Trẻ sơ sinh uống sữa công thức bị đi ngoài: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

Trong giai đoạn 0–12 tháng, hệ tiêu hóa của bé còn rất non nớt và nhạy cảm, bất kỳ thay đổi nào trong chế độ ăn uống cũng có thể ảnh hưởng đến đường ruột. Việc phân biệt trẻ sơ sinh uống sữa công thức bị đi ngoài do sinh lý bình thường hay do bệnh lý là rất quan trọng để xử trí đúng cách. Tham khảo ngay bài viết dưới đây để biết cách nhận biết và xử lý hiệu quả khi trẻ đi ngoài.

1. Đi ngoài ở trẻ sơ sinh: thế nào là bình thường, thế nào là bất thường?

Để hiểu rõ trẻ sơ sinh uống sữa công thức bị đi ngoài có đáng lo hay không, cha mẹ cần nhận biết tình trạng đi tiêu của trẻ như thế nào là bình thường hoặc bất thường.

1.1. Thế nào là đi ngoài bình thường ở trẻ sơ sinh?

Tần suất và tính chất phân của trẻ sơ sinh thay đổi tùy thuộc vào loại sữa bé bú.

• Đối với trẻ bú mẹ hoàn toàn: Bé có thể đi ngoài 5–7 lần/ngày, thậm chí là sau mỗi cữ bú. Phân có màu vàng, sệt, có hạt lổn nhổn, và có mùi hơi chua nhẹ. Đây là hoàn toàn bình thường.
• Đối với trẻ uống sữa công thức: Bé thường đi ngoài ít hơn, khoảng 1–3 lần/ngày. Phân của trẻ uống sữa công thức thường có mùi nặng hơn, đặc hơn và có màu vàng nhạt hoặc nâu.

Trẻ sơ sinh dễ đi ngoài do hệ tiêu hóa còn nhạy cảm.

1.2. Khi nào là đi ngoài bất thường và đáng lo ngại?

Những dấu hiệu sau đây cho thấy trẻ đang có vấn đề về tiêu hóa, có thể là tiêu chảy, và cha mẹ cần chú ý:

• Số lần đi ngoài tăng bất thường: Trẻ đi ngoài nhiều hơn 6–7 lần/ngày, đặc biệt là khi số lần tăng đột ngột.
• Tính chất phân thay đổi nghiêm trọng: Phân trở nên lỏng hoàn toàn như nước, có bọt, có chất nhầy, hoặc có mùi rất chua hay tanh. Đặc biệt, nếu thấy phân có lẫn máu, bạn cần đưa bé đi khám ngay lập tức.
• Các biểu hiện toàn thân đi kèm: Trẻ trở nên mệt mỏi, biếng ăn, bỏ bú, quấy khóc, kèm theo các triệu chứng như nôn trớ hoặc sốt.

Khi trẻ sơ sinh uống sữa công thức có những dấu hiệu bất thường trên, có khả năng bé đang gặp vấn đề về tiêu hóa hoặc không phù hợp với loại sữa đang dùng. Quan sát và nhận biết sớm những dấu hiệu này sẽ giúp cha mẹ xử lý kịp thời để tránh các biến chứng nghiêm trọng.

2. Nguyên nhân trẻ sơ sinh uống sữa công thức bị đi ngoài

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó phổ biến nhất là:

• Không dung nạp lactose: Bé thiếu men lactase nên không tiêu hóa được đường lactose trong sữa, dẫn đến tiêu chảy, phân lỏng và có bọt.
• Dị ứng đạm sữa bò: Đạm trong sữa công thức gây phản ứng dị ứng, khiến bé đi ngoài phân nhầy, có thể lẫn máu, kèm theo nổi ban đỏ.
• Sữa công thức không phù hợp: Thành phần dinh dưỡng quá giàu đạm hoặc khó tiêu hóa có thể gây rối loạn tiêu hóa và đi ngoài.
• Pha sữa sai cách hoặc vệ sinh kém: Sữa pha quá đặc, quá loãng, dùng nước không sạch hoặc bình sữa không tiệt trùng đều có thể khiến trẻ bị đi ngoài.
• Nhiễm khuẩn, virus: Các tác nhân như Rotavirus, E.coli, Salmonella có thể gây tiêu chảy cấp với biểu hiện đi ngoài nhiều lần.
• Ảnh hưởng của thuốc: Một số loại kháng sinh làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, khiến bé dễ bị tiêu chảy sau khi uống sữa công thức.

