Meracine – Chuyên Tâm Vì Sức Khỏe
Rối loạn tiêu hóa nên làm gì là thắc mắc phổ biến của nhiều người khi gặp tình trạng đầy hơi, chướng bụng, đau âm ỉ, tiêu chảy hoặc táo bón. Đây là dấu hiệu cho thấy hệ tiêu hóa đang “phản ứng” do ăn uống, stress hoặc vi khuẩn đường ruột mất cân bằng.
1. Rối loạn tiêu hóa là gì?
Rối loạn tiêu hóa là tình trạng hoạt động của dạ dày – ruột bị rối loạn tạm thời, khiến việc tiêu hóa và hấp thu thức ăn không diễn ra bình thường.
Triệu chứng thường gặp bao gồm:
- Đầy hơi, chướng bụng, ợ hơi, buồn nôn.
- Tiêu chảy hoặc táo bón xen kẽ.
- Đau bụng âm ỉ hoặc quặn từng cơn.
- Phân lỏng, có bọt hoặc mùi chua.
Tình trạng này thường không nguy hiểm, nhưng nếu kéo dài có thể gây viêm ruột, rối loạn hấp thu hoặc mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
Rối loạn tiêu hóa xảy ra khi nhu động ruột hoặc vi sinh đường ruột bị mất cân bằng.
2. Nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa
Hiểu đúng nguyên nhân là bước đầu tiên để xác định rối loạn tiêu hóa nên làm gì cho đúng hướng.
Một số nguyên nhân phổ biến gồm:
- Ăn uống không điều độ: ăn quá nhanh, quá no, hoặc bỏ bữa thường xuyên.
- Thực phẩm bẩn: đồ ăn ôi thiu, chiên rán nhiều dầu mỡ.
- Dùng thuốc kháng sinh kéo dài: gây loạn khuẩn đường ruột.
- Căng thẳng, stress: ảnh hưởng trực tiếp đến nhu động ruột.
- Uống nhiều rượu bia, cà phê, hút thuốc.
- Nhiễm khuẩn tiêu hóa: vi khuẩn E.coli, H. pylori hoặc virus.
Chế độ ăn uống, căng thẳng và thuốc kháng sinh là “thủ phạm” hàng đầu.
3. Rối loạn tiêu hóa nên làm gì để nhanh khỏi?
Khi hệ tiêu hóa hoạt động không ổn định, mọi chức năng từ dạ dày, ruột non đến đại tràng đều bị ảnh hưởng. Vì vậy, để phục hồi nhanh và tránh tái phát, người bệnh cần tác động toàn diện từ chế độ ăn, thói quen sinh hoạt đến việc hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột.
Dưới đây là 7 việc bạn nên làm ngay khi bị rối loạn tiêu hóa.
3.1. Ăn uống nhẹ nhàng, chia nhỏ bữa để giảm gánh nặng cho dạ dày
Khi bị rối loạn tiêu hóa, niêm mạc ruột và dạ dày đang bị kích ứng, nên việc ăn quá nhiều hoặc quá no sẽ khiến hệ tiêu hóa “quá tải”. Do đó, ăn ít – chia nhiều bữa – chọn thực phẩm dễ tiêu là nguyên tắc quan trọng nhất.
Thực hiện đúng cách:
- Chia nhỏ thành 4–6 bữa/ngày thay vì 3 bữa lớn.
- Ăn chậm, nhai kỹ, tránh vừa ăn vừa xem điện thoại hoặc nói chuyện.
- Ưu tiên thực phẩm mềm, dễ tiêu như cháo thịt bằm, cơm nát, súp rau củ, khoai tây luộc.
- Hạn chế dầu mỡ, chiên rán, đồ cay, nước ngọt có gas và rượu bia.
- Không ăn quá muộn buổi tối (nên cách giờ ngủ ít nhất 2–3 tiếng).
Chia nhỏ bữa và ăn thực phẩm mềm giúp hệ tiêu hóa hoạt động nhẹ nhàng hơn.
3.2. Uống đủ nước và bù điện giải đúng cách
Mất nước là nguyên nhân khiến người bị tiêu chảy, đau bụng, đầy hơi cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt. Bù nước đúng cách sẽ giúp thanh lọc độc tố, cân bằng điện giải và làm loãng dịch vị dạ dày.
Cách uống hợp lý:
- Uống nước ấm, từng ngụm nhỏ, chia đều trong ngày.
- Có thể uống nước Oresol pha đúng tỉ lệ, nước gạo rang, nước muối loãng hoặc nước dừa.
- Bổ sung trà gừng, trà hoa cúc, nước chanh mật ong ấm để làm dịu niêm mạc ruột.
- Tránh uống nước đá, nước có gas, cà phê, rượu và nước ép chua (cam, bưởi).
3.3. Duy trì hệ vi sinh khỏe mạnh bằng men vi sinh và chất xơ
Hệ vi sinh đường ruột là “bộ não thứ hai” của cơ thể, điều khiển phần lớn hoạt động tiêu hóa. Khi dùng kháng sinh, stress hoặc ăn uống thất thường, số lượng lợi khuẩn bị giảm sút – dẫn đến mất cân bằng vi sinh, gây đầy hơi, tiêu chảy, táo bón.
Cách khôi phục hệ vi sinh:
- Sử dụng men vi sinh (probiotic) chứa lợi khuẩn như Bacillus clausii, Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium hoặc Saccharomyces boulardii.
- Uống 1–2 ống hoặc gói/ngày, sau bữa ăn 30 phút để lợi khuẩn phát triển tốt hơn.
