Thuốc trị viêm mũi mãn tính: Cách chọn đúng nhóm thuốc để giảm tái phát

Thuốc trị viêm mũi mãn tính giúp kiểm soát nghẹt mũi kéo dài, hắt hơi, chảy mũi và cảm giác nặng vùng mũi xoang. Tuy nhiên, viêm mũi mãn tính dễ tái phát nếu dùng thuốc không đúng nhóm, lạm dụng thuốc co mạch hoặc bỏ qua nguyên nhân nền. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu và dùng thuốc an toàn, hiệu quả.

1. Thuốc trị viêm mũi mãn tính dùng khi nào và vì sao phải phân loại đúng bệnh?

Viêm mũi mãn tính là tình trạng niêm mạc mũi bị viêm kéo dài, thường trên 12 tuần, với các đợt nặng lên theo thời tiết, môi trường hoặc thói quen sinh hoạt. Nhiều người nghĩ “cứ nghẹt mũi thì xịt thuốc là xong”, nhưng thực tế thuốc trị viêm mũi mãn tính muốn hiệu quả cần đi đúng cơ chế gây bệnh.

Có 3 nhóm tình huống hay gặp:

• Viêm mũi dị ứng kéo dài, niêm mạc phù nề, tăng tiết dịch trong.
• Viêm mũi không dị ứng, thường nghẹt mũi, kích ứng với khói bụi, mùi mạnh, điều hòa.
• Viêm mũi mạn do nhiễm trùng tái diễn hoặc liên quan viêm xoang, polyp, vẹo vách ngăn.

Niêm mạc mũi phù nề, tăng tiết dịch là nền tảng khiến viêm mũi mãn tính kéo dài và dễ tái phát.

Nếu nhầm lẫn nguyên nhân, bạn có thể dùng sai loại thuốc, dẫn đến nghẹt mũi kéo dài, phụ thuộc thuốc xịt, hoặc triệu chứng giảm rất ít rồi tái phát nhanh. Vì vậy, hiểu đúng bệnh là bước đầu để chọn thuốc trị viêm mũi mãn tính phù hợp và bền vững.

2. Dấu hiệu cho thấy bạn cần thuốc trị viêm mũi mãn tính thay vì “tự chịu đựng”

Nhiều người kéo dài tình trạng nghẹt mũi bằng cách chịu đựng, hoặc dùng thuốc xịt ngắn ngày rồi bỏ. Khi triệu chứng lặp đi lặp lại, bạn nên coi đây là dấu hiệu cần đánh giá và lựa chọn thuốc trị viêm mũi mãn tính đúng hướng.

2.1. Nghẹt mũi kéo dài hoặc nghẹt luân phiên

Nghẹt mũi có thể xảy ra cả ngày, nặng hơn về đêm, hoặc nghẹt luân phiên 2 bên mũi. Bạn có thể cảm thấy khó thở khi nằm, phải há miệng để thở, ngủ ngáy hoặc thức giấc vì bí mũi.

• Nghẹt mũi kéo dài trên 3-4 tuần dù đã tự vệ sinh mũi.
• Nghẹt rõ khi gặp lạnh, bụi, điều hòa, hoặc khi thay đổi tư thế.
• Nghẹt mũi kèm cảm giác nặng vùng mặt nhưng không sốt cao.

Nghẹt mũi luân phiên là dấu hiệu của bệnh lý hô hấp nghiêm trọng

2.2. Chảy mũi dai dẳng, chảy mũi sau

Chảy mũi có thể là dịch trong, loãng (hay gặp ở dị ứng) hoặc đặc hơn, có màu (hay gặp khi bội nhiễm). Chảy mũi sau làm bạn khụt khịt, vướng họng, ho dai dẳng, nhất là về đêm.

• Dịch mũi trong kéo dài, hắt hơi nhiều theo cơn.
• Dịch đặc, dính khiến khó xì mũi, dễ tắc nghẽn.
• Vướng họng, ho khan do dịch chảy xuống họng.

2.3. Hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt tái diễn

Nếu bạn hắt hơi thành tràng, ngứa mũi, cay mắt, chảy nước mắt khi gặp bụi, phấn hoa, lông thú hoặc dọn nhà, khả năng cơ chế dị ứng rất rõ. Khi đó, thuốc trị viêm mũi mãn tính thường cần tập trung vào kiểm soát viêm dị ứng thay vì chỉ giảm nghẹt tạm thời.

Hắt hơi theo tràng và ngứa mũi lặp lại gợi ý cơ chế dị ứng kéo dài cần điều trị đúng nhóm thuốc.

