Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi: Nguyên nhân, cách xử lý và phòng ngừa

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi là một trong những nỗi lo thường trực của các bậc cha mẹ, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bú, ngủ và hô hấp của bé. Tình trạng này có thể khiến bé quấy khóc, khó chịu, và nếu không được xử lý kịp thời, có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân, dấu hiệu và các cách chăm sóc an toàn nhất cho bé.

1. Vì sao trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi?

Trẻ sơ sinh có hệ hô hấp và miễn dịch còn rất non nớt, vì vậy, nghẹt mũi là tình trạng phổ biến. Đây không chỉ gây khó chịu cho bé mà còn khiến cha mẹ lo lắng. Dưới đây là các nguyên nhân chính khiến trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi.

Do đường hô hấp chưa hoàn thiện

Nguyên nhân đầu tiên và quan trọng nhất là do cấu tạo đường hô hấp của trẻ. Lỗ mũi và ống mũi của trẻ sơ sinh còn rất hẹp, chỉ bằng một que diêm. Bất kỳ sự tích tụ nhỏ của chất nhầy, bụi bẩn hay tác nhân gây dị ứng nào cũng có thể dễ dàng gây tắc nghẽn, dẫn đến nghẹt mũi. Hơn nữa, trẻ chưa có khả năng xì mũi hay hắt hơi mạnh để làm sạch đường thở như người lớn.

Đường hô hấp của trẻ nhỏ nên rất dễ bị nghẹt mũi dù chỉ hơi phù nề

Do thay đổi thời tiết đột ngột

Sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm đột ngột, từ phòng điều hòa ra ngoài trời nóng hoặc ngược lại, có thể khiến niêm mạc mũi của trẻ bị kích thích. Niêm mạc mũi sẽ phản ứng bằng cách tiết ra nhiều chất nhầy hơn để làm ấm và làm ẩm không khí hít vào, dẫn đến tình trạng nghẹt mũi.

Do không khí khô hoặc ô nhiễm

Không khí quá khô, đặc biệt là khi sử dụng điều hòa hoặc máy sưởi, có thể làm khô niêm mạc mũi và gây kích ứng. Điều này kích thích cơ thể sản xuất nhiều chất nhầy hơn để giữ ẩm, gây nghẹt mũi. Tương tự, khói bụi, lông thú cưng hoặc khói thuốc lá trong môi trường sống cũng là tác nhân gây dị ứng, khiến mũi trẻ bị sưng viêm và nghẹt mũi.

Do cảm lạnh hoặc nhiễm virus

Cảm lạnh là nguyên nhân phổ biến nhất khiến trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi. Khi virus cảm lạnh xâm nhập, cơ thể trẻ sẽ phản ứng bằng cách tăng sản xuất chất nhầy để tống khứ mầm bệnh. Chất nhầy này sẽ tích tụ và làm tắc nghẽn đường thở. Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi do cảm lạnh thường đi kèm với các triệu chứng khác như hắt hơi, ho, và có thể sốt nhẹ.

Đề kháng kém khiến cho trẻ dễ mắc bệnh đường hô hấp 

Do dị ứng

Một số trẻ có cơ địa nhạy cảm có thể bị dị ứng với các tác nhân như phấn hoa, lông thú, bụi nhà, hoặc một số loại thực phẩm. Khi tiếp xúc với dị nguyên, niêm mạc mũi sẽ sưng lên, gây ngứa ngáy và nghẹt mũi.

Do trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản cũng có thể là nguyên nhân gây nghẹt mũi ở trẻ sơ sinh. Axit từ dạ dày trào ngược lên có thể đi vào đường hô hấp, gây kích ứng và viêm niêm mạc mũi. Tình trạng này thường xảy ra khi bé nằm, đặc biệt là sau khi bú no.

2. Dấu hiệu trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi

Cha mẹ có thể nhận biết khi bé có những biểu hiện sau:

• Thở khò khè, nghe tiếng rít khi ngủ.
• Bú khó, phải nhả ti nhiều lần để thở.
• Quấy khóc, ngủ chập chờn.
• Chảy nước mũi trong hoặc đặc.
• Có khi kèm ho, sốt nhẹ.

Nếu thấy trẻ thở nhanh > 60 lần/phút, tím tái, bú kém, lừ đừ, cần đưa đi cấp cứu ngay.

Mẹ nên quan sát kĩ các biểu hiện của bé để có biện pháp hợp lý

3. Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi có nguy hiểm không?

Thông thường, nghẹt mũi chỉ gây khó chịu tạm thời và sẽ cải thiện sau vài ngày chăm sóc. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh, nghẹt mũi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng hơn người lớn vì:

• Bé chưa biết thở bằng miệng thành thạo → dễ khó thở khi tắc mũi.
• Nghẹt mũi làm bé bú khó, dẫn đến suy dinh dưỡng nếu kéo dài.
• Có thể là dấu hiệu bệnh lý hô hấp nặng như viêm tiểu phế quản, viêm phổi.

