Viêm mũi mãn tính ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và giải pháp điều trị toàn diện

Viêm mũi mãn tính ở trẻ em là một trong những căn bệnh đường hô hấp phổ biến nhất, khiến nhiều bậc cha mẹ lo lắng và mệt mỏi. Nếu không được phát hiện và xử lý đúng cách, bệnh có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất và kết quả học tập của trẻ. Cùng tìm hiểu chi tiết về căn bệnh này trong bài viết dưới đây.

1. Viêm mũi mãn tính ở trẻ em là gì?

Viêm mũi mãn tính là tình trạng lớp niêm mạc lót bên trong hốc mũi bị viêm nhiễm, sưng tấy và tiết dịch kéo dài.

Theo các tiêu chuẩn y khoa, một trường hợp được gọi là viêm mũi mãn tính ở trẻ em khi các triệu chứng như nghẹt mũi, chảy dịch, ngứa mũi diễn ra liên tục trên 12 tuần. Tình trạng này khác hoàn toàn với viêm mũi cấp tính (thường do virus cảm lạnh gây ra và tự khỏi sau 7 đến 10 ngày).

Viêm mũi mãn tính thường được chia thành hai nhóm chính là viêm mũi dị ứng và viêm mũi không dị ứng.

Trẻ em có hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện và đường thở nhỏ hẹp nên dễ bị ảnh hưởng nặng nề hơn so với người lớn.

Niêm mạc mũi bị sưng tấy gây cản trở đường thở của trẻ.

2. Nguyên nhân dẫn đến viêm mũi mãn tính ở trẻ em

Việc xác định chính xác nguyên nhân là bước quan trọng nhất để xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả.

2.1. Do yếu tố dị ứng (viêm mũi dị ứng mãn tính)

• Đây là nguyên nhân phổ biến nhất chiếm hơn 60% các trường hợp mắc bệnh.
• Trẻ phản ứng quá mức với các tác nhân từ môi trường như bụi nhà, lông thú cưng, phấn hoa hoặc nấm mốc.
• Yếu tố di truyền đóng vai trò lớn, nếu cha mẹ có tiền sử dị ứng, con cái sẽ có nguy cơ cao hơn.

2.2. Do cấu trúc bất thường trong mũi

• Quá phát cuốn mũi: Các cuốn mũi bị sưng to thường xuyên làm hẹp đường thở.
• Lệch vách ngăn mũi: Làm cản trở sự lưu thông không khí và dịch nhầy ở một hoặc cả hai bên mũi.
• V.A (Adenoids) quá phát: Khối V.A nằm ở vòm họng bị viêm mãn tính, sưng to chèn ép vào cửa mũi sau.

2.3. Do tác động từ môi trường và lối sống

• Ô nhiễm không khí: Khói bụi từ phương tiện giao thông và các khu công nghiệp kích ứng niêm mạc mũi trẻ.
• Khói thuốc lá: Đây là tác nhân cực kỳ nguy hiểm khiến niêm mạc mũi trẻ bị tổn thương nghiêm trọng và kéo dài.
• Thay đổi thời tiết đột ngột: Độ ẩm quá thấp hoặc nhiệt độ thay đổi quá nhanh khiến mũi trẻ không kịp thích nghi.

2.4. Lạm dụng thuốc xịt mũi co mạch

• Nhiều phụ huynh tự ý mua các loại thuốc xịt mũi co mạch nhanh cho con dùng quá 5 ngày.
• Điều này gây ra hiệu ứng dội ngược, khiến niêm mạc mũi bị lệ thuộc thuốc và viêm dày mãn tính.

Khói thuốc lá và bụi mịn là tác nhân hàng đầu gây viêm mũi.

3. Triệu chứng điển hình của viêm mũi mãn tính ở trẻ em

Cha mẹ cần chú ý quan sát những biểu hiện sau đây để đưa trẻ đi thăm khám kịp thời.

• Nghẹt mũi thường xuyên: Trẻ thường xuyên bị tắc mũi, đặc biệt là vào ban đêm hoặc sáng sớm khi vừa ngủ dậy.
• Chảy nước mũi kéo dài: Dịch mũi có thể trong, nhầy hoặc có màu xanh vàng tùy thuộc vào tình trạng nhiễm trùng.
• Thói quen thở bằng miệng: Do mũi bị nghẹt, trẻ buộc phải há miệng để thở, dẫn đến khô họng và hơi thở có mùi.
• Ngáy khi ngủ: Nghẹt mũi mãn tính gây ra tình trạng ngủ ngáy, ngủ không sâu giấc và đôi khi là hội chứng ngưng thở khi ngủ.
• Quầng thâm dưới mắt: Hiện tượng này xảy ra do sự ứ đọng tĩnh mạch quanh vùng mũi mắt khi bị viêm kéo dài.
• Giảm khứu giác: Trẻ khó cảm nhận được mùi thức ăn, dẫn đến tình trạng chán ăn và chậm lớn.

4. Những biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị dứt điểm

Không giống như những đợt cảm cúm thông thường chỉ kéo dài vài ngày, tình trạng mãn tính khiến trẻ phải đối mặt với các triệu chứng nghẹt mũi, chảy nước mũi kéo dài nhiều tháng trời. Viêm mũi mãn tính ở trẻ em nếu kéo dài không chỉ dừng lại ở những phiền toái tại mũi mà còn lan sang các cơ quan lân cận.

