Bị nghẹt mũi vào mùa đông: Nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả

Khi những cơn gió lạnh đầu mùa ùa về, nhiều người lại phải đối mặt với tình trạng bị nghẹt mũi vào mùa đông, gây khó chịu và ảnh hưởng đến cuộc sống. Cảm giác khó thở, mệt mỏi có thể làm giảm chất lượng những tháng lạnh giá. Bài viết này sẽ đi sâu vào nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả tình trạng bị nghẹt mũi vào mùa đông, giúp bạn đón một mùa lạnh khỏe mạnh và thoải mái hơn.

1. Vì sao bạn dễ bị nghẹt mũi vào mùa đông?

Bị nghẹt mũi vào mùa đông không phải là hiện tượng hiếm gặp. Nguyên nhân chính đến từ sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ và độ ẩm trong không khí khiến niêm mạc mũi dễ bị kích ứng. Dưới đây là những yếu tố thường gây ra tình trạng này:

1.1. Không khí lạnh và khô

Khi nhiệt độ giảm sâu và độ ẩm không khí xuống thấp, lớp nhầy bảo vệ niêm mạc mũi của bạn sẽ bị mất đi độ ẩm cần thiết. Điều này dẫn đến tình trạng khô rát và dễ bị kích ứng. Để phản ứng lại với sự khô hạn này và bảo vệ đường thở, cơ thể tự động tăng cường tiết dịch nhầy, gây ra hiện tượng tắc nghẽn và nghẹt mũi.

1.2. Cảm lạnh và nhiễm virus

Mùa đông là thời điểm lý tưởng để các loại virus gây bệnh đường hô hấp trên như cảm cúm, cảm lạnh bùng phát mạnh mẽ. Khi virus tấn công niêm mạc mũi họng, chúng gây ra phản ứng viêm, làm cho các mạch máu trong mũi sưng nề và tuyến nhầy hoạt động mạnh hơn. Đây là một trong những lý do chính khiến bạn dễ bị nghẹt mũi vào mùa đông do các bệnh nhiễm trùng.

Viêm đường hô hấp là nguyên nhân gây ra tình trạng nghẹt mũi vào mùa đông

1.3. Viêm xoang cấp hoặc mạn tính

Đối với những người có tiền sử viêm xoang, không khí lạnh có thể là tác nhân khiến tình trạng viêm trở nên nặng hơn. Các hốc xoang bị sưng tấy và tắc nghẽn, dẫn đến nghẹt mũi kéo dài vào mùa đông, kèm theo các triệu chứng khó chịu khác như nhức đầu, đau tức vùng mặt và chảy dịch mũi có màu xanh vàng.

1.4. Dị ứng thời tiết

Một số người có cơ địa nhạy cảm đặc biệt dễ phản ứng với sự thay đổi của thời tiết, hoặc các tác nhân dị ứng phổ biến trong không khí mùa đông như bụi, nấm mốc hoặc lông thú nuôi. Khi tiếp xúc với các dị nguyên này, hệ miễn dịch của cơ thể phản ứng thái quá, gây ra các triệu chứng dị ứng mũi điển hình bao gồm hắt hơi liên tục, ngứa mũi, chảy nước mũi trong và đặc biệt là nghẹt mũi.

2. Ai dễ bị nghẹt mũi vào mùa đông?

Dù bị nghẹt mũi vào mùa đông là tình trạng phổ biến, nhưng có một số đối tượng dễ gặp phải hoặc tình trạng nặng hơn do những yếu tố đặc thù về cơ địa hoặc sức khỏe:

