Meracine – Chuyên Tâm Vì Sức Khỏe
Nghẹt mũi kéo dài là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang gặp vấn đề nghiêm trọng hơn cảm cúm thông thường. Việc xác định chính xác nguyên nhân gây nghẹt mũi kéo dài là chìa khóa để điều trị hiệu quả, tránh biến chứng nguy hiểm.
1. Nghẹt mũi kéo dài là gì và tại sao cần lưu tâm?
Nghẹt mũi kéo dài – hiểu theo cách đơn giản – là tình trạng nghẹt mũi xuất hiện liên tục hoặc tái phát trong nhiều tuần hoặc nhiều đợt trong năm, bất chấp các biện pháp đơn giản tại nhà. Khác biệt lớn giữa nghẹt mũi thường (kéo dài vài ngày do cảm) và nghẹt mũi kéo dài nằm ở tính chất dai dẳng và khả năng tái phát mạnh, có thể là biểu hiện của bệnh lý nghiêm trọng hơn, đòi hỏi thăm khám y khoa.
Tình trạng nghẹt mũi kéo dài là biểu hiện bệnh lý nghiêm trọng cần thăm khám
Nhiều người lầm tưởng nghẹt mũi kéo dài đơn giản chỉ là phản ứng nhất thời, thậm chí cố chịu đựng bằng xịt mũi co mạch, mà không biết mình đang rơi vào vòng vòng “nghẹt mũi hồi ứng” do lệ thuộc thuốc. Vì vậy, hiểu đúng và phát hiện sớm các nguyên nhân gây nghẹt mũi kéo dài rất quan trọng để xử lý dứt điểm.
2. Phân loại nguyên nhân gây nghẹt mũi kéo dài
2.1. Viêm xoang mạn tính
Đây là một trong những nguyên nhân gây nghẹt mũi kéo dài phổ biến nhất. Viêm xoang mạn tính xảy ra khi các xoang cạnh mũi bị viêm, không dẫn lưu dịch hiệu quả, gây ứ đọng dịch nhầy – ngay cả khi triệu chứng cảm cúm đã qua. Dịch không bị thoát ra khiến niêm mạc xoang dày lên, gây đau vùng mặt, giảm khứu giác và nghẹt mũi triền miên.
2.2. Viêm mũi dị ứng mãn tính
Viêm mũi dị ứng kéo dài nhiều tuần hoặc quanh năm là một nguyên nhân không thể bỏ qua. Khi cơ thể phản ứng với phấn hoa, bụi, lông thú, hoặc nấm mốc, nó kích hoạt phản ứng giải phóng histamine, dẫn đến phù nề niêm mạc, tăng tiết dịch. Dù triệu chứng dị ứng khá đặc trưng, nhiều người không chú ý và xem nghẹt chỉ là cảm giác khách quan, từ đó chủ quan trong xử lý.
2.3. Dị dạng cấu trúc mũi: Polyp – Lệch vách ngăn
Nhiều trường hợp nghẹt mũi kéo dài thực chất bắt nguồn từ cấu trúc giải phẫu bên trong mũi. Polyp mũi là các khối mô lành tính phát triển từ niêm mạc, thường do viêm xoang lâu ngày. Polyp lớn chặn đường khí và gây nghẹt thường xuyên. Tương tự là lệch vách ngăn – khi vách ngăn lệch nghiêng sẽ khiến một bên hốc mũi hẹp hơn, dòng khí bị giới hạn và làm nghẹt mũi tái phát khi nằm hoặc khi viêm nhẹ.
Hình ảnh so sánh tình trạng lệch vách ngăn mũi và vách ngăn mũi bình thường
2.4. Viêm mũi không do dị ứng (viêm vận mạch mũi)
Một số người mắc nghẹt mũi kéo dài không do cảm cúm hay dị ứng. Đó là viêm mũi không do dị ứng – dạng viêm mũi do rối loạn thần kinh mạch máu tại niêm mạc. Khi tiếp xúc với thay đổi nhiệt độ, ăn uống cay, môi trường ô nhiễm, hay stress, các mạch niêm mạc phản ứng quá mức gây nghẹt nặng mà không hắt hơi, không sốt và không lệ thuộc dị nguyên.
