Cách chữa nghẹt mũi người lớn hiệu quả: Nguyên nhân & hướng điều trị 

Nghẹt mũi gây phiền toái, ảnh hưởng đến cuộc sống. Để giải quyết dứt điểm, cần hiểu rõ nguyên nhân thay vì chỉ chữa triệu chứng. Bài viết này sẽ phân tích các cơ chế gây nghẹt mũi ở người lớn và giải thích vì sao thuốc xịt thường không hiệu quả. Chúng tôi sẽ cung cấp cách chữa nghẹt mũi người lớn hiệu quả, tập trung vào việc dùng thuốc đúng cơ chế và vệ sinh mũi xoang khoa học, giúp bạn cải thiện nhanh chóng, an toàn và hạn chế tái phát.

1. Cơ chế gây nghẹt mũi ở người lớn

Không giống trẻ nhỏ, cơ địa người lớn thường đi kèm các yếu tố như stress, môi trường sống ô nhiễm, lạm dụng thuốc hoặc viêm xoang mạn – dẫn đến nhiều dạng nghẹt mũi khác nhau. Để áp dụng đúng cách chữa nghẹt mũi người lớn, cần hiểu rõ 4 nhóm cơ chế phổ biến dưới đây.

1.1. Nghẹt mũi do phù nề niêm mạc

Phù nề xảy ra khi các mạch máu trong niêm mạc mũi giãn rộng bất thường – do phản ứng viêm hoặc phản xạ thần kinh. Điều này khiến khoang mũi hẹp lại, không khí khó lưu thông. Phù nề không phải lúc nào cũng kèm dịch nhầy nên dễ bị nhầm với “nghẹt mũi vô căn”.

Nguyên nhân thường gặp:

• Viêm mũi dị ứng
• Cảm lạnh, cúm
• Stress kéo dài, rối loạn thần kinh thực vật

Biểu hiện đặc trưng:

• Nghẹt cả hai bên hoặc nghẹt luân phiên
• Không nhiều dịch mũi, nhưng cảm giác tắc tức mũi rõ rệt
• Nặng hơn khi nằm hoặc về đêm

Phù nề niêm mạc khiến cho đường thở bị thu hẹp gây nghẹt mũi

1.2. Nghẹt mũi do ứ đọng dịch nhầy

Niêm mạc mũi tăng tiết dịch để đẩy vi khuẩn và bụi bẩn ra ngoài, nhưng nếu dịch không được dẫn lưu kịp, sẽ tích tụ và làm tắc đường thở.

Nguyên nhân thường gặp:

• Viêm xoang cấp, mạn tính
• Cảm cúm kèm viêm mũi
• Dị ứng gây chảy dịch liên tục

Biểu hiện:

• Dịch mũi đặc, màu vàng/xanh
• Đau nhức vùng trán, má, răng hàm trên
• Nghẹt nặng hơn khi cúi xuống hoặc nằm nghiêng

Dịch nhầy bít tắc là một trong những nguyên nhân thường gặp gây nghẹt mũi

1.3. Nghẹt mũi do viêm nhiễm lan rộng

Khi viêm lan xuống mũi – xoang do virus hoặc vi khuẩn, sẽ gây tổn thương lan tỏa, sưng niêm mạc, kích thích tiết dịch và sung huyết nặng. Loại nghẹt này thường đi kèm với các triệu chứng toàn thân khác như sốt, mệt mỏi.

Nguyên nhân:

• Viêm đường hô hấp trên (viêm họng, viêm VA)
• Viêm xoang cấp, nhiễm khuẩn sau cúm

1.4. Nghẹt mũi do lạm dụng thuốc xịt co mạch

Nhiều người có thói quen dùng thuốc xịt mũi mỗi ngày và không nhận ra rằng mũi ngày càng tắc hơn sau mỗi lần ngưng thuốc. Đây là hiện tượng “viêm mũi do thuốc” – thường gặp ở người lớn dùng thuốc co mạch liên tục >1 tuần.

Cơ chế: Thuốc làm co mạch mạnh, nhưng khi ngừng thuốc, mạch máu giãn trở lại mạnh hơn → phù nề nhiều hơn.

