Rối loạn tiêu hóa buồn nôn: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý tại nhà

Rối loạn tiêu hóa buồn nôn là một trong những tình trạng phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống hàng ngày. Nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng hơn. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, cách nhận biết cũng như cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả.

1. Rối loạn tiêu hóa buồn nôn là gì?

Rối loạn tiêu hóa là thuật ngữ chỉ các vấn đề xảy ra trong hệ tiêu hóa như đầy hơi, khó tiêu, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón. Khi tình trạng này đi kèm với buồn nôn, cảm giác khó chịu, muốn nôn ra thì đó là dấu hiệu cho thấy hệ tiêu hóa đang bị rối loạn hoặc quá tải.

Khi hệ tiêu hóa hoạt động không ổn định, các tín hiệu bất thường từ đường ruột sẽ được truyền lên trung tâm nôn ở não thông qua dây thần kinh phế vị (vagus nerve) – đây chính là nguyên nhân gây ra buồn nôn. Vì vậy, buồn nôn là một phản ứng mang tính chất bảo vệ – cơ thể đang cố gắng đẩy những thứ không phù hợp (thức ăn khó tiêu, chất độc, khí dư…) ra khỏi dạ dày để ngăn ngừa tổn thương.

Rối loạn tiêu hóa buồn nôn là một trong những tình trạng quá tải hệ tiêu hóa phổ biến.

Buồn nôn do rối loạn tiêu hóa có thể xuất hiện:

• Ngay sau khi ăn: Khi dạ dày bị quá tải, không tiêu hóa được thức ăn.
• Khi bụng đói: Dịch acid dư thừa kích thích niêm mạc dạ dày và thần kinh gây buồn nôn.
• Giữa đêm hoặc sáng sớm: Do trào ngược dạ dày, rối loạn nhu động ruột hoặc vi khuẩn đường ruột sản sinh khí gây đầy bụng.

Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể đi kèm với các cảm giác như: đắng miệng, ợ chua, căng tức bụng, chán ăn, và mất ngủ. Nếu buồn nôn kéo dài, người bệnh sẽ cảm thấy mệt mỏi, mất tập trung, giảm hiệu suất làm việc và dễ dẫn đến sụt cân, rối loạn tâm lý.

2. Nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa buồn nôn

Có nhiều yếu tố góp phần gây nên tình trạng rối loạn tiêu hóa buồn nôn, từ chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt đến các bệnh lý tiềm ẩn bên trong cơ thể. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất mà bạn nên lưu ý.

2.1. Chế độ ăn uống không hợp lý

• Ăn quá nhiều đồ chiên rán, dầu mỡ, cay nóng hoặc thực phẩm chế biến sẵn khiến dạ dày bị quá tải.
• Ăn uống thất thường, bỏ bữa, ăn quá nhanh hoặc quá no làm cản trở quá trình tiêu hóa.

Chế độ ăn uống không hợp lý là nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa buồn nôn.

2.2. Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Hệ vi sinh vật trong ruột có vai trò quan trọng trong tiêu hóa và miễn dịch. Khi lợi khuẩn bị giảm, hại khuẩn tăng lên sẽ gây đầy hơi, tiêu chảy và buồn nôn.

2.3. Căng thẳng, stress kéo dài

Áp lực công việc, mất ngủ, lo âu có thể kích thích dây thần kinh phế vị, ảnh hưởng đến hoạt động tiêu hóa và gây cảm giác buồn nôn.

2.4. Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc, đặc biệt là kháng sinh, NSAIDs, thuốc điều trị ung thư có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, làm thay đổi pH và hệ vi sinh đường ruột, dẫn đến rối loạn tiêu hóa và buồn nôn.

2.5. Nhiễm trùng đường tiêu hóa

• Nhiễm vi khuẩn HP (Helicobacter pylori) gây viêm loét dạ dày, đầy bụng, buồn nôn kéo dài.
• Ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn Salmonella, E.coli hoặc virus rota.

3. Dấu hiệu nhận biết rối loạn tiêu hóa buồn nôn

Khi bị rối loạn tiêu hóa, bên cạnh cảm giác buồn nôn, bạn có thể gặp các triệu chứng khác như:

• Buồn nôn và nôn mửa: Đây là dấu hiệu phổ biến khi đường tiêu hóa bị kích thích, có thể do ngộ độc thực phẩm, viêm dạ dày ruột, hoặc các bệnh lý dạ dày khác.
• Chướng bụng, đầy hơi: Bụng luôn có cảm giác căng tức, khó chịu, đặc biệt sau khi ăn. Nguyên nhân là do thức ăn không được tiêu hóa hết, ứ đọng trong đường tiêu hóa.
• Ợ hơi, ợ nóng: Rối loạn tại dạ dày và tá tràng thường gây ra tình trạng ợ hơi, ợ nóng.

Buồn nôn và nôn mửa là dấu hiệu phổ biến khi đường tiêu hóa bị kích thích.

