Meracine – Chuyên Tâm Vì Sức Khỏe
Viêm mũi không dị ứng là tình trạng niêm mạc mũi bị viêm kéo dài nhưng không liên quan đến yếu tố dị ứng như phấn hoa, bụi hay histamin. Bệnh thường gây nghẹt mũi, sổ mũi, hắt hơi kéo dài, ảnh hưởng lớn đến hô hấp và chất lượng cuộc sống.
1. Viêm mũi không dị ứng là gì?
Viêm mũi không dị ứng (Nonallergic rhinitis) là tình trạng niêm mạc mũi bị kích thích mãn tính do các yếu tố vật lý, hóa học hoặc nội tiết, không do cơ chế miễn dịch hay phản ứng histamin. Khác với viêm mũi dị ứng, người bệnh không có kháng thể IgE tăng cao, test dị ứng âm tính, và không kèm theo ngứa, hắt hơi theo mùa.
Tình trạng này có thể diễn ra quanh năm, không phụ thuộc vào thời tiết, và có thể kéo dài nhiều năm nếu không được điều trị đúng cách.
Viêm mũi không dị ứng không do dị nguyên mà do tác nhân kích thích cơ học, môi trường hoặc nội tiết.
2. Nguyên nhân gây viêm mũi không dị ứng
Khác với viêm mũi dị ứng, nguyên nhân của viêm mũi không dị ứng rất đa dạng, thường liên quan đến kích thích trực tiếp niêm mạc mũi hoặc rối loạn điều hòa thần kinh – mạch máu.
2.1. Thay đổi thời tiết, nhiệt độ hoặc độ ẩm
Không khí quá lạnh, nóng hoặc khô có thể làm niêm mạc co giãn bất thường, gây sung huyết, nghẹt mũi. Người bệnh dễ tái phát khi từ phòng điều hòa ra ngoài hoặc ngược lại.
2.2. Ô nhiễm không khí và khói thuốc
Khói thuốc lá, khói bếp, bụi mịn, nước hoa hoặc hơi hóa chất đều có thể kích thích thần kinh mũi, gây viêm không dị ứng.
2.3. Dùng thuốc kéo dài
Một số thuốc có tác dụng phụ lên mạch máu mũi như thuốc hạ huyết áp (ACE inhibitors), thuốc tránh thai, thuốc chống trầm cảm hoặc xịt mũi co mạch (xylometazolin) dùng quá lâu.
2.4. Thay đổi nội tiết tố
Phụ nữ mang thai, tiền mãn kinh hoặc rối loạn tuyến giáp có thể bị viêm mũi nội tiết, do estrogen làm giãn mạch và tăng tiết dịch mũi.
2.5. Căng thẳng và stress kéo dài
Stress làm hệ thần kinh tự chủ mất cân bằng, khiến mạch máu mũi phản ứng quá mức, dẫn đến nghẹt hoặc chảy mũi không rõ nguyên nhân.
Thay đổi thời tiết là yếu tố phổ biến gây viêm mũi không dị ứng.
3. Phân loại viêm mũi không dị ứng
Tùy theo nguyên nhân, viêm mũi không dị ứng được chia thành nhiều dạng lâm sàng khác nhau:
- Viêm mũi do thuốc (rhinitis medicamentosa): xảy ra khi lạm dụng thuốc xịt co mạch trên 7 ngày.
- Viêm mũi vận mạch: do rối loạn điều hòa thần kinh mũi, thường gặp ở người nhạy cảm với nhiệt độ, mùi, hoặc cảm xúc.
- Viêm mũi nội tiết: gặp ở phụ nữ mang thai, tiền mãn kinh, do thay đổi hormone.
- Viêm mũi do yếu tố nghề nghiệp: tiếp xúc lâu dài với hóa chất, bụi, khí lạnh.
- Viêm mũi do thức ăn (gustatory rhinitis): chảy nước mũi sau ăn, nhất là khi ăn cay hoặc nóng.
4. Triệu chứng của viêm mũi không dị ứng
Triệu chứng tương tự viêm mũi dị ứng, nhưng có một số điểm khác biệt giúp phân biệt dễ dàng:
- Nghẹt mũi thường xuyên, thay đổi bên.
- Chảy nước mũi trong hoặc loãng.
- Ít khi ngứa hoặc hắt hơi liên tục.
- Không ngứa mắt, không đỏ mắt.
- Không theo mùa, có thể kéo dài quanh năm.
- Giảm ngửi, ù tai, đau đầu nhẹ.
- Có thể kèm ho, khò khè hoặc viêm xoang mạn.
Viêm mũi không dị ứng không kèm ngứa, không liên quan thời tiết, và ít hắt hơi.
5. Viêm mũi không dị ứng có nguy hiểm không?
Dù không gây biến chứng nặng như hen hoặc sốc phản vệ, viêm mũi không dị ứng vẫn ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng sống:
- Nghẹt mũi mạn tính: gây khó ngủ, mệt mỏi, giảm tập trung.
- Chảy dịch liên tục: gây khó chịu, mất tự tin khi giao tiếp.
- Ngủ ngáy, thở miệng: làm khô họng, dễ viêm họng.
- Tăng nguy cơ viêm xoang, viêm tai giữa.
- Giảm khứu giác kéo dài.
6. Cách chẩn đoán viêm mũi không dị ứng
Bác sĩ Tai – Mũi – Họng sẽ chẩn đoán bệnh dựa trên khai thác bệnh sử và loại trừ dị ứng.
Các bước thường gồm:
- Khám nội soi mũi để quan sát niêm mạc (phù nề, xung huyết).
- Làm test dị ứng da hoặc xét nghiệm IgE đặc hiệu (thường âm tính).
- Kiểm tra mạch máu, huyết áp, nội tiết nếu nghi viêm mũi nội tiết.
- Đánh giá thói quen dùng thuốc xịt mũi hoặc môi trường sống.
Nội soi mũi giúp xác định mức độ viêm và loại trừ các nguyên nhân dị ứng.
7. Cách điều trị viêm mũi không dị ứng
Điều trị bệnh này chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng và tránh tác nhân kích thích, vì không có cơ chế miễn dịch cụ thể để ức chế như trong viêm dị ứng.
7.1. Điều trị bằng thuốc
- Thuốc xịt corticoid (Fluticason, Mometason): giảm viêm, giảm sung huyết, dùng 1–2 lần/ngày.
- Thuốc kháng cholinergic (Ipratropium bromide): đặc biệt hiệu quả trong trường hợp chảy mũi nhiều.
- Thuốc kháng histamin thế hệ mới: có thể hỗ trợ giảm kích thích thần kinh mũi.
- Thuốc co mạch (Xylometazolin): chỉ dùng ngắn ngày (tối đa 5–7 ngày) để tránh phụ thuộc.
- Thuốc nội tiết: chỉ định cho viêm mũi thai kỳ hoặc do hormone.
7.2. Chăm sóc và điều chỉnh lối sống
- Rửa mũi bằng nước muối sinh lý 0,9% hoặc dung dịch nước biển sâu 2–3 lần/ngày.
- Tránh khói thuốc, mùi nước hoa, hóa chất tẩy rửa.
- Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng mũi – cổ – ngực.
- Dùng máy tạo ẩm hoặc máy lọc không khí trong nhà.
- Tập thở mũi – yoga – xoa bóp mũi để điều hòa lưu thông khí.
Rửa mũi giúp làm sạch bụi, phục hồi lớp nhầy và giảm kích ứng niêm mạc.
7.3. Liệu pháp điều hòa thần kinh mũi
Một số bệnh nhân bị viêm mũi vận mạch nặng có thể điều trị bằng phương pháp đốt điện hoặc laser cuốn mũi dưới, giúp giảm sung huyết, co mạch ổn định. Thủ thuật này được thực hiện ngoại trú, an toàn, hiệu quả duy trì 6–12 tháng.
8. Phân biệt viêm mũi không dị ứng và viêm mũi dị ứng
| Tiêu chí | Viêm mũi dị ứng | Viêm mũi không dị ứng |
| Cơ chế | Miễn dịch – histamin | Kích thích cơ học, thần kinh |
| Test dị ứng | Dương tính | Âm tính |
| Ngứa mũi, ngứa mắt | Có | Hiếm |
| Theo mùa | Có | Không |
| Yếu tố khởi phát | Phấn hoa, bụi, thú nuôi | Thời tiết, khói, hóa chất |
| Hắt hơi | Nhiều | Ít hoặc không |
| Điều trị đặc hiệu | Thuốc kháng histamin, liệu pháp miễn dịch | Corticoid, ipratropium, tránh kích thích |
9. Phòng ngừa viêm mũi không dị ứng tái phát
- Duy trì xịt rửa mũi hằng ngày.
- Giữ môi trường sạch, loại bỏ nấm mốc, bụi.
- Tránh xịt nước hoa, khói thuốc, hóa chất mạnh.
- Không lạm dụng thuốc xịt co mạch.
- Tập thể dục, ngủ đủ giấc, giảm stress.
- Khám mũi xoang định kỳ 6 tháng/lần để phát hiện sớm biến chứng.
Viêm mũi không dị ứng là bệnh lý mạn tính nhưng có thể kiểm soát hiệu quả nếu điều trị sớm và đúng hướng. Điều quan trọng là người bệnh phải phân biệt rõ với viêm mũi dị ứng, tránh tự ý dùng thuốc kháng histamin hoặc xịt co mạch kéo dài. Hãy duy trì vệ sinh mũi đúng cách, tránh khói bụi, điều hòa lạnh và stress, đồng thời khám định kỳ chuyên khoa Tai – Mũi – Họng để bảo vệ đường thở khỏe mạnh mỗi ngày.
