Meracine – Chuyên Tâm Vì Sức Khỏe
Hiểu rõ nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng là bước đầu tiên và quan trọng nhất giúp người bệnh chủ động phòng ngừa, điều trị và kiểm soát hiệu quả căn bệnh khó chịu này.
1. Tổng quan về viêm mũi không dị ứng
Viêm mũi không dị ứng là tình trạng viêm niêm mạc mũi kéo dài hoặc tái phát nhưng không do phản ứng miễn dịch với dị nguyên như viêm mũi dị ứng. Người mắc bệnh có thể bị nghẹt mũi, chảy nước mũi, ngứa mũi nhẹ hoặc không ngứa, thường không kèm theo các biểu hiện điển hình như viêm kết mạc dị ứng hay phát ban.
Dạng viêm này khá phổ biến, đặc biệt ở người trưởng thành, nữ giới và người cao tuổi. Vì không do dị ứng, nên nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng rất đa dạng và cần được nhận diện đúng để điều trị chính xác.
Người bị viêm mũi không dị ứng thường cảm thấy nghẹt mũi kéo dài, nhưng không rõ nguyên nhân.
2. Phân loại và triệu chứng đặc trưng của viêm mũi không dị ứng
2.1. Các dạng phổ biến
– Viêm mũi vận mạch: Xảy ra do rối loạn thần kinh điều hòa mạch máu tại niêm mạc mũi, phản ứng với thay đổi thời tiết, mùi, ánh sáng, căng thẳng.
– Viêm mũi do thuốc: Do lạm dụng thuốc xịt thông mũi gây phù nề mạn tính, làm mũi tắc nặng hơn sau khi ngừng thuốc.
– Viêm mũi nội tiết: Gặp ở phụ nữ mang thai, rối loạn hormon hoặc dùng thuốc nội tiết, gây nghẹt mũi do tăng tưới máu niêm mạc.
– Viêm mũi do môi trường: Kích thích bởi thay đổi nhiệt độ, độ ẩm, gió, bụi mà không có dị nguyên cụ thể.
– Viêm mũi vô căn: Không xác định được nguyên nhân rõ ràng, thường liên quan đến cơ địa nhạy cảm và thần kinh giao cảm.
– Viêm mũi nhiễm trùng: Xảy ra sau nhiễm virus đường hô hấp, niêm mạc bị viêm kéo dài dù không còn nhiễm trùng cấp.
Mỗi dạng có nguyên nhân cụ thể, nhưng điểm chung là không liên quan tới phản ứng dị ứng IgE.
2.2. Biểu hiện lâm sàng thường gặp
– Nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi trong: Người bệnh thường bị nghẹt mũi từng bên hoặc cả hai bên, kèm theo chảy nước mũi loãng, không có màu, không mùi, nhất là khi tiếp xúc lạnh hoặc thay đổi môi trường đột ngột.
– Hắt hơi ít, không kèm ngứa mắt, ngứa mũi: Khác với viêm mũi dị ứng, hắt hơi trong viêm mũi không dị ứng xảy ra thưa, không thành cơn, hiếm khi đi kèm ngứa mũi hay ngứa mắt.
– Cảm giác nặng mặt hoặc giảm khứu giác: Người bệnh có thể thấy nặng vùng trán hoặc hai bên má do niêm mạc mũi phù nề; một số trường hợp giảm hoặc mất khứu giác thoáng qua.
– Triệu chứng xuất hiện quanh năm, không theo mùa: Các dấu hiệu không liên quan đến mùa phấn hoa hay thời tiết, có thể kéo dài dai dẳng suốt năm, đôi khi tăng nặng vào sáng sớm hoặc khi tiếp xúc chất kích thích.
Nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng được nhiều người quan tâm tìm hiểu
3. Nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng
3.1. Nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng do nhiễm trùng đường hô hấp
Các đợt nhiễm virus (cảm lạnh, cúm) có thể gây phù nề niêm mạc mũi và tăng tiết dịch, là nguyên nhân gây viêm mũi cấp tính. Khi tình trạng viêm không khỏi hẳn, nó có thể chuyển thành viêm mũi không dị ứng kéo dài.
3.2. Nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng do tiếp xúc với chất kích thích
– Khói thuốc lá, bụi bẩn, khói xe, hóa chất trong nghề nghiệp.
– Mùi mạnh như nước hoa, sơn tường, chất tẩy rửa.
Những chất này không phải dị nguyên nhưng lại gây kích thích trực tiếp niêm mạc mũi, khiến nhiều người dễ nhầm với viêm mũi dị ứng.
3.3. Nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng do thay đổi nhiệt độ hoặc độ ẩm
Thời tiết lạnh, độ ẩm thấp hoặc thay đổi môi trường đột ngột khiến hệ thống thần kinh tự động trong mũi phản ứng quá mức, dẫn đến các triệu chứng nghẹt mũi, chảy nước mũi không kiểm soát.
3.4. Nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng do rối loạn nội tiết
– Phụ nữ mang thai.
– Chu kỳ kinh nguyệt.
– Dùng thuốc tránh thai.
– Bệnh lý tuyến giáp (như suy giáp).
Nội tiết thay đổi ảnh hưởng đến lưu lượng máu trong niêm mạc mũi, là nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng khá đặc trưng ở nữ giới.
3.5. Nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng do tác dụng phụ của thuốc
Một số thuốc như:
– Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs).
– Thuốc điều trị huyết áp (đặc biệt là thuốc ức chế men chuyển).
– Thuốc chống trầm cảm.
– Thuốc tránh thai.
Đặc biệt, lạm dụng thuốc xịt mũi thông mũi (như naphazolin, oxymetazoline) trong thời gian dài sẽ làm giảm đáp ứng tự nhiên của mũi, dẫn đến hiện tượng “phụ thuộc thuốc”, gây viêm mũi do thuốc.
Lạm dụng thuốc xịt mũi là nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng
3.6. Thức ăn và đồ uống có thể là nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng
– Đồ ăn cay nóng.
– Rượu, bia, cafein.
Chúng làm giãn mạch máu, tăng lưu lượng máu tới niêm mạc mũi, gây hiện tượng nghẹt mũi thoáng qua hoặc chảy nước mũi sau ăn, đặc biệt ở người có cơ địa mẫn cảm.
3.7. Viêm mũi vận mạch (vô căn)
Dạng phổ biến nhất nhưng khó chẩn đoán vì không xác định được nguyên nhân rõ ràng. Người bệnh thường bị kích thích bởi nhiều yếu tố cùng lúc như ánh sáng mạnh, gió, mùi, căng thẳng…
4. Các yếu tố nguy cơ thúc đẩy bệnh viêm mũi không dị ứng
4.1. Tuổi tác và giới tính
Nữ giới và người lớn tuổi có tỷ lệ mắc cao hơn, đặc biệt ở những người có tiền sử bệnh nội tiết hoặc dùng nhiều loại thuốc.
4.2. Nghề nghiệp đặc thù
Người làm việc trong môi trường ô nhiễm, nhà máy hóa chất, thợ làm tóc, thợ xây… dễ tiếp xúc với chất gây kích ứng.
4.3. Yếu tố môi trường sống
– Thành phố lớn ô nhiễm.
– Nhà ở kém thông thoáng.
– Thường xuyên đóng kín phòng, sử dụng điều hòa quá lạnh hoặc sưởi quá nóng.
Yếu tố môi trường ảnh hưởng mạnh đến nguy cơ mắc bệnh.
5. Cơ chế bệnh sinh của viêm mũi không dị ứng
Khi niêm mạc mũi tiếp xúc với các yếu tố kích thích, hệ thần kinh giao cảm và phó giao cảm điều hòa phản ứng mạch máu sẽ bị rối loạn. Điều này dẫn tới:
– Giãn mạch niêm mạc mũi bất thường.
– Tăng tiết dịch nhầy.
– Phù nề mô dưới niêm mạc.
Không có phản ứng dị ứng, nhưng triệu chứng tương tự hoặc gần giống như viêm mũi dị ứng.
6. Hướng dẫn phòng ngừa dựa trên nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng
6.1. Tránh tác nhân kích thích
Tác nhân gây kích thích như khói bụi, thuốc lá là nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng, vì thế bạn nên:
– Không hút thuốc lá, tránh nơi có khói.
– Hạn chế tiếp xúc hóa chất, dùng khẩu trang đúng cách.
– Vệ sinh không gian sống sạch sẽ.
6.2. Điều chỉnh môi trường sống
– Duy trì độ ẩm 40–60%.
– Không để nhiệt độ chênh lệch lớn giữa trong và ngoài phòng.
– Tránh quạt, điều hòa thổi trực tiếp vào mặt.
6.3. Thay đổi thói quen sinh hoạt
– Tránh ăn quá cay, hạn chế rượu bia.
– Tăng cường luyện tập thể dục giúp cải thiện tuần hoàn.
– Tránh lạm dụng thuốc xịt mũi.
– Đảm bảo ngủ đủ giấc, giảm stress.
Kết luận
Nguyên nhân bệnh viêm mũi không dị ứng rất đa dạng, từ yếu tố môi trường, nội tiết, đến tác dụng thuốc và rối loạn thần kinh tự động. Việc phân biệt rõ với viêm mũi dị ứng có vai trò quan trọng trong điều trị và phòng ngừa lâu dài.
Chăm sóc đúng cách, tránh các yếu tố kích thích, sống khoa học và theo dõi sức khỏe thường xuyên là những bước quan trọng để kiểm soát hiệu quả căn bệnh này. Khi có dấu hiệu kéo dài hoặc bất thường, người bệnh nên chủ động khám chuyên khoa để được tư vấn và điều trị phù hợp.
