Meracine – Chuyên Tâm Vì Sức Khỏe
Hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh còn rất non nớt và dễ bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bên ngoài. Một trong những vấn đề phổ biến khiến nhiều cha mẹ lo lắng là loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh – tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh khiến trẻ quấy khóc, chướng bụng, đi phân sống hoặc tiêu chảy kéo dài. Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách khắc phục tình trạng này hiệu quả, an toàn và được bác sĩ khuyên dùng.
1. Loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh là gì?
Loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh là tình trạng mất cân bằng giữa lợi khuẩn (probiotic) và hại khuẩn (pathogenic bacteria) trong hệ tiêu hóa.
Bình thường, trong ruột của trẻ tồn tại hàng nghìn tỷ vi khuẩn có lợi – đóng vai trò tiêu hóa thức ăn, hấp thu dưỡng chất và bảo vệ niêm mạc ruột khỏi vi khuẩn có hại.
Khi vì một nguyên nhân nào đó, lợi khuẩn giảm đi đáng kể, hại khuẩn tăng sinh mạnh, hệ tiêu hóa của trẻ bị rối loạn, dẫn đến các triệu chứng như: phân nát, chua, đầy bụng, khó tiêu hoặc quấy khóc khi bú.
Khi lợi khuẩn bị suy giảm, hại khuẩn chiếm ưu thế và gây rối loạn tiêu hóa ở trẻ.
2. Nguyên nhân gây loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh
Do hệ miễn dịch và hệ vi sinh của trẻ sơ sinh chưa hoàn thiện, chỉ một thay đổi nhỏ cũng có thể khiến hệ vi sinh bị mất cân bằng. Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến nhất.
2.1. Dùng kháng sinh sớm hoặc kéo dài
Kháng sinh không chỉ tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn giết chết cả lợi khuẩn trong ruột.
Trẻ sơ sinh dùng kháng sinh (do viêm phổi, nhiễm trùng rốn, nhiễm khuẩn huyết…) thường gặp tình trạng rối loạn tiêu hóa, phân lỏng, sôi bụng và nôn trớ sau khi uống thuốc.
2.2. Trẻ sinh mổ
Trẻ sinh thường sẽ được tiếp xúc với lợi khuẩn từ đường sinh dục mẹ (như Lactobacillus), trong khi trẻ sinh mổ không có cơ hội này, dẫn đến hệ vi sinh kém đa dạng hơn và dễ bị loạn khuẩn trong những tuần đầu sau sinh.
2.3. Không bú mẹ hoàn toàn
Sữa mẹ chứa nhiều lợi khuẩn tự nhiên và chất xơ oligosaccharide (HMO) – nguồn “thức ăn” cho lợi khuẩn phát triển. Trẻ nuôi sữa công thức hoặc bú mẹ ít sẽ thiếu các yếu tố này, làm hệ vi sinh không được nuôi dưỡng đầy đủ.
2.4. Môi trường sống không đảm bảo vệ sinh
Nếu bình sữa, núm vú hoặc tay người chăm sóc không được rửa sạch, vi khuẩn dễ xâm nhập vào đường tiêu hóa non yếu của trẻ, gây mất cân bằng hệ vi sinh.
2.5. Rối loạn tiêu hóa sau nhiễm khuẩn hoặc thay đổi sữa
Trẻ bị tiêu chảy, viêm ruột hoặc thay đổi loại sữa công thức đột ngột cũng có nguy cơ cao bị loạn khuẩn đường ruột do hệ vi sinh chưa kịp thích ứng.
Ăn uống kém vệ sinh là nguyên nhân làm vi khuẩn có hại xâm nhập đường ruột của trẻ.
3. Dấu hiệu nhận biết loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh
Cha mẹ có thể nhận biết loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh thông qua các biểu hiện đặc trưng sau:
- Trẻ đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân lỏng hoặc có bọt, mùi chua, đôi khi có nhầy.
- Bụng sôi, đầy hơi, trướng nhẹ, bé hay co chân, cong lưng khi bú.
- Quấy khóc sau khi ăn, ngủ không yên, hay giật mình.
- Bé nôn trớ thường xuyên, nhất là sau khi bú hoặc thay đổi sữa.
- Cân nặng tăng chậm hoặc sụt cân, do hấp thu kém.
- Hăm tã, da nổi mẩn nhẹ, do độc tố từ ruột bài tiết qua da.
Nếu các triệu chứng kéo dài hơn 1–2 tuần, trẻ có thể đã bị loạn khuẩn nặng, cần can thiệp sớm để tránh suy dinh dưỡng hoặc tổn thương niêm mạc ruột.
4. Loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?
Tình trạng loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng:
- Giảm hấp thu dinh dưỡng: Lợi khuẩn giảm làm rối loạn men tiêu hóa, trẻ khó tiêu đạm và chất béo.
- Suy dinh dưỡng sớm: Do kém hấp thu và biếng bú.