• Viêm xoang mãn tính: Dịch nhầy tích tụ lâu ngày làm tắc các lỗ thông xoang, dẫn đến nhiễm trùng xoang.
• Viêm tai giữa: Mũi và tai thông nhau qua vòi Eustache, vi khuẩn từ mũi dễ dàng xâm nhập gây viêm tai, ảnh hưởng đến thính lực.
• Viêm đường hô hấp dưới: Dịch mũi chảy xuống họng mang theo vi khuẩn gây viêm họng, viêm phế quản và làm trầm trọng thêm bệnh hen suyễn.
• Thay đổi diện mạo (Bộ mặt V.A): Trẻ thở bằng miệng lâu ngày làm hàm trên bị hô, răng mọc khấp khểnh và khuôn mặt trở nên khờ khạo.
• Chậm phát triển trí tuệ: Thiếu oxy lên não do nghẹt mũi khiến trẻ luôn mệt mỏi, kém tập trung và kết quả học tập sụt giảm.

Thở bằng miệng lâu ngày làm thay đổi cấu trúc xương mặt trẻ.

5. Chẩn đoán viêm mũi mãn tính ở trẻ em như thế nào?

Để chẩn đoán chính xác, trẻ cần được đưa đến các cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng.

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử dị ứng của gia đình và các thói quen sinh hoạt của trẻ.
• Nội soi tai mũi họng: Đây là phương pháp hiệu quả nhất để quan sát tình trạng niêm mạc, cuốn mũi và khối V.A bên trong.
• Xét nghiệm dị ứng: Bao gồm test lẩy da hoặc xét nghiệm máu tìm kháng thể IgE để xác định tác nhân gây dị ứng cụ thể.
• Chụp CT-Scanner hoặc X-quang: Chỉ được chỉ định khi nghi ngờ trẻ bị viêm xoang kèm theo hoặc có bất thường về cấu trúc xương.

6. Các phương pháp điều trị viêm mũi mãn tính ở trẻ em hiệu quả

Nguyên tắc điều trị là kết hợp giữa việc làm sạch, kiểm soát viêm và loại bỏ nguyên nhân gây bệnh.

6.1. Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý

• Rửa mũi là bước quan trọng nhất để loại bỏ dịch nhầy, vi khuẩn và các tác nhân dị ứng ra khỏi hốc mũi.
• Phụ huynh nên sử dụng nước muối sinh lý 0.9% hoặc nước muối ưu trương nhẹ theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Lưu ý thực hiện đúng kỹ thuật để tránh làm nước muối chảy vào tai gây viêm tai giữa.

6.2. Điều trị bằng thuốc (theo chỉ định của bác sĩ)

• Thuốc xịt mũi Corticosteroid: Đây là loại thuốc chính giúp giảm viêm niêm mạc một cách hiệu quả và an toàn khi dùng dài hạn.
• Thuốc kháng Histamine: Thường dùng cho các trường hợp có yếu tố dị ứng để giảm tình trạng ngứa mũi, hắt hơi và chảy nước mũi.
• Thuốc kháng sinh: Chỉ được sử dụng khi có bằng chứng của việc nhiễm khuẩn thứ phát.

6.3. Điều trị bằng phương pháp phẫu thuật

• Nạo V.A: Được chỉ định khi khối V.A quá to gây bế tắc đường thở hoàn toàn hoặc gây viêm tai giữa tái phát nhiều lần.
• Phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn: Chỉ thực hiện khi trẻ đã đủ độ tuổi trưởng thành và cấu trúc vách ngăn gây cản trở nghiêm trọng đến hô hấp.

6.4. Các biện pháp hỗ trợ tại nhà

• Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ nếu thời tiết quá khô.
• Cho trẻ uống nhiều nước ấm để làm loãng dịch nhầy trong mũi.
• Massage vùng cánh mũi và chườm ấm giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn khi bị nghẹt mũi.

Rửa mũi đúng cách giúp loại bỏ tác nhân gây viêm nhiễm.

7. Chế độ dinh dưỡng và lối sống phòng ngừa bệnh

Một lối sống lành mạnh là “lá chắn” tốt nhất bảo vệ trẻ khỏi viêm mũi mãn tính ở trẻ em.

• Giữ môi trường sống sạch sẽ: Thường xuyên giặt giũ chăn màn, hút bụi phòng ngủ và hạn chế nuôi thú cưng nếu trẻ dễ bị dị ứng.
• Chế độ ăn giàu vitamin: Tăng cường cho trẻ ăn rau xanh, trái cây giàu vitamin C và thực phẩm chứa kẽm để nâng cao sức đề kháng.
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài: Giúp trẻ tránh được khói bụi và các loại vi khuẩn lây lan qua đường hô hấp.
• Tiêm phòng đầy đủ: Đảm bảo trẻ được tiêm vaccine cúm hàng năm và các loại vaccine phòng bệnh hô hấp khác.
• Hạn chế dùng máy lạnh quá lạnh: Nên duy trì nhiệt độ phòng ở mức 26-27 độ C và tránh để gió lạnh thổi trực tiếp vào mặt trẻ.

Viêm mũi mãn tính ở trẻ em tuy không phải là bệnh cấp cứu nguy hiểm đến tính mạng ngay lập tức, nhưng nó lại là kẻ thù thầm lặng tàn phá sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Việc phát hiện sớm, xác định đúng nguyên nhân và kiên trì điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ là chìa khóa duy nhất giúp trẻ có được một hệ hô hấp khỏe mạnh.