Trẻ suy dinh dưỡng thấp còi nên bổ sung gì để bắt kịp đà tăng trưởng?

Nhiều trẻ ăn không ít nhưng vẫn thấp bé, men vi sinh, chiều cao kém phát triển so với bạn cùng tuổi. Đây có thể là dấu hiệu suy dinh dưỡng thấp còi kéo dài. Vậy trẻ suy dinh dưỡng thấp còi nên bổ sung gì để cải thiện thể trạng, hỗ trợ phát triển chiều cao và tăng sức đề kháng? Ngoài việc bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, ba mẹ còn cần chú ý đến khả năng hấp thu, giấc ngủ và chế độ sinh hoạt của trẻ. Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Vì sao trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi?

Suy dinh dưỡng thấp còi xảy ra khi trẻ thiếu hụt dinh dưỡng trong thời gian dài khiến cơ thể không đủ điều kiện phát triển chiều cao và cân nặng đúng chuẩn. Hiện nay, tình trạng này ngày càng trở nên phổ biến do một số nguyên nhân điển hình sau:

• Trẻ men vi sinh kéo dài: Tình trạng kén ăn, sợ ăn khiến cơ thể không nhận đủ năng lượng tối thiểu để vận hành và tăng trưởng.
• Ăn uống mất cân đối: Chế độ ăn quá thiên lệch về một nhóm chất (ví dụ chỉ ăn tinh bột, ít ăn rau hoặc thịt) gây ra tình trạng thiếu hụt vi chất.
• Thường xuyên dùng đồ ăn nhanh: Việc lạm dụng các món chiên rán, gà rán, xúc xích… làm trẻ đầy bụng, khó tiêu và giảm cảm giác thèm các món ăn giàu dinh dưỡng khác.
• Hệ tiêu hóa hấp thu kém: Tổn thương niêm mạc ruột hoặc loạn khuẩn đường ruột khiến dưỡng chất bị đào thải ra ngoài thay vì đi vào cơ thể.
• Trẻ hay ốm vặt: Các đợt viêm đường hô hấp, tiêu chảy nhiễm trùng liên tục buộc cơ thể phải tiêu hao năng lượng để chống đỡ bệnh tật, làm gián đoạn đà tăng trưởng.
• Thiếu vi chất dinh dưỡng ẩn: Việc thiếu hụt các chất “xúc tác” như kẽm, sắt, selen… dù trông trẻ có vẻ đủ cân nhưng thực chất cấu trúc xương không phát triển.

Không ít phụ huynh hiện nay vẫn chỉ chú trọng cho trẻ ăn thật no, ăn nhiều cơm mà chưa thực sự quan tâm đến chất lượng bữa ăn cũng như khả năng hấp thu thực tế của cơ thể bé.

2. Trẻ suy dinh dưỡng thấp còi ảnh hưởng như thế nào?

Tình trạng thấp còi nếu không được can thiệp sớm có thể gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển toàn diện của trẻ:

2.1 Chậm phát triển chiều cao

Đây là hậu quả dễ nhận thấy nhất bằng mắt thường. Khi các sụn tăng trưởng không được cung cấp đủ dưỡng chất, xương chiều dài phát triển rất chậm. Nếu bỏ lỡ các giai đoạn “vàng” (dưới 3 tuổi và giai đoạn tiền dậy thì), trẻ rất khó đạt được chiều cao tối ưu khi trưởng thành, tạo ra rào cản lớn cho tương lai của con.

2.2 Giảm sức đề kháng

Hệ thống miễn dịch của trẻ suy dinh dưỡng hoạt động kém hiệu quả do thiếu hụt protein và vi chất để sản sinh kháng thể. Chính vì vậy, trẻ thường xuyên bị vòng lặp bệnh lý tấn công:

• Dễ bị cảm cúm, sốt, ho khi thời tiết thay đổi.
• Hay mắc các bệnh viêm đường hô hấp cấp như viêm phế quản, viêm phổi.
• Dễ bị men vi sinh, ngộ độc thức ăn hoặc tiêu chảy kéo dài.

2.3 Ảnh hưởng khả năng học tập

Dinh dưỡng kém ảnh hưởng trực tiếp đến sự hoàn thiện của các tế bào não bộ và hệ thần kinh trung ương. Các nghiên cứu cho thấy trẻ suy dinh dưỡng thấp còi thường gặp khó khăn hơn trong việc học tập:

• Kém tập trung, dễ bị phân tán tư tưởng trong giờ học.
• Chậm tiếp thu kiến thức mới, trí nhớ kém hơn so với các bạn.
• Cơ thể nhanh bị mệt mỏi, uể oải, giảm khả năng tư duy sáng tạo.

2.4 Chậm phát triển vận động

Hệ cơ và xương yếu ớt khiến các mốc vận động tự nhiên của trẻ bị đẩy lùi. Một số biểu hiện cụ thể ở trẻ thấp còi bao gồm: chậm biết lẫy, chậm biết bò, chậm biết đi; răng mọc muộn, dễ bị sún, rụng; cơ thể thiếu đi sự linh hoạt, khéo léo trong các trò chơi thể chất.

3. Nhóm dưỡng chất quan trọng trẻ thấp còi cần bổ sung

3.1 Đạm – Nền tảng giúp trẻ phát triển

Đạm (Protein) đóng vai trò là khối xây dựng cơ bản của mọi cấu trúc tế bào, mô cơ, xương và hệ miễn dịch trong cơ thể trẻ. Nếu thiếu đạm, trẻ sẽ khó tăng cân và hoàn toàn không có nguyên liệu để phát triển chiều cao.

• Nguồn đạm tốt gồm: Thịt nạc (heo, bò, gà), cá hồi, trứng, tôm, cua, sữa và các sản phẩm từ đậu nành. Ba mẹ nên kết hợp đa dạng nguồn đạm động vật và thực vật theo tỷ lệ cân đối.

3.2 Canxi – Dưỡng chất quan trọng cho xương

Canxi chiếm đến 99% cấu trúc của hệ xương và răng. Bổ sung đủ canxi giúp mật độ xương dày hơn, xương kéo dài nhanh hơn. Trẻ thiếu canxi thường chậm lớn, chậm mọc răng, hay quấy khóc về đêm và đổ mồ hôi trộm.

• Nguồn thực phẩm giàu canxi: Sữa dinh dưỡng, phô mai, sữa chua, các loại cá nhỏ kho nhừ ăn cả xương, tôm, tép nhỏ và các loại rau có màu xanh đậm.

3.3 Vitamin D – Hỗ trợ hấp thu canxi

Dù ba mẹ cho trẻ ăn rất nhiều thực phẩm giàu canxi nhưng nếu thiếu vitamin D, cơ thể chỉ hấp thu được khoảng 10% lượng canxi nạp vào, phần còn lại sẽ bị đào thải ra ngoài gây lãng phí và táo bón. Vitamin D giúp tăng hấp thu canxi tại ruột và gắn canxi vào xương hiệu quả.

• Nguồn bổ sung: Khuyến khích trẻ vận động dưới ánh nắng sáng sớm đúng cách, cho ăn cá hồi, lòng đỏ trứng hoặc bổ sung qua sữa có tăng cường vitamin D3.

3.4 Kẽm – Giúp trẻ ăn ngon hơn

Kẽm là vi chất kích thích hoạt động của các tế bào vị giác, giúp trẻ tìm lại cảm giác thèm ăn, ăn ngon miệng hơn và tăng cường hệ miễn dịch đường ruột. Thiếu kẽm là nguyên nhân phổ biến khiến trẻ biếng ăn, chậm tăng cân, tóc rụng hình vành khăn và hay ốm vặt.

• Thực phẩm giàu kẽm: Hàu, sò, thịt bò, hải sản, lòng đỏ trứng và các loại hạt dinh dưỡng (hạt điều, hạt hạnh nhân).

3.5 Sắt – Hỗ trợ tạo máu và phát triển trí não

Sắt là nguyên liệu chính để tổng hợp hemoglobin, có nhiệm vụ vận chuyển oxy nuôi dưỡng cơ thể và não bộ. Thiếu sắt khiến trẻ da xanh xao, mệt mỏi, chậm phát triển cả thể chất lẫn tư duy.

• Nguồn sắt tốt: Gan động vật, thịt đỏ (thịt bò), lòng đỏ trứng và các loại rau lá xanh.