Biểu hiện:

• Mũi tắc hoàn toàn khi không xịt
• Không cải thiện dù đã rửa mũi, dùng kháng viêm

2. Cách chữa nghẹt mũi người lớn bằng thuốc – lựa chọn đúng theo cơ chế

Chữa nghẹt mũi ở người lớn không chỉ đơn thuần là xịt thuốc cho thông mũi. Để điều trị hiệu quả và không tái phát, cần xác định đúng nguyên nhân gây nghẹt và lựa chọn nhóm thuốc phù hợp với từng cơ chế bệnh sinh. Dưới đây là hướng xử lý chi tiết theo bốn nhóm nguyên nhân chính gây nghẹt mũi ở người trưởng thành.

2.1. Điều trị nghẹt mũi do phù nề niêm mạc

Phù nề niêm mạc là nguyên nhân phổ biến ở người bị viêm mũi dị ứng, cảm lạnh, hoặc rối loạn thần kinh thực vật. Trong tình trạng này, mạch máu dưới niêm mạc mũi giãn nở quá mức khiến khoang mũi bị thu hẹp, gây tắc nghẽn dù không có nhiều dịch nhầy.

Corticoid xịt tại chỗ

Đây là nhóm thuốc được khuyến cáo hàng đầu cho trường hợp phù nề kéo dài. Thuốc có tác dụng chống viêm mạnh tại chỗ, giúp làm giảm sưng niêm mạc và cải thiện lưu thông không khí trong mũi.

Các hoạt chất thường dùng gồm: fluticasone, mometasone, budesonide.

Cách sử dụng: xịt 1–2 lần/ngày, mỗi bên mũi 1 nhát, sử dụng đều đặn trong 1–2 tuần để đạt hiệu quả tối ưu. Tác dụng có thể bắt đầu sau 2–3 ngày, nhưng cần kiên trì để thấy cải thiện rõ rệt.

Sử dụng thuốc xịt mũi giúp giảm nghẹt nhanh

Thuốc xịt co mạch tại chỗ

Thuốc xịt co mạch giúp làm co các mạch máu ở niêm mạc mũi, giảm lưu lượng máu, từ đó giảm sưng phù và hỗ trợ thoát dịch hiệu quả. Tác dụng thường xuất hiện trong 5–10 phút.

Các hoạt chất phổ biến: oxymetazoline, xylometazoline.

Cách dùng: xịt 1–2 nhát mỗi bên mũi, 2–3 lần/ngày. Không nên dùng quá 5 ngày liên tục để tránh tình trạng viêm mũi do thuốc.

Thuốc chỉ nên dùng trong giai đoạn cấp, khi nghẹt mũi gây khó ngủ hoặc cản trở sinh hoạt nghiêm trọng.

2.2. Điều trị nghẹt mũi do ứ đọng dịch nhầy

Khi chất nhầy tiết ra quá nhiều hoặc bị kẹt lại trong xoang mũi, tình trạng tắc nghẽn sẽ ngày càng nặng hơn. Thường gặp trong các trường hợp viêm xoang cấp, viêm mũi do dị ứng hoặc cảm cúm.

Một trong những nguyên nhân phổ biến gây nghẹt mũi là do dịch nhầy ứ đọng trong khoang mũi và xoang. Dịch này có thể đặc, dính và khó thoát ra ngoài nếu không được xử lý đúng cách. Khi tồn tại lâu, dịch nhầy không chỉ gây bít tắc đường thở mà còn tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến viêm mũi – xoang.

Vệ sinh mũi bằng nước muối: Giải pháp loại bỏ dịch nhầy hiệu quả

Rửa mũi bằng nước muối sinh lý là phương pháp đơn giản, an toàn nhưng mang lại hiệu quả rất cao trong việc làm sạch dịch nhầy, giảm nghẹt mũi và cải thiện hô hấp. Nước muối giúp:

• Làm loãng dịch nhầy, giúp dịch dễ thoát ra ngoài khi xì mũi hoặc rửa mũi.
• Làm sạch bụi bẩn, vi khuẩn và chất gây kích ứng trong khoang mũi.
• Giữ ẩm niêm mạc mũi, tránh khô rát và kích ứng do không khí khô, lạnh

Khi nghẹt mũi do tiết quá nhiều dịch nhầy thì điều quan trọng là vệ sinh mũi 

Kháng sinh (chỉ dùng khi có nhiễm khuẩn)

Nếu dịch mũi đặc, có màu vàng hoặc xanh, kèm theo sốt, đau xoang – có thể đã xảy ra nhiễm khuẩn. Lúc này, bác sĩ có thể kê đơn kháng sinh để loại bỏ tác nhân gây viêm.