3. Nguyên nhân khiến phải dùng thuốc trị viêm mũi mãn tính lâu dài

Để điều trị hiệu quả, bạn cần hiểu vì sao viêm mũi chuyển sang mạn tính. Khi nguyên nhân còn tồn tại, thuốc chỉ giúp kiểm soát, và triệu chứng sẽ quay lại khi ngừng.

3.1. Dị nguyên và kích thích môi trường

Các tác nhân kích thích khiến niêm mạc mũi liên tục phù nề và tăng tiết dịch.

• Bụi nhà, mạt bụi, nấm mốc trong phòng kín.
• Khói thuốc, mùi nước hoa, mùi sơn, hóa chất tẩy rửa.
• Điều hòa lạnh, không khí khô, chênh lệch nhiệt độ lớn.

3.2. Cấu trúc mũi bất thường

Một số vấn đề giải phẫu khiến mũi dễ tắc và khó hồi phục.

• Vẹo vách ngăn làm nghẹt một bên kéo dài.
• Polyp mũi làm giảm thông khí và tăng ứ dịch.
• Cuốn mũi phì đại khiến nghẹt mũi tăng về đêm.

3.3. Viêm xoang, nhiễm trùng tái diễn

Khi viêm xoang hoặc nhiễm trùng hô hấp tái đi tái lại, niêm mạc mũi bị kích thích liên tục, dẫn đến viêm mạn. Lúc này, thuốc trị viêm mũi mãn tính thường phải kết hợp điều trị nền xoang và thói quen vệ sinh mũi.

Ứ dịch và tắc nghẽn kéo dài ở mũi xoang là lý do viêm mũi khó dứt nếu chỉ xử lý triệu chứng.

4. Các nhóm thuốc trị viêm mũi mãn tính thường dùng và tác dụng chính

“Thuốc trị viêm mũi mãn tính” không phải chỉ là một loại xịt mũi. Tùy cơ chế, bác sĩ hoặc người dùng cần chọn đúng nhóm để đạt hiệu quả và giảm tái phát.

4.1. Nhóm xịt mũi corticosteroid

Đây là nhóm cốt lõi trong kiểm soát viêm mũi dị ứng mạn và viêm mũi mạn do viêm niêm mạc kéo dài. Thuốc giúp giảm phù nề, giảm tiết dịch, giảm hắt hơi và cải thiện thông khí mũi theo thời gian.

• Tác dụng thường rõ dần sau vài ngày đến 1-2 tuần, không phải “xịt là thông ngay”.
• Hiệu quả tốt khi dùng đều và đúng kỹ thuật.
• Phù hợp cho điều trị duy trì theo đợt, giảm nguy cơ lệ thuộc kiểu thuốc co mạch.

4.2. Nhóm kháng histamine

Nhóm này phù hợp khi cơ chế dị ứng nổi trội: hắt hơi, ngứa mũi, chảy mũi trong, ngứa mắt. Có thể dùng dạng uống hoặc xịt tùy tình trạng.

• Giúp giảm nhanh hắt hơi, ngứa, chảy mũi.
• Ít tác dụng lên nghẹt mũi nặng do phù nề dày.
• Hữu ích trong giai đoạn bùng phát theo mùa hoặc khi gặp dị nguyên rõ.

4.3. Nhóm thuốc co mạch xịt mũi

Nhóm này làm co mạch niêm mạc, giảm nghẹt rất nhanh. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm dễ bị lạm dụng nhất, gây “nghẹt mũi bật lại” và lệ thuộc thuốc nếu dùng quá lâu.

• Chỉ nên dùng ngắn ngày theo khuyến cáo, không kéo dài.
• Lạm dụng có thể làm niêm mạc phù nề nặng hơn khi ngừng.
• Không phải lựa chọn điều trị duy trì cho thuốc trị viêm mũi mãn tính.

4.4. Nhóm rửa mũi và dung dịch muối

Dù không phải “thuốc đặc trị”, dung dịch rửa mũi là nền tảng hỗ trợ trong hầu hết phác đồ.

• Làm loãng dịch nhầy, giúp tống xuất dị nguyên và bụi bẩn.
• Giảm khô rát niêm mạc, cải thiện cảm giác thông thoáng.
• Hỗ trợ các thuốc xịt tác dụng tốt hơn vì niêm mạc sạch.

Rửa mũi đúng cách giúp giảm tải dịch nhầy và tạo điều kiện để thuốc điều trị đạt hiệu quả cao hơn.

4.5. Nhóm kháng sinh và thuốc liên quan nhiễm trùng

Kháng sinh chỉ phù hợp khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn hoặc biến chứng. Không nên tự ý dùng vì dễ gây kháng thuốc và làm rối loạn hệ vi sinh.

• Dùng khi có biểu hiện nhiễm trùng rõ và được chỉ định.
• Không dùng để “phòng” hoặc dùng theo cảm tính.
• Cần theo dõi đáp ứng và tác dụng phụ tiêu hóa.

5. Cách dùng thuốc trị viêm mũi mãn tính đúng kỹ thuật để tăng hiệu quả

Dùng đúng nhóm thuốc là một phần, nhưng dùng đúng cách quyết định hiệu quả. Nhiều trường hợp “xịt hoài không đỡ” vì xịt sai hướng, sai thời điểm, hoặc bỏ dở giữa chừng.

5.1. Vệ sinh mũi trước khi dùng thuốc

Khi mũi đầy dịch nhầy, thuốc khó tiếp xúc niêm mạc. Vệ sinh trước giúp thuốc phát huy tác dụng tốt hơn.

• Xì mũi nhẹ từng bên, tránh xì mạnh gây đau tai.
• Rửa mũi bằng dung dịch phù hợp để làm sạch dịch nhầy.
• Chờ vài phút rồi mới dùng thuốc xịt điều trị.

5.2. Xịt đúng hướng và đúng tư thế

Xịt đúng sẽ đưa thuốc phủ lên niêm mạc cần điều trị, giảm chảy xuống họng và giảm kích ứng.

• Giữ đầu thẳng hoặc hơi cúi nhẹ, không ngửa mạnh ra sau.
• Hướng vòi xịt chếch ra thành ngoài cánh mũi, tránh xịt thẳng vào vách ngăn.
• Hít nhẹ khi xịt, tránh hít quá mạnh làm thuốc trôi xuống họng.

5.3. Duy trì đủ thời gian, không bỏ sớm

Với thuốc kiểm soát viêm, hiệu quả thường cần thời gian. Nhiều người ngừng ngay khi đỡ nghẹt 1-2 ngày nên tái phát nhanh.

• Dùng đều theo liệu trình đã chọn, không xịt ngắt quãng tùy hứng.
• Theo dõi sau 1-2 tuần để đánh giá hiệu quả thực sự.
• Tránh kết hợp nhiều loại xịt cùng lúc nếu không rõ vai trò từng loại.

6. Hỗ trợ điều trị song hành để thuốc trị viêm mũi mãn tính phát huy tối đa

Kiểm soát bụi, ẩm mốc và kích thích môi trường giúp giảm tái phát và hỗ trợ thuốc điều trị hiệu quả hơn.

Nếu chỉ trông chờ vào thuốc trị viêm mũi mãn tính mà không điều chỉnh môi trường và thói quen, bệnh rất dễ quay lại.

6.1. Giảm dị nguyên trong phòng ngủ

Phòng ngủ là nơi bạn tiếp xúc nhiều giờ mỗi ngày, ảnh hưởng lớn đến viêm mũi mạn.

• Giặt chăn ga định kỳ, hạn chế bụi bám lâu ngày.
• Giữ phòng thông thoáng, tránh ẩm mốc.
• Hạn chế thú nhồi bông và vật dụng dễ tích bụi quanh giường.

6.2. Tránh kích thích niêm mạc mũi

Niêm mạc đang viêm rất nhạy với khói bụi và mùi mạnh.

• Tránh khói thuốc và môi trường nhiều bụi mịn.
• Hạn chế nước hoa, xịt phòng, hóa chất tẩy rửa nồng.
• Đeo khẩu trang phù hợp khi ra đường hoặc khi dọn dẹp.

6.3. Duy trì độ ẩm và uống đủ nước

Không khí khô làm mũi dễ đóng vảy, tăng kích ứng và nghẹt.

• Uống đủ nước để dịch mũi loãng hơn.
• Tránh để điều hòa quá lạnh và quá khô trong thời gian dài.
• Có thể tăng độ ẩm phòng ở mức dễ chịu nếu khí hậu hanh khô.

Thuốc trị viêm mũi mãn tính hiệu quả khi bạn hiểu đúng cơ chế gây bệnh, chọn đúng nhóm thuốc và dùng đúng kỹ thuật. Nếu chỉ dùng thuốc co mạch để thông mũi nhanh, tình trạng có thể trở nên dai dẳng và dễ lệ thuộc. Kết hợp vệ sinh mũi, kiểm soát dị nguyên, điều chỉnh môi trường sống và đi khám khi cần sẽ giúp kiểm soát viêm mũi mạn tính bền vững, giảm tái phát và cải thiện chất lượng ngủ cũng như sinh hoạt hằng ngày.