng thơm, dung dịch vệ sinh phụ nữ có hóa chất mạnh, chất tẩy rửa quần áo đậm đặc, hoặc giấy vệ sinh có mùi hương.
• Kem corticoid tại chỗ: Bác sĩ có thể chỉ định kem corticoid với nồng độ nhẹ đến trung bình (ví dụ: hydrocortisone) để giảm viêm, ngứa và đỏ da. Tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại kem corticoid mạnh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Kem dưỡng ẩm phù hợp: Sử dụng kem dưỡng ẩm không mùi, không chứa cồn, dành riêng cho da nhạy cảm để giữ ẩm và bảo vệ hàng rào da.

Cần xử lý kịp thời vùng da tiếp xúc bị mẩn đỏ

4.3. Điều trị Lichen Sclerosus hoặc bệnh ngoài da vùng sinh dục đặc hiệu

Đây là những tình trạng mãn tính cần được theo dõi và điều trị lâu dài dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc phụ khoa.

• Corticoid mạnh tại chỗ: Thông thường, bác sĩ sẽ kê đơn kem corticoid mạnh như clobetasol để kiểm soát các triệu chứng. Việc điều trị này thường kéo dài và cần được thực hiện theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ.
• Theo dõi định kỳ: Việc tái khám định kỳ là rất quan trọng để bác sĩ có thể đánh giá tiến triển của bệnh, điều chỉnh liều thuốc và kịp thời phát hiện các thay đổi bất thường trên da, giúp giảm nguy cơ biến chứng.

4.4. Các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tại nhà

Những thói quen sinh hoạt và vệ sinh hàng ngày đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị và phòng ngừa tái phát.

• Vệ sinh nhẹ nhàng: Chỉ nên vệ sinh vùng kín bằng nước ấm sạch, không dùng xà phòng hoặc dung dịch vệ sinh có tính tẩy rửa mạnh. Hạn chế thụt rửa âm đạo vì có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh tự nhiên.
• Chọn đồ lót phù hợp: Ưu tiên mặc đồ lót bằng cotton, thoáng khí để vùng kín luôn khô ráo. Thay đồ lót thường xuyên, đặc biệt là sau khi tập thể dục hoặc ra mồ hôi nhiều.
• Tránh mặc quần áo bó sát hoặc ẩm ướt: Quần áo bó sát, chật chội hoặc ẩm ướt tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn và nấm phát triển. Nên chọn quần áo rộng rãi, thoáng mát.
• Ngâm nước ấm pha baking soda: Ngâm mình trong bồn nước ấm có pha một ít baking soda có thể giúp làm dịu cảm giác ngứa và giảm viêm nhẹ. Tuy nhiên, không lạm dụng và cần tham khảo ý kiến bác sĩ nếu tình trạng không cải thiện.
• Kiêng quan hệ tình dục khi đang điều trị: Tránh quan hệ tình dục khi vùng kín đang bị kích ứng nặng hoặc trong quá trình điều trị để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng viêm nhiễm và lây lan mầm bệnh.

5. Khi nào cần thăm khám y khoa?

– Ngứa và mẩn đỏ kéo dài trên 2 tuần hoặc tái phát nhiều lần trong năm.
– Trường hợp có đau, chảy máu, mụn nước, loét, sốt, mùi hôi dữ dội kèm theo.
– Nếu điều trị tại nhà không cải thiện sau 1 tuần.
– Thường xuyên nên kiểm tra phụ khoa định kỳ và xét nghiệm nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục nếu cần.

6. Phòng ngừa để tránh bị ngứa và nổi mẩn đỏ ở vùng kín nữ

– Duy trì hệ vi sinh âm đạo cân bằng: hạn chế douching, tránh kháng sinh nếu không cần thiết, cân bằng đường/hormones.
– Giữ vệ sinh nhẹ nhàng: dùng nước sạch; không các sản phẩm tẩy rửa mạnh.
– Thay đồ lót thường xuyên, chọn cotton thoáng, không bó quá sát.
– Tránh sản phẩm có mùi: giấy vệ sinh, khăn, xà phòng thơm, dung dịch vệ sinh.
– Kiểm soát yếu tố nguy cơ: kiểm soát đường huyết nếu bị tiểu đường, tránh cạo lông nếu dễ gây kích ứng, thay băng vệ sinh thường xuyên.
– Quan hệ an toàn: dùng bao cao su, vệ sinh trước và sau khi quan hệ, điều trị bạn tình nếu cần.

Tình trạng bị ngứa và nổi mẩn đỏ ở vùng kín nữ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân – từ những kích ứng đơn giản do vệ sinh không đúng cách đến các bệnh lý viêm nhiễm phụ khoa cần điều trị. Việc lắng nghe cơ thể, quan sát kỹ các dấu hiệu kèm theo và không ngần ngại thăm khám chuyên khoa là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe vùng kín, đặc biệt là trong các trường hợp triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Quan trọng hơn hết, mỗi người phụ nữ cần trang bị cho mình kiến thức cơ bản về chăm sóc vùng kín một cách đúng đắn, khoa học và phù hợp với cơ địa của bản thân. Sự chủ động trong phòng ngừa, thói quen sinh hoạt lành mạnh, cùng với việc theo dõi định kỳ sức khỏe phụ khoa sẽ là “lá chắn” hữu hiệu giúp bạn tránh xa nỗi lo từ các tình trạng khó nói, trong đó có bị ngứa và nổi mẩn đỏ ở vùng kín nữ.