• Trẻ em: Hệ miễn dịch của trẻ em chưa hoàn thiện, niêm mạc mũi cũng nhạy cảm hơn. Khi trời lạnh, trẻ dễ bị cảm lạnh, cúm hoặc viêm mũi vận mạch, dẫn đến nghẹt mũi vào mùa đông. Đặc biệt, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường gặp khó khăn trong việc thở bằng miệng khi mũi tắc, ảnh hưởng đến bú sữa và giấc ngủ.
• Người cao tuổi: Tương tự trẻ em, người già có hệ miễn dịch suy yếu, dễ bị các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Ngoài ra, niêm mạc mũi có thể trở nên khô hơn theo tuổi tác, làm tăng nguy cơ nghẹt mũi khi trời lạnh.
• Người có tiền sử viêm mũi dị ứng: Những người có cơ địa dễ dị ứng, đặc biệt là dị ứng thời tiết, rất dễ bị nghẹt mũi vào mùa đông. Sự thay đổi nhiệt độ, độ ẩm, hoặc sự gia tăng các tác nhân gây dị ứng như bụi, nấm mốc trong nhà khi mùa đông đến sẽ kích hoạt phản ứng viêm mũi.
• Người mắc bệnh viêm xoang mạn tính: Không khí lạnh và khô có thể làm nặng thêm tình trạng viêm xoang đã có từ trước, gây tắc nghẽn xoang và dẫn đến nghẹt mũi kéo dài vào mùa đông, kèm theo các triệu chứng như đau đầu, đau mặt.
• Người có sức đề kháng kém: Những người có hệ miễn dịch suy yếu do các bệnh nền (tiểu đường, HIV/AIDS), suy dinh dưỡng, hoặc thường xuyên căng thẳng, ít vận động sẽ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp gây nghẹt mũi khi thời tiết chuyển lạnh.
• Người có bất thường cấu trúc mũi: Các vấn đề như vẹo vách ngăn mũi, phì đại cuốn mũi, hoặc polyp mũi có thể khiến tình trạng nghẹt mũi vào mùa đông trở nên nghiêm trọng và khó chịu hơn do đường thở vốn đã bị hạn chế.
• Người thường xuyên tiếp xúc với môi trường lạnh, khô hoặc ô nhiễm: Những người làm việc hoặc sinh sống trong môi trường có không khí lạnh khô, nhiều khói bụi, hóa chất, hoặc không khí tù đọng (như phòng điều hòa khô) có nguy cơ cao hơn bị kích ứng niêm mạc mũi và dẫn đến nghẹt mũi.
• Phụ nữ mang thai: Do sự thay đổi nội tiết tố (estrogen và progesterone), phụ nữ mang thai có thể bị tăng lưu lượng máu đến vùng mũi, làm các mạch máu giãn nở và niêm mạc dễ sưng hơn, dẫn đến nghẹt mũi, đặc biệt là vào ban đêm hoặc khi trời lạnh.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người cơ địa nhạy cảm rất dễ bị nghẹt mũi

3. Cách xử lý khi bị nghẹt mũi vào mùa đông

Khi bị nghẹt mũi vào mùa đông, bạn có thể áp dụng nhiều biện pháp khác nhau để giảm nhẹ triệu chứng và cảm thấy dễ chịu hơn. Quan trọng là lựa chọn phương pháp phù hợp với tình trạng của mình.

3.1. Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý/ưu trương

Vệ sinh mũi bằng nước muối là cách hiệu quả và an toàn hàng đầu để giảm tình trạng bị nghẹt mũi vào mùa đông.

• Nước muối sinh lý (0.9%): Loại nước muối này có nồng độ tương đương với dịch cơ thể, giúp rửa trôi nhẹ nhàng bụi bẩn, chất nhầy, virus, vi khuẩn và các tác nhân gây dị ứng ra khỏi khoang mũi. Đồng thời, nó còn giúp giữ ẩm niêm mạc và làm loãng dịch nhầy, từ đó giúp thông thoáng đường thở.
• Nước muối ưu trương (> 0.9%): Khác với nước muối sinh lý, nước muối ưu trương có nồng độ muối cao hơn. Cơ chế hoạt động của nó là tạo ra áp suất thẩm thấu, giúp kéo nước từ các tế bào niêm mạc mũi bị sưng nề ra ngoài. Điều này làm giảm phù nề hiệu quả hơn, giúp thông mũi nhanh chóng, đặc biệt khi tình trạng nghẹt mũi nặng hoặc do viêm xoang. Nước muối ưu trương cũng rất hữu ích trong việc làm loãng dịch nhầy đặc quánh.