- Kết hợp chất xơ hòa tan (prebiotic) có trong chuối chín, sữa chua, yến mạch, rau mồng tơi, rau dền.
- Duy trì ít nhất 7–14 ngày để tái cân bằng hệ vi sinh.
Lưu ý: không uống men vi sinh cùng lúc với thuốc kháng sinh, nên cách nhau ít nhất 2 giờ.
Bổ sung lợi khuẩn giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột và cải thiện tiêu hóa nhanh chóng.
3.4. Massage bụng và vận động nhẹ để kích thích nhu động ruột
Massage vùng bụng là phương pháp dân gian an toàn và hiệu quả giúp tăng lưu thông máu, kích thích nhu động ruột, giảm co thắt và đầy hơi.
Cách thực hiện:
- Đặt tay lên vùng bụng quanh rốn.
- Xoa nhẹ theo chiều kim đồng hồ trong 5–10 phút.
- Kết hợp hít thở sâu, thư giãn cơ bụng.
- Thực hiện 2–3 lần/ngày, đặc biệt sau bữa ăn khoảng 1 giờ.
Bên cạnh đó:
- Đi bộ 15–20 phút mỗi ngày hoặc tập yoga nhẹ nhàng (tư thế em bé, tư thế rắn hổ mang).
- Hạn chế nằm ngay sau khi ăn – nên ngồi thẳng hoặc đi lại nhẹ giúp giảm trào ngược.
3.5. Nghỉ ngơi hợp lý, kiểm soát stress
Căng thẳng, áp lực công việc, thiếu ngủ là nguyên nhân phổ biến khiến dạ dày tăng tiết acid và co thắt ruột bất thường. Vì vậy, việc duy trì tinh thần thoải mái chính là liều thuốc quan trọng giúp hệ tiêu hóa phục hồi.
Cách giảm stress hiệu quả:
- Ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi đêm.
- Tập hít thở sâu, thiền hoặc yoga 15 phút/ngày.
- Hạn chế đọc tin tiêu cực, tránh làm việc quá sức.
- Dành thời gian nghỉ ngơi, thư giãn với gia đình.
Nếu căng thẳng kéo dài, nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn hỗ trợ thêm.
Tinh thần ổn định giúp hệ thần kinh ruột hoạt động nhịp nhàng hơn.
3.6. Bổ sung thực phẩm hỗ trợ tiêu hóa tự nhiên
Thực phẩm đóng vai trò quan trọng trong việc khôi phục hệ tiêu hóa sau rối loạn. Hãy lựa chọn nguồn dinh dưỡng nhẹ, ít kích ứng và giúp làm lành niêm mạc ruột.
Nên ăn:
- Thực phẩm mềm: cháo gạo, khoai lang, trứng luộc, cá hấp, bí đỏ.
- Thực phẩm chứa enzyme tự nhiên: đu đủ, dứa, sữa chua – giúp phân giải protein và chất béo.
- Chất xơ hòa tan: rau xanh, yến mạch, chuối chín – hỗ trợ nhu động ruột.
- Gia vị tự nhiên tốt cho dạ dày: gừng, nghệ, tỏi, thì là.
Tránh ăn:
- Đồ cay, chiên rán, nướng, thức ăn nhiều dầu mỡ.
- Đồ ăn nhanh, xúc xích, nước ngọt, cà phê.
- Sữa bò nguyên kem hoặc phô mai nếu có dấu hiệu đầy hơi sau khi uống.
3.7. Theo dõi triệu chứng và thăm khám khi cần thiết
Rối loạn tiêu hóa thường chỉ kéo dài vài ngày, nhưng nếu triệu chứng nặng hoặc tái phát nhiều lần, có thể là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng hơn như viêm đại tràng, hội chứng ruột kích thích, loét dạ dày – tá tràng hoặc mất cân bằng vi sinh nặng.
Cần đi khám khi có các biểu hiện sau:
- Đau bụng dữ dội, nôn nhiều, không ăn được.
- Tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài trên 7 ngày.
- Sốt cao, tiêu chảy ra máu, phân đen.
- Sụt cân nhanh, mệt mỏi kéo dài.
Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm phân, siêu âm ổ bụng, nội soi dạ dày – đại tràng hoặc kiểm tra vi sinh để xác định nguyên nhân chính xác.
Khám sớm giúp điều trị đúng nguyên nhân và phòng biến chứng mạn tính.
4. Rối loạn tiêu hóa nên làm gì để phòng ngừa tái phát?
Bên cạnh việc điều trị, phòng ngừa tái phát là yếu tố quan trọng để duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh.
- Ăn đúng giờ, không bỏ bữa.
- Uống đủ 1,5–2 lít nước/ngày.
- Hạn chế đồ ăn nhanh, rượu bia.
- Tăng cường rau xanh, trái cây, sữa chua.
- Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày.
- Giữ tinh thần vui vẻ, tránh căng thẳng.
Khi gặp các triệu chứng đầy hơi, chướng bụng, tiêu chảy hoặc táo bón, điều đầu tiên cần làm là giảm áp lực cho dạ dày, uống đủ nước, bổ sung men vi sinh và điều chỉnh chế độ ăn uống. Nhìn chung, câu trả lời cho câu hỏi “rối loạn tiêu hóa nên làm gì” chính là: lắng nghe cơ thể, chăm sóc từ gốc và phục hồi hệ vi sinh đường ruột – bởi đó là nền tảng của một hệ tiêu hóa khỏe mạnh lâu dài.
