Trẻ sơ sinh chậm tăng cân nên bổ sung gì? Nguyên nhân và cách bổ sung

Trẻ sơ sinh chậm tăng cân nên bổ sung gì là câu hỏi khiến nhiều cha mẹ lo lắng, nhất là khi thấy con bú lâu nhưng cân nặng tăng ít, bé nhỏ hơn so với các bạn cùng tháng tuổi hoặc thường xuyên quấy khóc sau bú. Theo WHO khuyến nghị, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu nếu có thể. Vì vậy, khi trẻ sơ sinh chậm tăng cân, hướng xử lý đầu tiên không phải là tự ý bổ sung nhiều sản phẩm, mà là đánh giá lại cách bú, lượng sữa và tình trạng sức khỏe của bé.

1. Khi nào được xem là trẻ sơ sinh chậm tăng cân?

Không phải bé nào nhỏ người cũng là chậm tăng cân. Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau, phụ thuộc vào cân nặng lúc sinh, tuổi thai, di truyền, cách bú và tình trạng sức khỏe. Có bé tăng cân nhanh trong tháng đầu, có bé tăng chậm hơn nhưng vẫn bú tốt, ngủ ổn, đi tiểu đều và phát triển bình thường.

Cha mẹ nên nghi ngờ trẻ sơ sinh chậm tăng cân khi:

• Bé tăng cân rất ít hoặc không tăng cân trong nhiều tuần.
• Cân nặng đi ngang hoặc giảm so với lần cân trước.
• Bé bú ít, bú yếu, dễ ngủ gật khi bú.
• Bé bú rất lâu nhưng vẫn có vẻ đói.
• Bé tiểu ít, tã ướt ít hơn bình thường.
• Bé hay quấy khóc, ngủ không yên.
• Bé nôn trớ nhiều, tiêu chảy kéo dài hoặc phân bất thường.
• Bé sinh non, nhẹ cân hoặc có bệnh lý nền.

Tốt nhất, cha mẹ nên theo dõi cân nặng của bé trên biểu đồ tăng trưởng thay vì chỉ so sánh với trẻ khác. Nếu đường tăng trưởng của bé đi xuống hoặc lệch khỏi kênh tăng trưởng trước đó, nên đưa bé đi khám để được đánh giá cụ thể.

Theo dõi các biểu hiện khi bú của trẻ để xác định được nguyên nhân

2. Vì sao cần tìm nguyên nhân trước khi bổ sung?

Rất nhiều cha mẹ khi thấy con tăng cân chậm sẽ nghĩ ngay đến việc bổ sung men vi sinh, vitamin, sữa công thức hoặc thuốc bổ. Tuy nhiên, nếu chưa biết nguyên nhân, việc bổ sung có thể không hiệu quả, thậm chí làm cha mẹ bỏ lỡ thời điểm xử lý đúng.

Trẻ sơ sinh chậm tăng cân có thể do nhiều nhóm nguyên nhân:

• Bé bú chưa đủ sữa: ngậm bắt vú chưa đúng, mẹ ít sữa, cữ bú quá thưa, bé ngủ nhiều.
• Bé bú không hiệu quả: bú lâu nhưng không lấy được nhiều sữa, bú mệt, bú yếu.
• Mẹ cho bú chưa đúng cách: đổi bên quá nhanh, bé chưa bú được phần sữa cuối giàu năng lượng.
• Bé nôn trớ nhiều: lượng sữa vào ít hơn lượng mất ra.
• Bé tiêu hóa kém: tiêu chảy, dị ứng đạm sữa bò, rối loạn hấp thu.
• Bé có bệnh lý: nhiễm trùng, tim bẩm sinh, vàng da kéo dài, bệnh chuyển hóa hoặc các vấn đề khác.

Vì vậy, câu trả lời cho thắc mắc trẻ sơ sinh chậm tăng cân nên bổ sung gì không giống nhau ở mọi trẻ. Có bé chỉ cần chỉnh lại tư thế bú, có bé cần tăng số cữ bú, có bé cần bổ sung sữa theo hướng dẫn, cũng có bé cần khám chuyên khoa để tìm bệnh lý tiềm ẩn.

 
Cần tìm ra nguyên nhân khiến trẻ chậm tăng cân

3. Trẻ sơ sinh chậm tăng cân nên bổ sung gì?

3.1. Bổ sung đủ sữa mẹ là ưu tiên đầu tiên

Với trẻ sơ sinh, sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng quan trọng nhất. Nếu bé chậm tăng cân do bú chưa đủ, việc cần làm đầu tiên là giúp bé bú hiệu quả hơn, không phải vội vàng đổi sữa hay dùng thuốc bổ.

Mẹ có thể cải thiện bằng cách:

• Cho bé bú theo nhu cầu, không để cữ bú quá thưa.
• Đảm bảo bé ngậm bắt vú đúng.
• Cho bé bú đủ lâu một bên trước khi đổi bên.
• Đánh thức bé bú nếu bé ngủ quá lâu, nhất là trong giai đoạn sơ sinh.
• Theo dõi số lần tiểu, số lần đi ngoài và mức độ tỉnh táo của bé.
• Nếu nghi ngờ mẹ ít sữa, nên gặp chuyên gia nuôi con bằng sữa mẹ hoặc bác sĩ.

Trong nhiều trường hợp, chỉ cần điều chỉnh cách bú, bé đã có thể tăng cân tốt hơn.

3.2. Bổ sung sữa công thức khi có chỉ định hoặc bé bú mẹ chưa đủ

Nếu bé bú mẹ nhưng vẫn không đủ nhu cầu, bác sĩ có thể tư vấn bổ sung thêm sữa công thức. Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự ý cho bé uống thêm quá nhiều vì có thể làm bé giảm bú mẹ, ảnh hưởng đến nguồn sữa mẹ.

Khi bổ sung sữa công thức, cần lưu ý:

• Chọn sữa phù hợp độ tuổi sơ sinh.
• Pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn.
• Không pha đặc hơn để “tăng cân nhanh”.
• Không đổi sữa liên tục.
• Theo dõi nôn trớ, tiêu chảy, táo bón, nổi mẩn sau khi dùng.
• Vẫn duy trì bú mẹ nếu mẹ còn sữa.

Một số trường hợp bé dị ứng đạm sữa bò hoặc không dung nạp một thành phần nào đó cần dùng loại sữa chuyên biệt, nhưng phải có chỉ định từ bác sĩ.

Tiếp tục cho trẻ bú sữa bằng cách tăng cữ bú, lượng sữa

3.3. Bổ sung vitamin D theo khuyến nghị

Vitamin D là vi chất quan trọng cho xương, răng và sự phát triển của trẻ. Trẻ bú mẹ hoàn toàn hoặc bú mẹ một phần thường cần bổ sung vitamin D hằng ngày. CDC khuyến nghị trẻ dưới 12 tháng tuổi cần 400 IU vitamin D mỗi ngày, bắt đầu sớm sau sinh.

NHS cũng khuyến nghị trẻ bú mẹ từ khi sinh đến 1 tuổi nên được bổ sung vitamin D 8,5–10 microgam mỗi ngày; trẻ uống đủ khoảng 500 ml sữa công thức/ngày thường không cần bổ sung thêm vì sữa công thức đã được tăng cường vitamin D.

Tuy nhiên, vitamin D không phải “thuốc tăng cân”. Việc bổ sung vitamin D giúp phòng thiếu hụt và hỗ trợ phát triển xương, nhưng nếu bé chậm tăng cân do bú không đủ, chỉ bổ sung vitamin D sẽ không giải quyết được gốc vấn đề.

3.4. Bổ sung sắt khi có nguy cơ thiếu hoặc theo chỉ định

Sắt cần thiết cho tạo máu, miễn dịch và phát triển não bộ. Trẻ sinh non, nhẹ cân, mẹ thiếu máu nặng khi mang thai hoặc bé có dấu hiệu thiếu máu có thể cần được bác sĩ đánh giá để bổ sung sắt.

Cha mẹ không nên tự ý mua sắt cho trẻ sơ sinh uống vì dùng sai liều có thể gây táo bón, nôn, kích ứng tiêu hóa hoặc nguy cơ quá liều. Nếu bé chậm tăng cân kèm xanh xao, bú kém, mệt, ngủ nhiều bất thường, nên đưa bé đi khám để được kiểm tra.

3.5. Bổ sung kẽm, canxi, DHA có cần thiết không?

Nhiều sản phẩm quảng cáo bổ sung kẽm, canxi, DHA giúp trẻ ăn ngon, tăng cân nhanh. Tuy nhiên, với trẻ sơ sinh, việc bổ sung các chất này cần rất thận trọng.

• Kẽm: có thể cần trong một số trường hợp tiêu chảy kéo dài, thiếu kẽm hoặc theo chỉ định y tế.
• Canxi: không nên tự ý bổ sung nếu bé không có dấu hiệu thiếu hoặc chưa được bác sĩ đánh giá.
• DHA: có vai trò với phát triển não bộ, nhưng trẻ bú mẹ hoặc dùng sữa công thức phù hợp thường đã có nguồn cung nhất định.
• Multivitamin: không nên dùng tùy tiện vì có thể trùng lặp thành phần, quá liều vitamin tan trong dầu.

Vì vậy, nếu hỏi trẻ sơ sinh chậm tăng cân nên bổ sung gì, câu trả lời không phải là bổ sung thật nhiều vi chất. Cần bổ sung đúng chất bé thiếu, đúng liều và đúng thời điểm.

4. Những việc cha mẹ cần làm khi trẻ sơ sinh chậm tăng cân

Bên cạnh việc tìm hiểu trẻ sơ sinh chậm tăng cân nên bổ sung gì, cha mẹ cần điều chỉnh cách chăm sóc để hỗ trợ bé tăng cân tốt hơn.

4.1. Kiểm tra lại cách bú

Mẹ nên quan sát xem bé có ngậm sâu quầng vú không, có nuốt sữa đều không, có ngủ gật quá sớm không. Nếu bé bú bình, cần kiểm tra núm bình có phù hợp không, dòng chảy quá nhanh hay quá chậm.

Kiểm tra lại khớp ngậm đã đúng chưa

4.2. Tăng hiệu quả mỗi cữ bú

Mẹ có thể cho bé bú ở nơi yên tĩnh, da kề da trước bú, giúp bé tỉnh táo hơn khi bú. Nếu bé ngủ gật, có thể nhẹ nhàng xoa lưng, thay tã hoặc đổi bên bú.

4.3. Theo dõi tã ướt và cân nặng

Số tã ướt là một dấu hiệu giúp đánh giá bé có nhận đủ sữa hay không. Cha mẹ nên cân bé định kỳ, cùng một loại cân, cùng điều kiện tương đối giống nhau để tránh sai lệch.

5. Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh chậm tăng cân đi khám?

Cha mẹ nên đưa bé đi khám nếu có các dấu hiệu sau:

• Bé không tăng cân hoặc sụt cân.
• Bé bú kém, bỏ bú, bú yếu.
• Bé ngủ li bì, khó đánh thức.
• Bé nôn trớ nhiều, nôn vọt.
• Bé tiêu chảy kéo dài hoặc táo bón nặng.
• Bé đi tiểu ít, tã ướt ít.
• Bé thở nhanh, tím tái, vã mồ hôi khi bú.
• Bé sốt, vàng da kéo dài.
• Bé sinh non, nhẹ cân hoặc có bệnh lý nền.
• Bé có dấu hiệu chậm phát triển vận động.

Trẻ sơ sinh chậm tăng cân nên bổ sung gì phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể. Nếu bé bú chưa đủ, ưu tiên đầu tiên là cải thiện cách bú và lượng sữa. Nếu bé bú mẹ hoàn toàn hoặc bú mẹ một phần, vitamin D thường là vi chất cần được bổ sung hằng ngày theo khuyến nghị. Các vi chất khác như sắt, kẽm, canxi, DHA hoặc men vi sinh chỉ nên dùng khi có chỉ định hoặc khi bé có nguy cơ thiếu hụt rõ ràng.