Cả hai loại nước muối này đều mang lại lợi ích đáng kể trong việc thông thoáng đường thở, giảm viêm và kích ứng mũi. Ngoài ra, việc vệ sinh mũi sạch sẽ còn giúp các loại thuốc xịt mũi khác (nếu được sử dụng) phát huy tác dụng tốt hơn do không còn bị cản trở bởi dịch nhầy.

Vệ sinh mũi là giải pháp hỗ trợ giảm nghẹt an toàn tại nhà

3.2. Xông mũi họng với tinh dầu

Tinh dầu bạc hà, khuynh diệp hoặc tràm có thể hỗ trợ thông mũi bằng cách giảm viêm và làm loãng dịch nhầy. Dùng 2–3 giọt nhỏ vào nước nóng để xông mũi từ 5–10 phút mỗi lần.

3.3. Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ và mũi

Việc giữ ấm đúng cách giúp mũi không bị lạnh đột ngột – yếu tố làm co mạch và gây nghẹt mũi vào mùa đông. Đeo khẩu trang khi ra ngoài, quàng khăn cổ và tránh gió lùa là những biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả.

3.4. Tăng cường độ ẩm không khí

Sử dụng máy tạo ẩm trong phòng ngủ giúp giảm khô mũi, cải thiện lưu thông không khí. Lưu ý vệ sinh máy tạo ẩm thường xuyên để tránh vi khuẩn phát triển.

3.5. Uống đủ nước và chế độ dinh dưỡng đầy đủ

Cung cấp đủ nước giúp làm loãng dịch nhầy, cải thiện tình trạng tắc nghẽn mũi. Đồng thời, bổ sung vitamin C, thực phẩm giàu kẽm giúp tăng cường đề kháng.

4. Khi nào cần dùng thuốc trị nghẹt mũi mùa đông?

Nếu các biện pháp trên không đủ cải thiện, bạn có thể dùng một số loại thuốc sau theo chỉ định bác sĩ:

• Thuốc xịt mũi chứa oxymetazoline hoặc xylometazoline: giúp co mạch, thông mũi nhanh chóng nhưng không dùng quá 5–7 ngày liên tục để tránh nhờn thuốc.
• Thuốc kháng histamin đường uống: hiệu quả với trường hợp nghẹt mũi do dị ứng.
• Thuốc giảm đau, hạ sốt (paracetamol): nếu đi kèm sốt hoặc đau nhức cơ thể.
• Thuốc kháng sinh: chỉ dùng khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn rõ rệt như sốt cao, mủ đặc, hôi miệng, được kê bởi bác sĩ.

Trong một số trường hợp nghẹt mũi nặng cần sử dụng thuốc điều trị phù hợp

6. Cách phòng ngừa nghẹt mũi mùa đông hiệu quả

Phòng bệnh hơn chữa bệnh – dưới đây là các cách giúp bạn chủ động phòng tránh bị nghẹt mũi vào mùa đông:

• Giữ ấm toàn thân, đặc biệt là mũi, cổ và bàn chân
• Hạn chế ngồi điều hòa lâu hoặc ngủ dưới luồng gió lạnh trực tiếp
• Không dùng tay ngoáy mũi hoặc lau mũi bằng giấy khô ráp
• Tránh tiếp xúc với người đang cảm lạnh hoặc ho
• Thường xuyên rửa tay, vệ sinh cá nhân sạch sẽ
• Tăng cường miễn dịch bằng chế độ ăn uống lành mạnh, tập luyện nhẹ nhàng, ngủ đủ giấc
• Tiêm vắc xin cúm hàng năm để giảm nguy cơ mắc bệnh đường hô hấp vào mùa lạnh

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả khi bị nghẹt mũi vào mùa đông. Việc chủ động bảo vệ sức khỏe đường hô hấp trong mùa lạnh không chỉ giúp bạn giảm bớt khó chịu mà còn ngăn ngừa các biến chứng tiềm ẩn. Nếu tình trạng nghẹt mũi kéo dài hoặc kèm theo các triệu chứng nghiêm trọng, đừng ngần ngại tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời.