Khi nguyên nhân viêm mũi dị ứng không đến từ bên ngoài – chính cơ thể bạn là thủ phạm!

Nguyên nhân viêm mũi dị ứng thường được cho là do bụi bẩn, phấn hoa hay môi trường ô nhiễm, nhưng thực tế, nhiều trường hợp phản ứng dị ứng lại bắt nguồn từ chính bên trong cơ thể – nơi mà hệ miễn dịch, hormone và thần kinh mất kiểm soát.

1. Hiểu đúng về bản chất và nguyên nhân viêm mũi dị ứng

Viêm mũi dị ứng là tình trạng niêm mạc mũi bị viêm, kích ứng do phản ứng quá mức của hệ miễn dịch trước những tác nhân mà cơ thể “cho là có hại”. Các biểu hiện điển hình bao gồm: hắt hơi, chảy nước mũi, ngạt mũi, ngứa mũi và đôi khi lan xuống mắt, họng, gây khó chịu kéo dài.

Viêm mũi dị ứng đang làm phiền cuộc sống của nhiều người

Thông thường, người bệnh dễ liên hệ nguyên nhân viêm mũi dị ứng với các yếu tố bên ngoài như:

– Phấn hoa, bụi mịn, nấm mốc trong không khí.
– Thời tiết thay đổi đột ngột, gió lạnh hoặc nhiệt độ thất thường.
– Tiếp xúc với lông thú, khói thuốc, hóa chất, nước hoa.

Tuy nhiên, trên thực tế có rất nhiều người bị viêm mũi dị ứng dù sống trong môi trường sạch sẽ, tránh tiếp xúc với các dị nguyên kể trên. Đó là khi nguyên nhân viêm mũi dị ứng bắt nguồn từ bên trong cơ thể – một yếu tố mà rất ít người để ý hoặc hiểu đúng.

2. Rối loạn nội tiết – nguyên nhân viêm mũi dị ứng âm thầm

2.1 Sự thay đổi hormone và phản ứng mũi

– Nội tiết tố trong cơ thể có ảnh hưởng rõ rệt đến hệ miễn dịch và tình trạng viêm mũi. Những giai đoạn như dậy thì, mang thai, tiền mãn kinh hoặc hành kinh đều có thể khiến niêm mạc mũi trở nên phù nề, tăng tiết dịch và dễ kích ứng.
– Viêm mũi dị ứng ở phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt hoặc khi mang thai là điều phổ biến nhưng thường bị quy cho thời tiết hoặc “dị ứng nhẹ”.

2.2 Cân bằng hormon và hệ miễn dịch

– Cortisol (hormon chống viêm), estrogen, progesterone và hormon tuyến giáp đều ảnh hưởng trực tiếp đến phản ứng miễn dịch. Khi những hormone này mất cân bằng, cơ thể có xu hướng phản ứng quá mức, kích hoạt viêm mũi mà không cần yếu tố kích thích bên ngoài.
– Đây là nguyên nhân viêm mũi dị ứng mà nhiều người không ngờ tới, đặc biệt ở nữ giới.

3. Hệ miễn dịch quá nhạy là nguyên nhân viêm mũi dị ứng

3.1 Cơ chế phản ứng dị ứng nội sinh

– Ở người có cơ địa dị ứng, hệ miễn dịch dễ dàng phản ứng quá mức với những tác nhân rất nhỏ, thậm chí không rõ ràng. Sự phóng thích histamin gây giãn mạch, tăng tiết dịch, sưng phù niêm mạc khiến mũi bị nghẹt, hắt hơi kéo dài.
– Điều này lý giải vì sao có người sống ở nơi ít phấn hoa, ít bụi nhưng vẫn viêm mũi quanh năm.

Người có cơ địa dị ứng dễ bị viêm mũi dị ứng hơn người khác

3.2 Tình trạng kích hoạt sẵn của hệ miễn dịch

– Ở một số người, cơ thể luôn trong trạng thái “sẵn sàng phản ứng” với các kích thích – kể cả khi không có tác nhân mạnh. Sự tăng quá mức của IgE – một loại kháng thể đặc hiệu trong dị ứng – chính là dấu hiệu của phản ứng miễn dịch quá nhạy.
– Việc này khiến nguyên nhân viêm mũi dị ứng không còn nằm ở môi trường, mà chính ở việc hệ miễn dịch “bắn nhầm” mục tiêu.

4. Stress và rối loạn thần kinh thực vật là nguyên nhân viêm mũi dị ứng

4.1 Tác động của stress lên mũi

– Khi stress, cơ thể sản sinh ra hormone cortisol nhiều hơn nhưng không đủ ổn định. Hệ thần kinh thực vật bị kích thích liên tục dẫn đến mất điều hòa hoạt động của mạch máu, tuyến tiết trong mũi.
– Người bị stress kéo dài thường có biểu hiện hắt hơi, nghẹt mũi vào buổi sáng, hoặc khi đối mặt áp lực – dù môi trường không đổi.

4.2 Mất cân bằng thần kinh thực vật và mũi nhạy cảm

– Hệ thần kinh giao cảm – phó giao cảm điều khiển sự co giãn mạch máu mũi. Khi bị rối loạn, mạch máu vùng mũi phình to, gây sung huyết, ngạt mũi, tương tự như phản ứng dị ứng.
– Viêm mũi do rối loạn thần kinh thường không có dị nguyên cụ thể, nhưng diễn tiến kéo dài như viêm mũi dị ứng điển hình.