- Giảm miễn dịch: Khoảng 70% tế bào miễn dịch của trẻ nằm ở ruột; mất cân bằng hệ vi sinh khiến trẻ dễ mắc bệnh đường hô hấp, tiêu hóa.
- Rối loạn viêm ruột kéo dài: Vi khuẩn có hại sinh độc tố, gây viêm mạn tính, tổn thương niêm mạc.
- Ảnh hưởng phát triển thần kinh: Nghiên cứu cho thấy trục “ruột – não” có thể bị ảnh hưởng nếu hệ vi sinh bị rối loạn lâu ngày, dẫn đến khó ngủ, cáu gắt, chậm tăng cân.
Loạn khuẩn đường ruột khiến trẻ sơ sinh quấy khóc, đầy hơi và tiêu hóa kém.
5. Cách điều trị loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh
Điều trị cần nhẹ nhàng, an toàn, hướng đến việc phục hồi cân bằng hệ vi sinh và hỗ trợ tiêu hóa tự nhiên. Dưới đây là các biện pháp bác sĩ khuyên dùng:
5.1. Bổ sung lợi khuẩn (Probiotic)
Đây là biện pháp cốt lõi giúp khôi phục lại hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.
Cha mẹ nên chọn các sản phẩm cốm vi sinh dành cho trẻ sơ sinh chứa bào tử lợi khuẩn bền nhiệt như:
- Bacillus clausii – cân bằng hệ vi sinh, ức chế hại khuẩn.
- Bacillus coagulans – hỗ trợ tiêu hóa, chống táo bón.
- Saccharomyces boulardii – nấm men kháng khuẩn tự nhiên, chống tiêu chảy.
5.2. Bổ sung chất xơ hòa tan (Prebiotic)
Chất xơ hòa tan như FOS (Fructooligosaccharides) hoặc Inulin là “nguồn thức ăn” giúp lợi khuẩn sinh trưởng và phục hồi nhanh hơn. Một số sản phẩm hiện nay đã kết hợp Probiotic + Prebiotic (gọi là Synbiotic), giúp hiệu quả tăng gấp đôi trong cân bằng hệ vi sinh.
5.3. Ưu tiên bú mẹ hoàn toàn
Sữa mẹ là nguồn cung cấp lợi khuẩn tự nhiên và HMO – hợp chất giúp ức chế hại khuẩn.
Nếu có thể, mẹ nên cho bé bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu để phục hồi và duy trì hệ vi sinh ổn định.
5.4. Duy trì vệ sinh bú sữa và chăm sóc bé
- Rửa sạch tay và bình sữa trước khi pha.
- Tiệt trùng núm vú, thìa và đồ dùng ăn uống bằng nước sôi.
- Không để sữa đã pha quá 1 giờ ở nhiệt độ phòng.
- Giữ vùng bụng bé ấm, tránh nằm điều hòa quá lạnh.
5.5. Massage bụng nhẹ nhàng
Xoa bụng bé theo vòng tròn chiều kim đồng hồ 5–10 phút mỗi ngày giúp kích thích nhu động ruột, hỗ trợ quá trình đào thải khí thừa và giảm chướng bụng.
Massage nhẹ nhàng giúp tăng nhu động ruột, giảm đầy hơi và hỗ trợ tiêu hóa cho trẻ sơ sinh.
6. Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ
Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện hoặc bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – nhi khi:
- Tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài trên 7 ngày.
- Trẻ nôn nhiều, bỏ bú, sụt cân.
- Phân có nhầy hoặc máu.
- Bụng chướng to, bé khóc thét, không xì hơi được.
- Tự bổ sung probiotic tại nhà 5–7 ngày không cải thiện.
Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân để đánh giá tỷ lệ lợi khuẩn – hại khuẩn và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.
7. Cách phòng ngừa loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh
Phòng bệnh hiệu quả giúp giảm nguy cơ tái phát và bảo vệ hệ tiêu hóa non yếu của trẻ.
- Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn ít nhất 6 tháng đầu.
- Bổ sung lợi khuẩn sớm sau đợt dùng kháng sinh hoặc khi thay đổi sữa.
- Giữ vệ sinh bình bú, tay và núm vú mẹ sạch sẽ.
- Không tự ý cho trẻ uống thuốc tiêu hóa hoặc kháng sinh.
- Duy trì nhiệt độ phòng ấm, tránh lạnh bụng.
- Cho trẻ nằm đầu cao hơn bụng nhẹ sau bú 15 phút để tránh trào ngược.
Loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể khắc phục nếu cha mẹ phát hiện sớm và xử lý đúng cách. Bổ sung cốm vi sinh chứa lợi khuẩn bền vững, chất xơ hòa tan và duy trì bú mẹ hoàn toàn là những phương pháp an toàn, hiệu quả để khôi phục hệ tiêu hóa khỏe mạnh cho trẻ. Khi đường ruột được cân bằng, trẻ sẽ bú tốt hơn, tăng cân đều, ít quấy khóc và có sức đề kháng tự nhiên cao hơn.