3.6 Lysine – Hỗ trợ hấp thu dinh dưỡng

Lysine là một axit amin thiết yếu giúp kích thích sản sinh các men tiêu hóa tự nhiên, giúp trẻ ăn ngon miệng hơn, đồng thời hỗ trợ tăng cường khả năng hấp thu canxi một cách tối đa để phát triển chiều cao vượt trội. Lysine có nhiều trong thịt, cá, trứng, sữa và các loại đậu.

3.7 Men vi sinh và lợi khuẩn

Một hệ tiêu hóa khỏe mạnh là gốc rễ của việc tăng trưởng. Men vi sinh (Probiotics) giúp bổ sung các lợi khuẩn để cân bằng hệ vi sinh đường ruột, giảm các tình trạng rối loạn tiêu hóa như táo bón, tiêu chảy, phân sống, đặc biệt phù hợp với những trẻ phải sử dụng kháng sinh kéo dài. Từ đó, thành ruột hấp thu dưỡng chất tốt hơn.

 
Cần đa dạng các loại thực phẩm cho trẻ

4. Trẻ thấp còi nên ăn gì mỗi ngày?

Ba mẹ nên xây dựng thực đơn đa dạng, cân đối với đầy đủ 4 nhóm chất chính bao gồm: tinh bột, đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Một số thực phẩm giàu dinh dưỡng nên được ưu tiên hàng đầu trong giỏ đi chợ mỗi ngày:

• Các loại cá béo (Cá hồi, cá thu): Cung cấp lượng protein chất lượng cao cùng axit béo Omega-3 và vitamin D dồi dào.
• Thịt bò và thịt gia cầm: Nguồn cung cấp sắt, kẽm và protein tuyệt vời cho cơ bắp của trẻ.
• Trứng gà: Thực phẩm toàn diện, dễ chế biến, chứa lượng đạm whey và lecithin rất tốt cho não bộ và thể chất.
• Rau xanh và trái cây tươi: Cung cấp chất xơ ngăn ngừa táo bón và bổ sung lượng vitamin C giúp hấp thu sắt tốt hơn.

Bên cạnh 3 bữa ăn chính, ba mẹ nên chủ động bổ sung thêm từ 2 – 3 bữa phụ vào các khung giờ thích hợp (khoảng 9h sáng và 15h chiều). Các món ăn lý tưởng cho bữa phụ của trẻ thấp còi bao gồm: sữa công thức, sữa chua, phô mai viên, váng sữa hoặc các món cháo dinh dưỡng nấu nhẹ nhàng.

5. Khi nào cần đưa trẻ đi khám dinh dưỡng?

Ba mẹ nên đưa trẻ đến các trung tâm dinh dưỡng hoặc bệnh viện nhi khoa để được các chuyên gia thăm khám nếu nhận thấy con có các dấu hiệu sau:

• Trẻ có chiều cao thấp hơn hẳn so với mức tiêu chuẩn tối thiểu trên biểu đồ tăng trưởng của WHO.
• Tình trạng đứng cân, chậm tăng cân, đứng chiều cao kéo dài liên tục trên 3 – 6 tháng.
• Trẻ biếng ăn nghiêm trọng, có tâm lý sợ hãi, quấy khóc hoặc men vi sinh mỗi khi nhìn thấy thức ăn.
• Hệ tiêu hóa kém, thường xuyên bị tiêu chảy, táo bón hoặc đi ngoài phân sống kéo dài.
• Cơ thể suy nhược, thường xuyên ốm bệnh, phải sử dụng thuốc kháng sinh liên tục.

Việc can thiệp y tế sớm, thực hiện các xét nghiệm vi chất chuyên sâu sẽ giúp các bác sĩ đưa ra lời khuyên, hướng dẫn bổ sung và xây dựng thực đơn chuyên biệt, giúp trẻ nhanh chóng cải thiện thể trạng và bắt kịp đà tăng trưởng cùng bạn bè.

Hiểu rõ trẻ suy dinh dưỡng thấp còi nên bổ sung gì giúp ba mẹ chủ động hơn trong việc xây dựng thực đơn hàng ngày cho con. Hãy tập trung bổ sung đầy đủ chất đạm, chất béo lành mạnh, các vi chất chiến lược (canxi, vitamin D, kẽm, sắt, lysine) kết hợp với một lối sống sinh hoạt điều độ, ngủ sớm và tăng cường vận động. Đó chính là chìa khóa vàng giúp bé yêu bứt phá vóc dáng, bắt kịp đà tăng trưởng và phát triển toàn diện trong tương lai.