Dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em: Cẩm nang nhận biết sớm và điều trị đúng cách

Nấm da đầu ở trẻ em là một bệnh lý da liễu phổ biến, gây ngứa ngáy, rụng tóc và ảnh hưởng lớn đến tâm lý của trẻ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em là vô cùng quan trọng để điều trị kịp thời, ngăn chặn bệnh lây lan và tránh các tổn thương vĩnh viễn như sẹo hói. Bài viết này, được xây dựng dựa trên kiến thức chuyên môn, sẽ cung cấp cho các bậc phụ huynh những thông tin chi tiết nhất về cách nhận biết và xử lý bệnh nấm da đầu ở con trẻ.

1. Tổng quan về nấm da đầu ở trẻ em 

Nấm da đầu, hay còn gọi là Tinea Capitis, là một bệnh nhiễm trùng do nấm Dermatophytes gây ra. Đây là một trong những bệnh nhiễm trùng da đầu phổ biến nhất ở lứa tuổi học đường, thường gặp ở trẻ từ 3 đến 14 tuổi.

Nhiều phụ huynh thường nhầm lẫn nấm da đầu với gàu hoặc chàm (viêm da tiết bã). Tuy nhiên, nấm da đầu là bệnh nhiễm trùng, có khả năng lây lan và gây tổn thương sâu hơn:

• Gàu (viêm da tiết bã): Da đầu bong tróc thành vảy trắng mịn, ít gây rụng tóc cục bộ và thường không gây viêm đỏ nghiêm trọng.
• Nấm da đầu: Dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em thường là mảng hói tròn, có vảy dày, da đầu viêm đỏ, nổi cục (kerion) và gây ngứa dữ dội.

Nhận biết sớm các dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em là vô cùng quan trọng để điều trị kịp thời

2. Dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em phổ biến nhất 

Việc nhận biết chính xác dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em giúp xác định mức độ bệnh và quyết định phương pháp điều trị. Nấm da đầu có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau, từ nhẹ đến rất nặng.

2.1. Thể vảy khô 

Đây là thể bệnh thường gặp nhất, với các đặc điểm:

• Mảng tổn thương: Xuất hiện các mảng tròn hoặc bầu dục, màu xám hoặc trắng xám, đường kính từ 1–5 cm.
• Vảy: Bề mặt mảng tổn thương có vảy mỏng hoặc dày, như gàu bám chặt vào da đầu.

Dạng da đầu vảy khô khá thường gặp ở trẻ nhỏ

• Rụng tóc: Tóc trong khu vực bị nấm bị yếu, giòn và dễ gãy, thường đứt cách chân tóc vài milimet, tạo nên các mảng hói có chấm đen lấm tấm.
• Ngứa: Trẻ cảm thấy ngứa ngáy nhẹ hoặc vừa phải.

2.2. Thể chấm đen

Thể này do nấm chủng Trichophyton gây ra, khó chẩn đoán hơn:

• Rụng tóc: Tóc bị gãy ngang sát da đầu, tạo thành các chấm đen nhỏ li ti (như những “dấu chấm đen”) nhìn rõ khi cạo tóc.
• Tổn thương: Ít có vảy rõ ràng như thể vảy khô, nhưng vùng da đầu có thể bị viêm nhẹ và nổi mụn mủ nhỏ.

2.3. Thể mụn mủ 

Kerion là một phản ứng viêm dữ dội của cơ thể với nấm, là dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em nghiêm trọng cần can thiệp y tế khẩn cấp.

• Biểu hiện: Xuất hiện một hoặc nhiều khối sưng to, mềm, viêm đỏ, bề mặt có nhiều lỗ chân lông bị mủ.
• Chảy dịch: Khối sưng có thể rỉ dịch mủ hoặc máu khi chạm vào.
• Triệu chứng toàn thân: Trẻ có thể sốt nhẹ, sưng hạch bạch huyết ở cổ, và cảm thấy đau đớn dữ dội.
• Hậu quả: Nếu không điều trị kịp thời, kerion có thể gây ra sẹo xơ hóa vĩnh viễn và hói không phục hồi.

2.4. Thể favus 

Đây là thể bệnh mạn tính, dai dẳng và nặng nhất:

• Biểu hiện: Hình thành các mảng vảy cứng, dày, màu vàng tươi hoặc vàng nâu, có hình chén (scutula).
• Mùi: Vùng da đầu bị bệnh thường có mùi hôi hắc khó chịu, như mùi chuột ẩm.
• Hậu quả: Gây rụng tóc vĩnh viễn do tổn thương sâu.

Chú thích: Nhận biết dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em theo ba thể bệnh chính giúp xác định phác đồ điều trị

3. Dấu hiệu nấm da đầu kèm theo cần lưu ý

Ngoài các biểu hiện trực tiếp trên da đầu, dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em còn đi kèm với các triệu chứng toàn thân và tâm lý.

3.1. Sưng hạch bạch huyết

• Khi nấm gây viêm nhiễm, hệ thống miễn dịch sẽ phản ứng.
• Phụ huynh có thể sờ thấy các hạch nhỏ, mềm, di động ở vùng cổ, sau tai hoặc vùng chẩm (sau gáy). Đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang chống lại sự nhiễm trùng.

3.2. Ngứa và cào gãi liên tục

• Ngứa là triệu chứng phổ biến. Trẻ thường cào gãi mạnh, đặc biệt vào ban đêm, làm tổn thương da đầu.
• Việc cào gãi không chỉ làm tổn thương mà còn làm lây lan bào tử nấm sang các vùng da khác, thậm chí lây sang người thân hoặc vật nuôi.

3.3. Rụng tóc thành mảng

• Rụng tóc là dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em rõ ràng nhất để phân biệt với gàu thông thường.

Rụng tóc là dấu hiệu dễ nhận biết khi trẻ bị nấm

• Rụng tóc có ranh giới rõ ràng, không phải rụng tóc đồng đều trên toàn bộ da đầu như một số bệnh lý khác.

3.4. Thay đổi hành vi và tâm lý

• Trẻ có thể cáu kỉnh, khó ngủ do ngứa và khó chịu.
• Việc bị rụng tóc hoặc các mảng viêm nhiễm trên đầu có thể gây tự ti, ngại tiếp xúc với bạn bè.

Chú thích: Ngứa ngáy và đau đầu là dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày

4. Khi nào cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ?

Mặc dù có thể nhận biết dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em qua quan sát, nhưng việc tự điều trị tại nhà là rất nguy hiểm, đặc biệt đối với trẻ em. Cần đưa trẻ đi khám bác sĩ Da liễu ngay khi:

• Tổn thương không cải thiện: Đã dùng dầu gội đặc trị hoặc thuốc bôi trong 1–2 tuần nhưng không thấy tiến triển.
• Xuất hiện Kerion: Có các khối sưng, mủ, viêm đỏ dữ dội.
• Lây lan nhanh: Số lượng mảng nấm tăng lên hoặc lây sang các thành viên khác trong gia đình.
• Tổn thương có mùi hôi: Đặc biệt là dấu hiệu của thể Favus.

Bác sĩ sẽ tiến hành chẩn đoán bằng cách soi dưới đèn Wood (phát huỳnh quang màu xanh lá đối với nấm Microsporum) hoặc cạo vảy để nuôi cấy nấm, từ đó đưa ra phác đồ điều trị chính xác.

5. Biện pháp phòng ngừa và chăm sóc tại nhà

Phòng ngừa và chăm sóc môi trường là khâu cực kỳ quan trọng để ngăn chặn sự lây lan và tái phát của bệnh.

5.1. Chăm sóc vệ sinh cá nhân

• Không dùng chung đồ dùng: Tuyệt đối không để trẻ dùng chung lược, mũ, khăn tắm, gối với bạn bè hoặc người thân khác.
• Giặt giũ: Giặt tất cả quần áo, khăn, ga gối, mũ của trẻ bằng nước nóng (nếu có thể) để diệt bào tử nấm.
• Vệ sinh lược: Ngâm lược chải tóc trong dung dịch nước ấm pha cồn hoặc thuốc sát khuẩn nhẹ.

5.2. Kiểm soát lây nhiễm từ động vật

• Nếu trẻ có tiếp xúc với thú cưng (chó, mèo), cần kiểm tra xem chúng có dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em (như rụng lông thành mảng) hoặc nấm ngoài da hay không.

Trẻ thường xuyên tiếp xúc với chó mèo có thể dễ bị lây lan nấm 

• Cần đưa thú cưng đi khám thú y và điều trị đồng thời với trẻ để tránh tái nhiễm chéo.

5.3. Cách ly dụng cụ

• Trong quá trình điều trị, nên sử dụng các dụng cụ riêng biệt và đặt chúng trong túi kín hoặc hộp riêng.
• Cần cạo tóc vùng bị nấm (nếu bác sĩ yêu cầu) để thuốc dễ dàng thấm sâu và giảm nguy cơ lây lan.

5.4. Kiểm tra gia đình

• Do nấm da đầu rất dễ lây, tất cả các thành viên trong gia đình, đặc biệt là người lớn có thể mang bào tử nấm (mặc dù không có triệu chứng) cần được kiểm tra.
• Có thể sử dụng dầu gội kháng nấm dự phòng cho cả gia đình trong thời gian trẻ điều trị.

Nhận biết sớm dấu hiệu nấm da đầu ở trẻ em (mảng hói, vảy da đầu, ngứa, sưng hạch) là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe của trẻ. Đây là bệnh lý cần được chẩn đoán và điều trị bởi bác sĩ Da liễu, chủ yếu thông qua thuốc kháng nấm đường uống kéo dài. Phụ huynh cần kiên trì, tuân thủ phác đồ điều trị, đồng thời thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp vệ sinh tại nhà để ngăn chặn sự lây lan và đảm bảo trẻ được chữa khỏi hoàn toàn, tránh những tổn thương vĩnh viễn về tóc và tâm lý.