Trẻ sơ sinh có thể bị đi ngoài do uống sữa công thức không phù hợp.

3. Dấu hiệu nhận biết trẻ sơ sinh uống sữa công thức bị đi ngoài

Nếu bạn thấy trẻ sơ sinh uống sữa công thức có những dấu hiệu dưới đây, rất có thể bé đang gặp phải tình trạng đi ngoài bất thường.

• Tần suất đi ngoài tăng đột biến: Trẻ uống sữa công thức thường đi ngoài khoảng 1-3 lần/ngày. Nếu số lần này tăng lên trên 6-7 lần/ngày, đây là dấu hiệu đáng lo ngại.
• Phân lỏng, nhiều nước: Phân của trẻ trở nên lỏng hoàn toàn, không có độ sệt, thậm chí như nước.
• Có mùi lạ và màu sắc bất thường: Phân có mùi chua hoặc tanh nồng, màu sắc có thể chuyển sang xanh, vàng nhạt, hoặc thậm chí có lẫn bọt, chất nhầy và máu.

• Biểu hiện trên cơ thể: Trẻ có thể bị nôn trớ sau khi uống sữa, chướng bụng, đầy hơi và xì hơi nặng mùi.
• Thay đổi hành vi: Trẻ trở nên biếng ăn, bỏ bú, quấy khóc nhiều hơn bình thường do khó chịu ở bụng.
• Sốt nhẹ hoặc sốt cao: Đây là dấu hiệu của nhiễm khuẩn, có thể kèm theo tiêu chảy.
• Dấu hiệu mất nước: Nếu không được xử lý kịp thời, trẻ có thể có các dấu hiệu mất nước nguy hiểm như môi khô, mắt trũng, thóp lõm, khóc không có nước mắt, và đi tiểu ít.

Khi trẻ sơ sinh uống sữa công thức có các dấu hiệu trên, có thể bé đang không hợp với loại sữa đó (do bất dung nạp lactose, dị ứng đạm sữa bò) hoặc đã bị nhiễm khuẩn.

4. Trẻ sơ sinh uống sữa công thức bị đi ngoài có nguy hiểm không?

Nếu tình trạng trẻ sơ sinh uống sữa công thức bị đi ngoài không được can thiệp đúng lúc, bé có thể gặp phải nhiều hậu quả nghiêm trọng:

• Mất nước và rối loạn điện giải: Bé đi ngoài liên tục sẽ làm cơ thể mất nhanh nước và các ion quan trọng như natri, kali, clor. Điều này gây khô môi, mắt trũng, tiểu ít, thậm chí dẫn đến sốc mất nước, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng.
• Suy dinh dưỡng và chậm phát triển: Khi hệ tiêu hóa bị rối loạn, dưỡng chất trong sữa không được hấp thu hiệu quả. Lâu ngày, bé sẽ chậm tăng cân, thấp còi và dễ mắc các bệnh nhiễm trùng khác do sức đề kháng kém.

Trẻ thường xuyên đi ngoài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất.

