Meracine – Chuyên Tâm Vì Sức Khỏe
Bạn thường xuyên cảm thấy chỉ một bên mũi bị nghẹt trong khi bên còn lại vẫn thông thoáng? Tình trạng này gây khó chịu, ảnh hưởng đến giấc ngủ và khả năng hô hấp, đặc biệt khi nằm nghiêng hoặc về đêm. Vậy tại sao bị nghẹt mũi 1 bên, liệu có phải dấu hiệu của bệnh lý nguy hiểm hay chỉ là phản ứng sinh lý bình thường? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, phân biệt các dạng nghẹt mũi 1 bên và hướng xử lý hiệu quả, an toàn.
1. Hiểu đúng về hiện tượng nghẹt mũi 1 bên
Nghẹt mũi 1 bên là tình trạng một bên mũi bị tắc nghẽn, cản trở luồng không khí đi qua, gây khó thở hoặc cảm giác khó chịu ở một bên mũi. Tình trạng này có thể do sinh lý hoặc bệnh lý.
1.1. Nghẹt mũi sinh lý luân phiên
Mũi người bình thường luân phiên hoạt động từng bên một, trung bình mỗi chu kỳ kéo dài 3–6 tiếng. Khi một bên mũi tăng lưu lượng khí, bên kia sẽ giảm, gây cảm giác “nghẹt nhẹ” nhưng vẫn đảm bảo đủ oxy cho cơ thể.
Nghẹt mũi sinh lý luân phiên là phản xạ tự nhiên và sẽ biến mất khi đổi tư thế hoặc sau vài giờ.
Nghẹt mũi 1 bên là tình trạng một bên mũi bị tắc nghẽn, gây khó thở.
1.2. Nghẹt mũi bệnh lý một bên
Là tình trạng nghẹt mũi chỉ khu trú ở một bên, kéo dài nhiều giờ, nhiều ngày hoặc liên tục, thường kèm theo dịch mũi, đau, hoặc mất mùi. Đây là dấu hiệu cảnh báo có vấn đề bất thường về cấu trúc, viêm nhiễm hoặc u vùng mũi xoang.
2. Tại sao bị nghẹt mũi 1 bên? 9 nguyên nhân phổ biến
Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất giải thích tại sao bị nghẹt mũi 1 bên, kèm theo biểu hiện đặc trưng giúp bạn dễ nhận biết.
2.1. Lệch vách ngăn mũi
Vách ngăn là lớp sụn chia đôi khoang mũi. Nếu bị cong, lệch (bẩm sinh hoặc do chấn thương), một bên hốc mũi sẽ hẹp hơn bình thường. Khi niêm mạc sưng nề do cảm cúm hoặc dị ứng, bên bị hẹp dễ tắc nghẽn hơn bên còn lại.
Biểu hiện: Nghẹt mũi mãn tính 1 bên, tăng nặng khi nằm nghiêng về bên bị lệch. Có thể kèm ngáy ngủ, khô mũi bên thông thoáng.
2.2. Viêm xoang một bên
Viêm xoang (nhất là xoang hàm hoặc sàng) chỉ xảy ra một bên có thể gây phù nề niêm mạc và ứ đọng dịch mủ → tắc nghẽn lỗ thông khí.
Biểu hiện: Nghẹt mũi 1 bên kèm dịch mũi màu vàng/xanh, có thể có mùi hôi, đau vùng má hoặc trán, khứu giác giảm.
Viêm xoang hàm hoặc sàng chỉ xảy ra một bên gây nghẹt mũi.
2.3. Polyp mũi đơn bên
Polyp là khối u lành tính phát triển từ niêm mạc mũi – thường do viêm mạn tính. Nếu polyp chỉ xuất hiện một bên, sẽ gây tắc hoàn toàn hốc mũi bên đó.
Biểu hiện: Nghẹt mũi 1 bên kéo dài không rõ lý do, nói giọng mũi, thở bằng miệng, giảm ngửi, không đáp ứng với thuốc nhỏ mũi.
2.4. Dị vật mũi (thường ở trẻ nhỏ)
Trẻ có thể vô tình nhét hạt, giấy, đồ chơi nhỏ vào mũi mà không nói với cha mẹ. Dị vật gây tắc mũi một bên và dễ gây nhiễm trùng nếu để lâu.
Biểu hiện: Nghẹt mũi một bên đột ngột, dịch mũi hôi, có thể lẫn máu, trẻ hay dụi mũi hoặc khó thở, quấy khóc.
2.5. Viêm mũi dị ứng thiên lệch
Trong một số trường hợp, phản ứng dị ứng khiến niêm mạc 1 bên mũi phù nề nhiều hơn bên kia. Tình trạng này có thể trở thành thói quen tắc lệch một bên nếu không điều trị triệt để.
Biểu hiện: Nghẹt mũi 1 bên (thường luân phiên theo tư thế), kèm hắt hơi, ngứa mũi, nước mũi trong, theo mùa hoặc quanh năm.
2.6. Khối u hoặc u xơ vòm mũi họng
U lành hoặc ác tính trong mũi xoang có thể chèn ép khoang mũi một bên. Dù hiếm gặp, đây là nguyên nhân nghiêm trọng không nên bỏ qua.
Biểu hiện: Nghẹt mũi 1 bên kéo dài, có thể kèm chảy máu cam, đau vùng mặt, lệch sống mũi, khứu giác giảm.
2.7. Trào ngược dạ dày gây viêm mũi một bên
Trào ngược dạ dày (GERD) là một trong những nguyên nhân phổ biến giải thích tại sao bị nghẹt mũi 1 bên. Axit từ dạ dày trào ngược lên hầu họng, lan tới mũi gây viêm nhẹ, thường không đối xứng → nghẹt 1 bên.
Biểu hiện: Nghẹt mũi về đêm, đi kèm ho khan, ợ nóng, đau họng, khó chịu vùng ngực.
GERD có thể là nguyên nhân tại sao bị nghẹt mũi 1 bên.
2.8. Lạm dụng thuốc xịt mũi
Xịt thuốc co mạch thường xuyên có thể gây hiện tượng phản hồi nghịch (rebound) – nghẹt mũi sau khi ngừng thuốc. Nếu xịt lệch tay, nghẹt sẽ biểu hiện lệch bên.
Biểu hiện: Mũi lúc nào cũng tắc, không thể ngưng thuốc xịt; nghẹt nặng hơn khi ngừng sử dụng.
2.9. Tư thế nằm hoặc thay đổi áp lực
Khi nằm nghiêng, máu dồn về phía mũi dưới gây tăng sung huyết, gây cảm giác nghẹt mũi một bên tạm thời.
Biểu hiện: Nghẹt mũi bên áp gối khi nằm; đổi tư thế thì bên kia lại tắc. Không kèm sốt hay dịch mũi bất thường.
3. Phân biệt nghẹt mũi 1 bên lành tính và nguy hiểm
Nếu bạn thường xuyên gặp tình trạng nghẹt mũi 1 bên, việc phân biệt rõ nghẹt mũi lành tính và nghẹt mũi nguy hiểm là bước đầu tiên để có hướng xử lý đúng và kịp thời, tránh chủ quan hoặc điều trị sai cách.
| Đặc điểm | Nghẹt mũi lành tính | Nghẹt mũi nguy hiểm |
| Thời gian | Dưới 7 ngày | > 10 ngày, kéo dài |
| Dịch mũi | Trong, không mùi | Vàng/xanh, có mùi hôi |
| Đáp ứng thuốc | Cải thiện với rửa mũi, xịt dị ứng | Không đáp ứng, tái phát liên tục |
| Kèm triệu chứng | Không sốt, ít đau | Đau đầu, chảy máu, sốt |
| Đối tượng | Người khỏe, thay đổi môi trường | Người có tiền sử xoang, lệch vách ngăn |
4. Cách xử lý khi bị nghẹt mũi 1 bên
Khi đã hiểu rõ tại sao bị nghẹt mũi 1 bên, bước tiếp theo là lựa chọn giải pháp phù hợp để làm thông thoáng đường thở, cải thiện chất lượng cuộc sống và ngăn ngừa biến chứng. Dưới đây là 4 phương pháp hiệu quả, an toàn:
4.1. Rửa mũi bằng nước muối
Rửa mũi giúp loại bỏ bụi bẩn, vi khuẩn, virus, dịch nhầy dư thừa và dị nguyên ra khỏi hốc mũi, giảm sưng nề niêm mạc và phục hồi chức năng hô hấp.
Cách thực hiện:
- Sử dụng nước muối sinh lý 0.9% dạng chai bóp, bình rửa chuyên dụng hoặc chai xịt mũi có đầu phun sương nhẹ.
- Nghiêng đầu 45 độ, xịt hoặc bóp nước muối vào một bên mũi, để nước chảy ra bên còn lại hoặc xuống họng rồi khạc ra.
- Thực hiện 1–2 lần/ngày, nhất là buổi sáng và tối trước khi ngủ
- Nên rửa nhẹ nhàng theo chỉ dẫn, không bơm mạnh gây viêm tai giữa.
Rửa mũi bằng nước muối giúp cải thiện nghẹt mũi.
4.2. Xông hơi mũi
Nhiệt độ ấm từ hơi nước giúp giãn mạch máu, làm lỏng dịch nhầy và tăng dẫn lưu xoang, từ đó làm dịu niêm mạc mũi và giảm nghẹt hiệu quả.
Cách thực hiện:
- Đun sôi một nồi nước, đổ vào bát lớn, có thể thêm vài giọt tinh dầu bạc hà, khuynh diệp, tràm trà hoặc vỏ cam chanh.
- Trùm khăn lên đầu, đưa mặt cách bát 20–30 cm, hít sâu qua mũi và thở ra bằng miệng.
- Thực hiện 5–10 phút/lần, 1–2 lần/ngày.
Lưu ý: Không nên xông hơi quá gần để tránh bỏng da hoặc niêm mạc mũi.
4.3. Sử dụng thuốc đúng cách
Một số loại thuốc có thể giúp làm giảm nhanh các triệu chứng nghẹt mũi 1 bên, nhưng cần được sử dụng đúng liều, đúng thời điểm để tránh lệ thuộc hoặc phản tác dụng.
Các loại thuốc thường dùng:
- Thuốc kháng histamin: Giúp giảm phản ứng dị ứng và làm thông thoáng mũi nhanh. Có thể dùng dạng uống (loratadin, cetirizin) hoặc dạng xịt (azelastine).
- Thuốc co mạch (xịt mũi): Như xylometazolin, oxymetazolin, giúp co mạch niêm mạc nhanh chóng, thông mũi tức thì. Tuy nhiên chỉ dùng tối đa 5 ngày để tránh “nghẹt mũi phản hồi”.
- Thuốc xịt corticoid: Fluticasone, mometasone… giúp giảm viêm trong viêm mũi dị ứng và viêm xoang mạn tính. Cần dùng đều đặn 1–2 tuần mới phát huy tác dụng rõ rệt.
- Thuốc long đờm hoặc kháng sinh (nếu có nhiễm trùng): Dùng theo chỉ định bác sĩ nếu có kèm viêm xoang, viêm mũi mủ.
Thuốc xịt chứa xylometazolin giúp giảm nghẹt mũi nhanh chóng.
Lưu ý:
- Không tự ý dùng thuốc xịt mũi kéo dài hoặc trộn nhiều loại cùng lúc.
- Nếu đang điều trị bệnh nền (tim mạch, tăng huyết áp, tuyến giáp…), hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc co mạch.
- Luôn theo dõi phản ứng sau dùng thuốc – nếu nghẹt nặng hơn, cần dừng và đổi hướng điều trị.
4.4. Điều trị nguyên nhân gốc
Nếu nghẹt mũi kéo dài do nguyên nhân thực thể (lệch vách ngăn, polyp, u…), các phương pháp điều trị triệu chứng sẽ không đủ hiệu quả, cần can thiệp vào nguyên nhân gốc. Các phương pháp điều trị chính gồm:
- Phẫu thuật chỉnh vách ngăn hoặc cắt polyp nếu có chỉ định.
- Điều trị GERD nếu kèm trào ngược.
- Nội soi chẩn đoán nếu nghi có khối u hoặc dị vật.
Tại sao bị nghẹt mũi 1 bên là câu hỏi mà nhiều người vẫn còn mơ hồ. Tình trạng này có thể chỉ là hiện tượng sinh lý bình thường, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề như lệch vách ngăn, polyp, viêm xoang hoặc thậm chí khối u vùng mũi xoang. Việc xác định đúng nguyên nhân và xử lý theo từng trường hợp sẽ giúp bạn thoát khỏi cảm giác khó chịu kéo dài, đồng thời ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.
