Meracine – Chuyên Tâm Vì Sức Khỏe
Trớ sữa (hay nôn trớ) là hiện tượng phổ biến, hầu như mọi trẻ sơ sinh đều gặp phải. Tuy nhiên, nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, với lượng nhiều và kéo dài, không chỉ khiến bé khó chịu, quấy khóc mà còn ảnh hưởng đến cân nặng. Việc tìm hiểu cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh an toàn và hiệu quả là mối quan tâm hàng đầu của các bậc cha mẹ.
1. Trớ sữa ở trẻ sơ sinh là gì và tại sao lại phổ biến?
Trớ sữa ở trẻ sơ sinh là hiện tượng sữa trong dạ dày trào ngược lên thực quản và chảy ra ngoài miệng, thường xảy ra trong hoặc ngay sau khi bú. Đây thường là hiện tượng sinh lý bình thường (trào ngược dạ dày thực quản sinh lý) và không gây nguy hiểm.
1.1. Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh dễ bị trớ sữa
Việc tìm ra cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh hiệu quả cần bắt đầu từ việc hiểu rõ nguyên nhân:
- Hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện: Ở trẻ sơ sinh, cơ vòng thực quản dưới (cơ có nhiệm vụ đóng mở giữa thực quản và dạ dày) còn yếu, chưa đủ sức co thắt để giữ sữa lại trong dạ dày.
- Dạ dày nằm ngang: Dạ dày của trẻ sơ sinh có hình dạng nằm ngang và dung tích nhỏ, khiến sữa dễ dàng trào ngược khi bé vận động mạnh, thay đổi tư thế đột ngột hoặc bú quá no.
- Chế độ ăn lỏng: Thức ăn duy nhất của bé là sữa, ở dạng lỏng, nên dễ dàng trào lên khi có áp lực.
- Nuốt phải khí trong khi bú: Khi bú (bình hoặc mẹ), trẻ sơ sinh thường nuốt phải một lượng khí lớn. Lượng khí này sau đó thoát ra kéo theo sữa trào ngược lên.
Trớ sữa là hiện tượng phổ biến, hầu như mọi trẻ sơ sinh đều gặp phải.
1.2. Phân biệt trớ sữa sinh lý và bệnh lý
Hầu hết các trường hợp trớ sữa ở trẻ sơ sinh đều là sinh lý và tự hết sau 6–12 tháng tuổi. Tuy nhiên, nếu kèm theo các dấu hiệu sau, mẹ cần tìm đến bác sĩ để được tư vấn cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh và điều trị:
- Trớ sữa kèm theo sụt cân, chậm tăng cân, hoặc bỏ bú.
- Dịch trớ có màu xanh, vàng, hoặc lẫn máu.
- Bé quấy khóc dữ dội, cong lưng sau khi bú (dấu hiệu đau rát thực quản).
- Trớ vọt, mạnh.
2. Cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh bằng việc điều chỉnh tư thế bú
Điều chỉnh tư thế bú là cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh đơn giản và mang lại hiệu quả tức thì nhất. Mục tiêu là giúp sữa đi xuống dạ dày nhanh và hạn chế tối đa việc nuốt phải khí.
2.1. Tư thế bú mẹ đúng cách
Khi bú mẹ, hãy đảm bảo bé được đặt ở tư thế đầu cao hơn bụng, và cằm bé chạm sát bầu ngực mẹ.
- Nâng cao đầu bé: Giữ đầu bé cao hơn phần thân và bụng khoảng 30–45 độ. Sử dụng gối cho bé hoặc gối chữ C hỗ trợ mẹ.
- Bắt khớp ngậm sâu: Đảm bảo bé ngậm cả quầng vú chứ không chỉ núm vú. Khớp ngậm đúng sẽ giúp bé bú hiệu quả, giảm lượng khí nuốt vào.
Tư thế bế đúng là một cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh hiệu quả.
2.2. Tư thế bú bình và chọn bình sữa
- Nghiêng bình sữa: Luôn giữ bình sữa nghiêng sao cho sữa luôn lấp đầy núm vú. Điều này ngăn không cho bé nuốt khí tích tụ phía trên sữa.
- Chọn núm vú phù hợp: Chọn núm vú có tốc độ chảy chậm hoặc trung bình, phù hợp với lứa tuổi của bé. Nếu tốc độ chảy quá nhanh, bé sẽ bị sặc và nuốt nhiều khí hơn.
- Đặt bé nghiêng khi bú: Đặt bé nằm nghiêng về bên trái khi bú bình. Tư thế này giúp sữa đi vào dạ dày theo đường cong sinh lý.
3. Cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh bằng phương pháp ợ hơi (burping)
Ợ hơi là một bước vô cùng quan trọng mà cha mẹ thường bỏ qua. Mục đích là đẩy khí (bong bóng khí) bé đã nuốt trong quá trình bú ra ngoài trước khi khí này đẩy sữa ra.
3.1. Thời điểm và tần suất ợ hơi
- Thời điểm 1 (Giữa cữ bú): Nếu bé bú bình, nên ngừng lại và ợ hơi sau khi bé bú được 60–90 ml. Nếu bú mẹ, ợ hơi khi bé đổi bên vú.
- Thời điểm 2 (Sau cữ bú): Ợ hơi sau khi bé bú xong. Nếu bé không ợ hơi sau 5–10 phút, mẹ có thể đặt bé nằm xuống 1–2 phút rồi thử ợ hơi lại.
3.2. Các tư thế ợ hơi hiệu quả nhất
Cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh thông qua ợ hơi có thể áp dụng 3 tư thế chính:
- Tư thế 1: Bế vác vai (Shoulder Hold):
- Đặt cằm bé tựa lên vai mẹ/bố.
- Một tay giữ lưng bé, tay kia nhẹ nhàng vỗ hoặc xoa bóp lưng bé theo chiều từ dưới lên (từ mông lên vai).
- Tư thế 2: Ngồi trên đùi (Sitting Hold):
- Đặt bé ngồi thẳng trên đùi mẹ/bố, hơi nghiêng người về phía trước.
- Một tay đỡ cằm và ngực bé (không bóp cổ), tay kia xoa hoặc vỗ nhẹ lưng bé.
- Tư thế 3: Nằm sấp trên đùi (Stomach Hold):
- Đặt bé nằm sấp ngang trên đùi, đầu cao hơn thân.
- Đỡ đầu bé bằng một tay, tay kia xoa bóp hoặc vỗ nhẹ lưng bé.
Ợ hơi sau khi bú là cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh giúp loại bỏ khí thừa tích tụ trong dạ dày.
4. Cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh bằng điều chỉnh thói quen sinh hoạt
4.1. Cho bé bú lượng nhỏ và chia thành nhiều cữ
Dạ dày trẻ sơ sinh rất nhỏ, việc bú quá no sẽ tăng áp lực lên cơ vòng thực quản dưới, khiến sữa dễ trào ngược.
- Nguyên tắc: Cho bé bú lượng sữa ít hơn một chút so với nhu cầu, nhưng tăng số lần bú trong ngày (ví dụ: cứ 2 giờ bú một lần thay vì 3 giờ).
- Lợi ích: Giảm áp lực lên dạ dày và giảm nguy cơ trớ sữa.
4.2. Tư thế sau khi bú và ngủ
Đây là bước cuối cùng và cực kỳ quan trọng trong cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh:
- Giữ bé thẳng đứng (Upright Position): Sau khi bú và ợ hơi xong, giữ bé ở tư thế thẳng đứng hoặc đầu cao trong khoảng 20–30 phút. Điều này giúp trọng lực giữ sữa lại trong dạ dày.
- Không rung lắc mạnh: Tuyệt đối không rung lắc, bế xốc hoặc cho bé chơi đùa quá mạnh ngay sau khi bú.
- Tư thế ngủ an toàn: Đặt bé nằm ngửa khi ngủ (nguyên tắc ngủ an toàn). Có thể kê cao đầu giường (chứ không phải kê gối cho bé) bằng cách đặt vật kê dưới chân giường để tạo độ dốc nhẹ (chỉ áp dụng nếu bác sĩ nhi khoa cho phép).
4.3. Chú ý đến chất lượng sữa mẹ và sữa công thức
- Sữa mẹ: Nếu mẹ dùng các chất kích thích (caffeine, nicotine) hoặc ăn thực phẩm gây khó tiêu, có thể ảnh hưởng gián tiếp đến hệ tiêu hóa nhạy cảm của bé.
- Sữa công thức: Nếu bé trớ sữa kèm theo dị ứng (phát ban, tiêu chảy), có thể bé không dung nạp protein sữa bò. Tham khảo bác sĩ để chuyển sang loại sữa công thức thủy phân một phần (PHF) hoặc sữa đặc trị, đây cũng là một cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh do dị ứng.
Trớ sữa có thể bé không dung nạp protein sữa bò.
5. Các mẹo hỗ trợ và khi nào cần can thiệp y tế
5.1. Mẹo làm sạch và vệ sinh sau khi trớ
Khi bé trớ sữa, mẹ cần nhanh chóng làm sạch và đảm bảo an toàn cho bé:
- Đặt bé nằm nghiêng: Nhanh chóng đặt bé nằm nghiêng (nếu bé đang nằm ngửa) để sữa trớ không chảy ngược vào phổi.
- Lau miệng và mũi: Dùng khăn mềm lau sạch sữa trớ trên mặt và kiểm tra xem lỗ mũi có bị bít tắc không.
- Thay quần áo: Thay quần áo khô và sạch để bé không bị lạnh.
5.2. Cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh bằng y tế (khi trào ngược nặng)
Trong trường hợp trớ sữa nặng (trào ngược dạ dày thực quản bệnh lý), bác sĩ có thể đề xuất các giải pháp chuyên sâu hơn:
- Sử dụng thuốc: Chỉ dùng thuốc giảm tiết axit hoặc thuốc tăng cường nhu động ruột khi có chỉ định của bác sĩ nhi khoa chuyên môn.
- Dùng sữa đặc trị (AR – Anti-Reflux): Đây là loại sữa có chứa chất làm đặc (tinh bột gạo hoặc carob bean gum). Khi sữa vào dạ dày, nó đặc lại giúp sữa khó trào ngược lên. Lưu ý, việc chuyển sang sữa AR cần có sự đồng ý của bác sĩ.
5.3. Các dấu hiệu trớ sữa nguy hiểm cần đi khám ngay
Mặc dù trớ sữa là sinh lý, mẹ vẫn cần theo dõi sát sao và đưa bé đi khám nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Bé trớ sữa liên tục, trớ vọt (tức là sữa bắn thành tia, xa 30–50 cm).
- Bé không tăng cân hoặc sụt cân.
- Bé trớ ra chất lỏng màu xanh, vàng hoặc có máu.
- Bé có vấn đề hô hấp (ho kéo dài, khò khè).
- Bé từ chối bú liên tục hoặc cáu kỉnh dữ dội.
Trớ sữa ở trẻ sơ sinh hầu hết là vô hại và là một phần của quá trình phát triển tự nhiên của hệ tiêu hóa. Cách giảm trớ sữa ở trẻ sơ sinh không phải là một giải pháp duy nhất mà là sự kết hợp của nhiều kỹ thuật chăm sóc đúng đắn. Cha mẹ cần kiên nhẫn và áp dụng các biện pháp này một cách nhất quán. Nếu tình trạng trớ sữa kéo dài, ảnh hưởng đến cân nặng và sức khỏe hô hấp của bé, hãy tham vấn ý kiến bác sĩ nhi khoa để có được sự can thiệp y tế kịp thời và chính xác nhất.