• Rối loạn tiêu hóa mạn tính: Nếu để tình trạng tiêu chảy kéo dài, niêm mạc ruột của trẻ bị tổn thương, dễ tái phát rối loạn tiêu hóa sau này. Bé có nguy cơ mắc hội chứng ruột kích thích, kém dung nạp thức ăn về lâu dài.
• Ảnh hưởng hệ miễn dịch: Đường ruột là nơi tập trung tới 70% tế bào miễn dịch. Khi hệ tiêu hóa liên tục bị tấn công, khả năng miễn dịch của trẻ cũng suy yếu, khiến bé dễ mắc bệnh hô hấp và nhiễm trùng tái đi tái lại.
• Tác động tâm lý và hành vi ăn uống: Bé có trải nghiệm đau bụng, khó chịu, đi ngoài liên tục sẽ trở nên sợ bú, biếng ăn. Lâu dần có thể hình thành thói quen ăn uống kém, gây áp lực cho cha mẹ trong việc nuôi dưỡng.
• Nguy cơ nhập viện điều trị: Với những trường hợp tiêu chảy nặng kèm mất nước, bé có thể phải nhập viện truyền dịch, gây gián đoạn chăm sóc, tốn kém chi phí và ảnh hưởng lớn đến sức khỏe tổng thể.

5. Cách xử lý khi trẻ sơ sinh uống sữa công thức bị đi ngoài

Khi phát hiện bé đi ngoài bất thường sau khi uống sữa công thức, cha mẹ cần xử lý đúng cách để vừa giúp bé nhanh hồi phục, vừa ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm:

5.1. Bù nước và điện giải

• Trẻ đi ngoài nhiều lần dễ bị mất nước. Cha mẹ nên cho bé bú nhiều hơn để bổ sung dịch.
• Với bé trên 6 tháng, có thể sử dụng dung dịch Oresol pha đúng tỉ lệ. Nếu chưa có Oresol, có thể dùng nước cháo loãng hoặc nước cơm vắt.
• Theo dõi lượng tiểu hằng ngày: nếu bé ít tiểu, nước tiểu sẫm màu là dấu hiệu thiếu nước nặng.

5.2. Kiểm tra lại cách pha sữa

• Đảm bảo pha sữa đúng hướng dẫn trên bao bì, tuyệt đối không pha quá đặc hay quá loãng.
• Sử dụng nước đun sôi để nguội (40–50°C) để pha sữa, tránh nước chưa tiệt trùng.
• Bình sữa, núm ti phải được rửa sạch, tráng nước sôi hoặc tiệt trùng bằng máy trước mỗi lần sử dụng.

Mẹ nên kiểm tra lại cách pha sữa nếu trẻ bị đi ngoài.

5.3. Đổi loại sữa phù hợp

• Nếu nghi ngờ bé không dung nạp lactose, có thể tham khảo bác sĩ để đổi sang sữa không lactose hoặc sữa thủy phân một phần.
• Nếu bé có dấu hiệu dị ứng đạm sữa bò (đi ngoài kèm máu, nổi ban đỏ, khó thở), cần dùng sữa thủy phân toàn phần hoặc sữa công thức đặc biệt theo chỉ định y tế.
• Khi đổi sữa, nên thực hiện từ từ, kết hợp song song trong 5–7 ngày để bé quen dần.

5.4. Theo dõi sát tình trạng sức khỏe của bé

• Ghi lại số lần đi ngoài, màu sắc và tính chất phân mỗi ngày.
• Quan sát dấu hiệu mất nước: môi khô, mắt trũng, da nhăn, bé ngủ li bì hoặc quấy khóc nhiều.
• Nếu tình trạng kéo dài trên 2 ngày không cải thiện hoặc có dấu hiệu nặng (sốt, nôn nhiều, phân máu) thì phải đưa bé đi khám ngay.

Trẻ sơ sinh uống sữa công thức bị đi ngoài có thể do bất dung nạp lactose, dị ứng đạm sữa bò, sữa pha sai cách, nhiễm khuẩn hoặc do hệ tiêu hóa non yếu. Phòng ngừa đi ngoài bằng vệ sinh an toàn, chọn sữa phù hợp và duy trì bú mẹ là chìa khóa để bảo vệ hệ tiêu hóa còn non nớt của trẻ.