Việc tự ý dùng kháng sinh khi không cần thiết có thể gây hại, do đó cần được chỉ định rõ ràng từ bác sĩ.

2.3. Điều trị nghẹt mũi do viêm lan rộng hoặc toàn thân

Khi nghẹt mũi là một phần trong phản ứng viêm toàn thân do cảm cúm, viêm họng hoặc nhiễm virus hô hấp, điều trị cần đi kèm thuốc giảm viêm và hạ sốt.

Paracetamol hoặc ibuprofen

Hai loại thuốc này có tác dụng hạ sốt, giảm đau đầu, giảm đau vùng xoang, từ đó giúp cải thiện tình trạng sung huyết và nghẹt mũi gián tiếp.

Cách dùng: uống 1 viên mỗi 6–8 giờ tùy theo triệu chứng. Không dùng quá 3 ngày liên tục nếu không có chỉ định bác sĩ.

Phối hợp với corticoid xịt mũi

Trong nhiều trường hợp, nên kết hợp thêm corticoid xịt mũi để xử lý viêm tại chỗ cùng lúc, giúp quá trình phục hồi diễn ra nhanh hơn.

2.4. Điều trị nghẹt mũi do lạm dụng thuốc xịt

Một số người lớn có thói quen dùng thuốc xịt mũi co mạch hàng ngày và không thể ngừng. Đây là dạng viêm mũi do thuốc – tình trạng khá phổ biến nhưng ít người nhận ra.

Ngưng thuốc xịt co mạch

Nguyên tắc đầu tiên là ngưng hoàn toàn hoặc giảm dần liều thuốc co mạch. Việc này có thể khiến nghẹt mũi tăng lên trong vài ngày đầu, nhưng sẽ giảm dần nếu niêm mạc mũi được phục hồi đúng cách.

Thay thế bằng corticoid xịt và rửa mũi đều đặn

Dùng corticoid xịt mũi để giảm viêm và hỗ trợ phục hồi niêm mạc. Song song đó, cần rửa mũi hàng ngày bằng nước muối ưu trương để làm sạch chất nhầy, bụi và kháng viêm cơ học.

Thời gian phục hồi

Trong các trường hợp nhẹ, tình trạng lệ thuộc thuốc xịt có thể cải thiện sau 1–2 tuần. Tuy nhiên, các trường hợp nặng có thể cần đến 1–2 tháng, thậm chí can thiệp chuyên sâu từ bác sĩ Tai Mũi Họng.

3. Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Mặc dù nhiều trường hợp nghẹt mũi có thể cải thiện tại nhà, vẫn có những dấu hiệu cảnh báo cho thấy bạn cần sự can thiệp của chuyên gia. Dưới đây là các trường hợp mà cách chữa nghẹt mũi người lớn tại nhà không còn đủ:

• Nghẹt mũi kéo dài trên 10 ngày không đáp ứng thuốc: Có thể liên quan đến viêm xoang mạn tính, viêm mũi dị ứng không kiểm soát hoặc nhiễm khuẩn thứ phát.
• Nghẹt mũi một bên kéo dài: Dấu hiệu nghi ngờ có polyp mũi, lệch vách ngăn hoặc thậm chí là khối u vùng mũi – xoang. Cần được nội soi hoặc chụp CT để xác định.
• Mất khứu giác hoặc chảy dịch mũi có mùi, màu lạ: Có thể là dấu hiệu viêm xoang nặng, bội nhiễm hoặc biến chứng sau cúm.
• Đã điều trị nhiều cách nhưng không cải thiện: Việc tự điều trị kéo dài mà không hiệu quả cần được đánh giá chuyên sâu hơn để tránh bệnh lý nền bị bỏ sót.

Nếu nghẹt mũi kéo dài hoặc có thêm tình trạng nặng hơn nên đi kiểm tra

Nếu bạn gặp phải các dấu hiệu trên, đừng trì hoãn – khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ giúp xác định nguyên nhân và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, tránh nghẹt mũi trở thành vấn đề mạn tính khó kiểm soát.

Việc hiểu rõ nguyên nhân và phân nhóm triệu chứng theo cơ chế là chìa khóa để lựa chọn cách chữa nghẹt mũi người lớn chính xác, giúp rút ngắn thời gian điều trị, giảm tái phát và cải thiện chất lượng sống lâu dài.