Bệnh viêm mũi không dị ứng: Nguyên nhân, triệu chứng và hướng điều trị hiệu quả

Không phải tất cả các trường hợp viêm mũi đều do dị ứng. Nhiều người bị hắt hơi, nghẹt mũi, sổ mũi kéo dài mà không tìm ra nguyên nhân. Đó có thể là bệnh viêm mũi không dị ứng – một dạng viêm mạn tính phổ biến nhưng ít được chú ý. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất, nguyên nhân và cách điều trị đúng khoa học.

1. Bệnh viêm mũi không dị ứng là gì?

Viêm mũi không dị ứng (Non-allergic rhinitis) là tình trạng niêm mạc mũi bị viêm nhưng không do phản ứng miễn dịch với dị nguyên như phấn hoa, bụi, lông thú… Bệnh có biểu hiện giống viêm mũi dị ứng – nghẹt mũi, chảy nước mũi, hắt hơi – nhưng xét nghiệm dị ứng cho kết quả âm tính.

Cơ chế gây bệnh thường liên quan đến rối loạn thần kinh vận mạch của mũi, khiến mạch máu trong niêm mạc giãn nở bất thường, tăng tiết dịch và sưng nề.

Đặc điểm nhận diện:

• Không có yếu tố dị ứng rõ ràng.
• Xuất hiện quanh năm, không theo mùa.
• Dễ tái phát khi thay đổi thời tiết, môi trường, cảm xúc hoặc nội tiết.

Ở bệnh viêm mũi không dị ứng, mạch máu niêm mạc giãn bất thường gây nghẹt và chảy mũi.

2. Nguyên nhân gây bệnh viêm mũi không dị ứng

Không giống viêm mũi dị ứng, bệnh này không do dị nguyên kích thích hệ miễn dịch mà xuất phát từ nhiều yếu tố vật lý, hóa học và sinh lý khác nhau.

2.1. Yếu tố môi trường

• Không khí lạnh, khô hoặc ô nhiễm: gây co giãn thất thường mạch máu mũi.
• Khói thuốc lá, mùi hóa chất, nước hoa: kích thích niêm mạc mũi, làm tăng tiết dịch.
• Thay đổi nhiệt độ đột ngột: ví dụ khi từ phòng lạnh bước ra ngoài trời nóng hoặc ngược lại.

2.2. Yếu tố sinh lý và nội tiết

• Thay đổi hormone: thường gặp ở phụ nữ mang thai, tiền mãn kinh, dùng thuốc tránh thai.
• Căng thẳng, mệt mỏi: ảnh hưởng đến hệ thần kinh giao cảm – phó giao cảm, làm rối loạn phản ứng co giãn mạch máu mũi.

2.3. Thuốc và hóa chất

• Thuốc nhỏ mũi co mạch (xylometazolin, naphazolin) nếu dùng lâu gây nghẹt mũi hồi ứng (rebound congestion).
• Một số thuốc huyết áp, thuốc chống trầm cảm, aspirin… có thể gây viêm mũi phụ.

2.4. Bệnh lý mạn tính khác

• Viêm xoang, lệch vách ngăn mũi, polyp mũi làm rối loạn lưu thông khí.
• Bệnh trào ngược dạ dày – thực quản khiến acid kích thích niêm mạc mũi họng.

Ô nhiễm không khí, bụi mịn và hóa chất là nguyên nhân phổ biến gây viêm mũi không dị ứng.

3. Triệu chứng của bệnh viêm mũi không dị ứng

Biểu hiện của viêm mũi không dị ứng khá giống với viêm mũi dị ứng, nhưng không có yếu tố dị nguyên rõ ràng. Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột hoặc kéo dài âm ỉ, bao gồm:

• Nghẹt mũi (thường một hoặc hai bên, thay đổi theo tư thế).
• Chảy nước mũi trong, đôi khi đặc khi bội nhiễm.
• Hắt hơi rải rác, không theo cơn.

Các triệu chứng của viêm mũi dị ứng gây khó chịu trong đời sống sinh hoạt

• Cảm giác nặng vùng mũi, khó thở, giảm khứu giác.
• Ngứa họng, khàn tiếng nhẹ (do dịch chảy sau).
• Một số người bị đau đầu vùng trán, má hoặc quanh mắt do ứ dịch xoang.

Điểm khác biệt với viêm mũi dị ứng:

• Không ngứa mũi dữ dội.
• Không kèm đỏ mắt, chảy nước mắt.
• Không phụ thuộc vào mùa hay thời tiết cố định.

4. Bệnh viêm mũi không dị ứng có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp viêm mũi không dị ứng không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu không điều trị đúng.

4.1. Biến chứng có thể gặp

• Viêm xoang mạn tính: do dịch nhầy ứ đọng lâu ngày.
• Viêm tai giữa: khi dịch mũi chảy ngược qua vòi nhĩ.
• Ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ: do nghẹt mũi kéo dài.
• Giảm khứu giác hoặc mất ngửi tạm thời.
• Trầm cảm, mất ngủ, mệt mỏi mạn tính do khó thở và thiếu oxy.

4.2. Ảnh hưởng xã hội và tâm lý

• Mũi chảy liên tục, hắt hơi, khó ngủ gây tự ti, giảm hiệu suất làm việc.
• Trẻ em bị viêm mũi kéo dài dễ học kém, hay quấy khóc và biếng ăn.

Nghẹt mũi kéo dài làm giảm chất lượng giấc ngủ và gây mệt mỏi mãn tính.

5. Chẩn đoán bệnh viêm mũi không dị ứng như thế nào?

Để xác định chính xác, bác sĩ sẽ loại trừ các bệnh dị ứng hoặc nhiễm trùng.

5.1. Khai thác bệnh sử và triệu chứng

• Hỏi chi tiết về hoàn cảnh khởi phát (thay đổi thời tiết, khói, mùi nặng, thuốc…).
• Ghi nhận tần suất, mức độ hắt hơi, chảy mũi, nghẹt mũi.

5.2. Khám tai mũi họng

• Soi mũi thấy niêm mạc phù nề, nhợt hoặc tím tái, dịch trong hoặc nhầy.
• Không có dấu hiệu mủ vàng xanh (nếu không bội nhiễm).

5.3. Xét nghiệm loại trừ dị ứng

• Test da, xét nghiệm IgE thường âm tính.
• Có thể chụp CT xoang nếu nghi ngờ viêm xoang kèm theo.

Việc thăm khám là cần thiết để biết nguyên nhân để chữa trị kịp thời

6. Điều trị bệnh viêm mũi không dị ứng hiệu quả

Điều trị tập trung vào kiểm soát triệu chứng, loại bỏ yếu tố kích thích và giảm viêm niêm mạc mũi.

6.1. Dùng thuốc theo hướng dẫn bác sĩ

• Thuốc xịt corticosteroid mũi: giảm viêm và phù nề niêm mạc.
• Thuốc kháng histamine dạng xịt hoặc uống: giúp giảm hắt hơi, sổ mũi.
• Thuốc kháng cholinergic (ipratropium): giảm tiết dịch mũi hiệu quả.
• Không lạm dụng thuốc co mạch: chỉ nên dùng tối đa 5-7 ngày để tránh “nghẹt mũi hồi ứng”.

6.2. Vệ sinh mũi bằng dung dịch muối sinh lý

• Rửa mũi 1-2 lần mỗi ngày giúp làm sạch bụi, vi khuẩn, giảm kích ứng.
• Nên dùng dụng cụ rửa mũi chuyên dụng, tránh xịt quá mạnh. 

6.3. Liệu pháp hỗ trợ

• Liệu pháp xông hơi: giúp thông mũi, giảm ứ dịch.
• Liệu pháp laser nội soi hoặc đốt điện nhẹ: dành cho người bị viêm mũi vận mạch mạn tính không đáp ứng thuốc.

Rửa mũi đúng kỹ thuật giúp loại bỏ bụi bẩn và làm dịu niêm mạc mũi.

7. Cách phòng ngừa viêm mũi không dị ứng tái phát

7.1. Kiểm soát môi trường sống

• Giữ nhà cửa thông thoáng, hạn chế khói thuốc, nước hoa, hóa chất tẩy rửa mạnh.
• Duy trì độ ẩm không khí ở mức 50-60%.
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài, đặc biệt ở khu vực ô nhiễm hoặc thay đổi thời tiết đột ngột.

7.2. Thay đổi thói quen sinh hoạt

• Uống đủ nước, tránh rượu bia và đồ cay nóng.
• Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya và stress kéo dài.
• Không dùng thuốc xịt mũi co mạch tùy tiện.

7.3. Dinh dưỡng hỗ trợ

• Bổ sung thực phẩm giàu vitamin C, A, kẽm giúp niêm mạc mũi khỏe mạnh.
• Tăng cường omega-3 từ cá, hạt chia để giảm phản ứng viêm.
• Hạn chế đồ lạnh, kem, nước đá gây co mạch mũi.

Môi trường trong lành giúp giảm tái phát bệnh viêm mũi không dị ứng.

8. Viêm mũi không dị ứng ở phụ nữ mang thai – cần lưu ý gì?

Khoảng 20-30% phụ nữ mang thai gặp tình trạng viêm mũi thai kỳ, một dạng viêm mũi không dị ứng do hormone estrogen tăng cao làm mạch máu mũi giãn nở.

Đặc điểm:

• Nghẹt mũi kéo dài suốt thai kỳ, không kèm sốt hay dịch mủ.
• Tự cải thiện sau sinh 1-2 tuần.

Lưu ý:

• Không tự ý dùng thuốc co mạch hoặc kháng histamine khi chưa có chỉ định.
• Có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý hoặc dùng máy tạo ẩm để giảm khô niêm mạc.

9. Khi nào cần đến bác sĩ?

• Nghẹt mũi kéo dài >2 tuần, không đỡ dù đã rửa mũi.
• Chảy dịch mũi đặc, hôi, kèm sốt hoặc đau đầu.
• Mất ngửi, ù tai, đau vùng mặt.
• Dùng thuốc xịt mũi nhưng bệnh tái phát liên tục.

Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ bệnh và có thể chỉ định chụp CT xoang, nội soi mũi, hoặc liệu pháp điều chỉnh vận mạch để kiểm soát tình trạng.

Bệnh viêm mũi không dị ứng tuy không nguy hiểm nhưng dễ trở thành mạn tính nếu không chăm sóc đúng cách. Điều quan trọng là xác định nguyên nhân, tuân thủ hướng dẫn bác sĩ và duy trì môi trường sống trong lành. Khi kiểm soát tốt, người bệnh có thể hít thở dễ dàng hơn, giảm tái phát và tận hưởng cuộc sống thoải mái, khỏe mạnh mỗi ngày.