• Đau bụng: Cơn đau có thể âm ỉ hoặc quặn từng cơn, xuất hiện ở vùng bụng trên, vùng dạ dày hoặc vùng bụng dưới. Cơn đau có thể nặng hơn sau khi ăn đồ cay nóng, đồ chua hoặc khi bị ngộ độc thực phẩm.
• Thay đổi thói quen đại tiện: Biểu hiện rõ ràng nhất là tiêu chảy (đi ngoài phân lỏng, nhiều lần trong ngày) hoặc táo bón (phân khô, cứng, khó đi). Đôi khi có thể xen kẽ cả tiêu chảy và táo bón. Tình trạng này kéo dài, đặc biệt là tiêu chảy, có thể gây mệt mỏi, suy nhược.
• Chán ăn, đắng miệng: Khi hệ tiêu hóa gặp vấn đề, người bệnh thường cảm thấy đắng miệng, không muốn ăn uống, dẫn đến mất cảm giác thèm ăn.
• Các dấu hiệu khác: Một số trường hợp có thể kèm theo khó nuốt, sụt cân không rõ nguyên nhân (nếu tình trạng kéo dài và nặng), hoặc trong trường hợp nghiêm trọng hơn là đi ngoài có máu, phân đen.

4. Rối loạn tiêu hóa buồn nôn có nguy hiểm không?

Nhiều người cho rằng buồn nôn chỉ là biểu hiện nhẹ và sẽ tự hết. Tuy nhiên, nếu để kéo dài, tình trạng này có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Vậy cụ thể rối loạn tiêu hóa buồn nôn có thật sự nguy hiểm?

Rối loạn tiêu hóa buồn nôn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Thực tế, nếu không điều trị dứt điểm, rối loạn tiêu hóa kèm buồn nôn có thể gây ra các biến chứng:

• Viêm loét dạ dày – tá tràng: do tăng tiết acid kéo dài.
• Mất nước, suy nhược cơ thể: do nôn nhiều, tiêu chảy.
• Suy dinh dưỡng, thiếu vi chất: do hấp thu kém và chán ăn.
• Ảnh hưởng tâm lý: người bệnh lo lắng, căng thẳng, mất ngủ kéo dài.

5. Cách điều trị rối loạn tiêu hóa buồn nôn hiệu quả

Nếu bạn đang loay hoay không biết làm gì khi cảm giác buồn nôn kéo dài do rối loạn tiêu hóa, thì phần dưới đây sẽ hướng dẫn bạn những phương pháp điều trị hiệu quả, an toàn và dễ thực hiện ngay tại nhà.

5.1. Điều chỉnh chế độ ăn uống khoa học

• Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu như cháo, súp, bánh mì nướng, sữa chua.
• Tránh thức ăn nhanh, nhiều dầu mỡ, cay nóng hoặc có gas.
• Ăn chậm, nhai kỹ, chia nhỏ bữa ăn.
• Uống nhiều nước, có thể uống nước ấm, trà gừng giảm buồn nôn.

5.2. Sử dụng men vi sinh hoặc men tiêu hóa

Men vi sinh giúp phục hồi hệ vi sinh vật đường ruột, hỗ trợ tiêu hóa và làm giảm cảm giác buồn nôn. Các loại men vi sinh chứa Bacillus clausii, Saccharomyces boulardii hoặc Lactobacillus được khuyên dùng.

Men vi sinh giúp làm dịu hệ tiêu hóa, giảm buồn nôn hiệu quả.

5.3. Dùng thuốc theo chỉ định

• Thuốc chống nôn: Domperidone, Metoclopramide.
• Thuốc bảo vệ niêm mạc: Sucralfate, nhôm hydroxyd.
• Thuốc kháng acid, giảm tiết acid: Omeprazole, Ranitidine…

Lưu ý: Không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định từ chuyên gia y tế.

5.4. Nghỉ ngơi và thư giãn

• Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng.
• Tập các bài yoga nhẹ, thiền hoặc đi bộ giúp làm dịu hệ thần kinh và đường ruột.

6. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Không phải trường hợp nào cũng có thể tự điều trị tại nhà. Hãy đến bác sĩ nếu bạn có những dấu hiệu sau:

• Buồn nôn kéo dài > 72 giờ, kèm nôn mửa hoặc sốt.
• Đau bụng dữ dội, đi ngoài phân lỏng hoặc ra máu.
• Sút cân không rõ nguyên nhân, mất ngủ, chán ăn kéo dài.
• Tiền sử viêm loét dạ dày, nhiễm HP hoặc bệnh tiêu hóa mãn tính.

Thăm khám bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường.

7. Phòng ngừa rối loạn tiêu hóa buồn nôn như thế nào?

Phòng bệnh hơn chữa bệnh – bạn hoàn toàn có thể chủ động bảo vệ hệ tiêu hóa của mình thông qua những thay đổi nhỏ trong thói quen sinh hoạt hàng ngày. Dưới đây là các biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả.

• Ăn đủ chất xơ từ rau củ quả tươi, hạn chế đồ ăn nhanh, thức ăn quá mặn hoặc quá ngọt, tránh ăn quá khuya hoặc bỏ bữa sáng.
• Bổ sung men vi sinh mỗi ngày nếu có rối loạn tiêu hóa thường xuyên, ăn sữa chua, kim chi, dưa muối đúng cách.
• Sinh hoạt điều độ, giảm stress, ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm.
• Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút/ngày.
• Uống đủ nước, không hút thuốc, hạn chế rượu bia.

Rối loạn tiêu hóa buồn nôn tưởng chừng như đơn giản nhưng lại có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe. Việc chủ động nhận biết, điều chỉnh và phòng ngừa sẽ giúp bạn tránh được những hệ lụy không đáng có. Nếu tình trạng kéo dài không cải thiện, hãy lắng nghe cơ thể và tìm đến chuyên gia tiêu hóa để được hỗ trợ kịp thời.