5. Cơ địa di truyền là nguyên nhân viêm mũi dị ứng

5.1 Di truyền và cơ chế phản ứng miễn dịch

– Nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu bố hoặc mẹ mắc viêm mũi dị ứng, khả năng con cái cũng mắc bệnh cao hơn gấp 2 – 4 lần. Đây là yếu tố nền tảng giúp giải thích nguyên nhân viêm mũi dị ứng ở người trẻ tuổi không rõ lý do.
– Di truyền ảnh hưởng đến cơ chế sản sinh kháng thể, độ nhạy cảm của niêm mạc và phản xạ miễn dịch của cơ thể.

Nếu bố hoặc mẹ mắc viêm mũi dị ứng, khả năng con cái cũng mắc bệnh cao hơn gấp 2 – 4 lần

5.2 Cơ địa dị ứng – nền tảng của bệnh dị ứng mãn tính

– Người có cơ địa dị ứng không chỉ bị viêm mũi mà còn có thể mắc các bệnh dị ứng khác như hen suyễn, chàm, viêm da cơ địa… Điều này cho thấy hệ miễn dịch đã có sẵn xu hướng phản ứng mạnh.
– Khi cơ địa là nguyên nhân viêm mũi dị ứng, cần chiến lược kiểm soát dài hạn thay vì chỉ dùng thuốc giảm triệu chứng.

6. Tổng hòa các yếu tố nội sinh là nguyên nhân viêm mũi dị ứng

Thực tế, rất nhiều người không chỉ có một nguyên nhân nội sinh mà là tổng hòa nhiều yếu tố như:

– Phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt + stress do công việc + cơ địa dị ứng → viêm mũi kéo dài cả tuần.
– Người làm ca đêm, thiếu ngủ, ăn uống thất thường → rối loạn thần kinh thực vật, gây nghẹt mũi buổi sáng kéo dài.
– Người có rối loạn tuyến giáp nhẹ, không điều trị → mũi thường xuyên chảy nước hoặc ngạt, không rõ lý do.

Việc này cho thấy, chỉ khi hiểu rõ nguyên nhân viêm mũi dị ứng nội sinh, người bệnh mới có thể kiểm soát tốt và lâu dài.

7. Cách phòng ngừa và kiểm soát viêm mũi dị ứng

Viêm mũi dị ứng nội sinh không thể phòng ngừa hoàn toàn như những phản ứng do dị nguyên bên ngoài, nhưng vẫn có thể kiểm soát tốt nếu điều chỉnh các yếu tố nội tại một cách chủ động và khoa học. 

7.1 Ổn định nội tiết tố và sinh lý cơ thể

– Phụ nữ nên theo dõi chu kỳ kinh nguyệt, điều hòa giấc ngủ, ăn uống đúng giờ để nội tiết tố estrogen – progesterone được tiết ổn định, giảm nguy cơ viêm mũi dị ứng xuất hiện định kỳ theo tháng.

Rối loạn nội tiết có thể là nguyên nhân góp phần gây ra viêm mũi dị ứng

 – Người có bệnh nội tiết như tuyến giáp, đái tháo đường, hội chứng buồng trứng đa nang… cần được theo dõi và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.

– Ưu tiên dùng thực phẩm hỗ trợ điều hòa nội tiết như đậu nành, rau họ cải (bông cải xanh, cải bó xôi), hạt lanh, quả bơ, cá hồi…

 – Hạn chế tiếp xúc với ánh sáng xanh vào ban đêm và tránh ngủ quá muộn, vì đây là các yếu tố gây rối loạn nhịp sinh học, ảnh hưởng đến trục nội tiết – thần kinh – miễn dịch.

7.2 Hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động ổn định

– Bổ sung vitamin C, D, kẽm từ thực phẩm hoặc sản phẩm bổ sung nếu cần thiết.
– Hạn chế rượu, thuốc lá, ăn nhiều rau xanh và thực phẩm giàu chất chống oxy hóa.

7.3 Giảm stress và hỗ trợ thần kinh thực vật

– Ngủ đủ 7–8 giờ/ngày, giảm tiếp xúc màn hình trước khi ngủ.
– Tập thể dục nhẹ (yoga, đi bộ), hít thở sâu giúp thần kinh điều hòa tốt hơn.
– Tránh làm việc ban đêm kéo dài hoặc thay đổi giờ sinh học thường xuyên.

7.4 Hiểu rõ cơ địa dị ứng của bản thân

– Làm test dị ứng hoặc test IgE nếu cần thiết để biết mình dễ phản ứng với yếu tố nào.
– Ghi nhật ký triệu chứng để xác định yếu tố gây kích thích lặp lại.

Kết luận

Khi nói đến nguyên nhân viêm mũi dị ứng, chúng ta thường đổ lỗi cho môi trường, thời tiết, hay bụi bẩn. Nhưng nhiều trường hợp, chính bên trong cơ thể bạn mới là nguồn gốc vấn đề.

– Nội tiết mất cân bằng.
– Hệ miễn dịch hoạt động sai cách.
– Stress và thần kinh thực vật rối loạn.
– Di truyền khiến cơ thể luôn “sẵn sàng phản ứng”.

Tất cả đều có thể là nguyên nhân viêm mũi dị ứng – và là những thủ phạm âm thầm mà bạn cần kiểm soát. Hiểu rõ cơ chế nội sinh sẽ giúp bạn không chỉ điều trị triệu chứng, mà còn điều chỉnh từ gốc rễ – hướng đến sức khỏe bền vững và chất lượng sống cao hơn.