4. Cách xử lý khi trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi tại nhà

4.1. Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý

• Dùng nước muối sinh lý 0,9% nhỏ mũi cho bé 2–3 lần/ngày.
• Giúp làm loãng dịch nhầy, rửa sạch bụi bẩn và vi khuẩn.
• Tránh lạm dụng nhỏ quá nhiều lần vì có thể gây khô niêm mạc.

4.2. Hút mũi cho bé khi dịch mũi nhiều

• Dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng.
• Thực hiện sau khi nhỏ nước muối để làm mềm dịch nhầy.
• Không hút quá mạnh, tránh gây tổn thương niêm mạc.

4.3. Tạo môi trường thông thoáng

• Giữ độ ẩm phòng 50–60%, tránh không khí quá khô.
• Hạn chế khói thuốc, mùi hương mạnh, bụi bặm.

4.4. Đặt bé nằm cao đầu nhẹ nhàng khi ngủ

• Kê thêm khăn mỏng dưới vai để bé dễ thở hơn.
• Tuyệt đối không kê gối dày gây nguy cơ ngạt.

4.5. Cho bé bú thường xuyên

• Sữa mẹ giúp tăng sức đề kháng và giữ ẩm đường thở.
• Chia nhỏ cữ bú để bé dễ bú hơn khi bị nghẹt mũi.

5. Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi: Khi nào cần đưa đi khám?

Nghẹt mũi ở trẻ sơ sinh là vấn đề thường gặp và có thể xử lý tại nhà. Tuy nhiên, nếu bé có các dấu hiệu dưới đây, cha mẹ cần đưa bé đi khám bác sĩ ngay lập tức để được chẩn đoán và điều trị kịp thời:

• Dấu hiệu hô hấp nặng: Bé khó thở, thở gấp, lồng ngực bị lõm khi hít vào, hoặc thở khò khè, rít lên. Môi, mặt hoặc ngón tay bé bị tím tái.
• Dấu hiệu nhiễm trùng: Bé sốt cao (trên 38.5°C), dịch mũi chuyển màu vàng hoặc xanh, ho dữ dội.
• Các triệu chứng tổng quát: Bé bỏ bú, bú kém, li bì, lơ mơ hoặc quấy khóc liên tục không dỗ được. Tình trạng nghẹt mũi kéo dài và không cải thiện dù đã áp dụng các biện pháp tại nhà.

Nếu trẻ có dấu hiệu nặng lên cần đưa đi thăm khám kịp thời

6. Những sai lầm thường gặp khi xử lý nghẹt mũi cho trẻ sơ sinh

Khi trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi, cha mẹ thường rất lo lắng và muốn tìm cách giúp con dễ chịu ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu không có kiến thức đúng, một số phương pháp xử lý tưởng chừng hiệu quả lại có thể gây hại nghiêm trọng cho bé. Dưới đây là những sai lầm phổ biến nhất bạn cần tránh.

• Tự ý dùng thuốc nhỏ mũi có nhiều thành phần: Các loại thuốc này thường chứa thuốc co mạch, corticoid và kháng sinh. Việc lạm dụng có thể gây nguy hiểm cho hệ tim mạch và thần kinh của trẻ, gây lệ thuộc thuốc và giảm sức đề kháng.
• Xông tinh dầu, dầu gió mạnh: Các loại tinh dầu, dầu gió có thể gây kích ứng, tổn thương niêm mạc mũi và thậm chí gây co thắt phế quản, đặc biệt ở trẻ có cơ địa nhạy cảm.
• Dùng mật ong, tỏi, chanh nhỏ vào mũi: Đây là những mẹo dân gian nguy hiểm. Các chất này có thể gây bỏng rát, nhiễm khuẩn cho mũi của trẻ. Đặc biệt, mật ong có thể gây ngộ độc nghiêm trọng cho trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi.

Thay vì tự ý xử lý, cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ để có phương pháp an toàn và hiệu quả nhất cho bé.

7. Phòng ngừa nghẹt mũi cho trẻ sơ sinh

Để phòng ngừa nghẹt mũi cho bé, cha mẹ nên tập trung vào ba việc chính:

• Giữ môi trường sạch và đủ ẩm: Thường xuyên dọn dẹp nhà cửa, dùng máy tạo độ ẩm để không khí không bị khô, và tránh xa khói bụi, khói thuốc lá.
• Chăm sóc và vệ sinh cho bé: Nhỏ nước muối sinh lý vào mũi bé hàng ngày để làm sạch. Mặc ấm cho bé khi ra ngoài, và đảm bảo bé bú mẹ đều đặn để tăng cường đề kháng.
• Tạo thói quen tốt: Cho bé nằm đầu cao khi ngủ để dịch mũi dễ thoát ra ngoài. Rửa tay sạch sẽ trước khi tiếp xúc với bé để tránh lây lan vi khuẩn.

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi là tình trạng thường gặp và thường không nguy hiểm nếu được xử lý đúng cách. Cha mẹ nên ưu tiên các biện pháp an toàn như nhỏ nước muối sinh lý, hút mũi nhẹ nhàng, giữ môi trường sạch ẩm. Tuyệt đối tránh tự ý dùng thuốc nhỏ mũi hoặc mẹo dân gian chưa kiểm chứng.