2.5. Phản ứng với điều kiện môi trường
Không khí khô, lạnh, khói thuốc, hóa chất mạnh hoặc mùi hương nồng là những yếu tố khiến niêm mạc dễ kích ứng và sưng phù nhẹ. Với người nhạy cảm, kéo dài tình trạng này sẽ dẫn đến nghẹt mũi thường xuyên. Đây là lý do nếu bạn sống ở nơi khô hoặc hút thuốc lá, bạn nên dùng máy tạo ẩm và tránh trực tiếp tiếp xúc với mùi gây kích ứng.
Hút thuốc lá thụ động cũng là một trong những nguyên nhân gây nên ảnh hưởng lớn đến hệ hô hấp
2.6. Lạm dụng thuốc co mạch mũi
Dùng thuốc xịt mũi co mạch quá vài ngày liên tiếp là nguyên nhân nghiêm trọng gây nghẹt mũi kéo dài. Khi thuốc hết tác dụng, niêm mạc sẽ bị sung huyết hơn bình thường, dẫn đến nghẹt nặng. Người bệnh dễ rơi vào vòng lặp xịt – nghẹt – xịt – nghẹt, khiến bệnh kéo dài mà không rõ ràng.
2.7. Ảnh hưởng từ nội tiết tố và hormone
Thay đổi nội tiết, như trong thai kỳ, dậy thì hoặc tiền mãn kinh, dễ làm tăng lưu lượng máu lên niêm mạc và khiến sưng viêm nhẹ. Mũi có thể nghẹt nhẹ kéo dài hàng tuần nhưng không đau, cũng không có dịch. Khi nội tiết ổn định, nghẹt sẽ giảm.
2.8. Nguyên nhân ít gặp cần ghi nhận
- Trẻ nhỏ có thể nghẹt do viêm adenoid hoặc amidan phì đại khiến đường thở trên bị cản trở, dẫn đến nghẹt mũi dai dẳng.
- Có thể rơi vào tình trạng có dị vật nhỏ trong mũi, đặc biệt là trẻ em.
- Trường hợp hiếm hơn nhưng đáng chú ý là u mũi, nếu xảy ra, thường đi kèm ngạt mũi một bên, chảy máu nhẹ, hoặc đau nhẹ vùng gò trước trán.
3. Các nguyên nhân gây nghẹt mũi kéo dài thường gặp
3.1 Viêm xoang mạn tính
Viêm xoang là một trong những nguyên nhân gây nghẹt mũi kéo dài phổ biến nhất. Khi các xoang cạnh mũi bị viêm và không dẫn lưu được dịch, nó gây ra ứ đọng và sưng tấy quanh niêm mạc mũi. Dịch nhầy đặc, mủ mũi, cảm giác nặng vùng trán và hai bên má là các dấu hiệu kèm theo.
Đặc điểm điển hình của viêm xoang mạn
– Nghẹt mũi kéo dài trên 12 tuần.
– Giảm khứu giác, cảm giác đau nhức vùng mặt.
– Chảy dịch mũi có mùi, đôi khi kèm sốt nhẹ.
– Không cải thiện với thuốc thông thường.
Viêm xoang là nguyên nhân phổ biến gây nghẹt mũi kéo dài do ứ đọng dịch lâu ngày.
3.2 Viêm mũi dị ứng kéo dài
Đây là một phản ứng miễn dịch của cơ thể với các dị nguyên như phấn hoa, lông thú, bụi mịn, nấm mốc. Nếu không kiểm soát tốt, tình trạng viêm sẽ trở thành mạn tính, gây nghẹt mũi lâu dài.
Dấu hiệu nhận biết viêm mũi dị ứng kéo dài
– Nghẹt mũi thường xuyên, đặc biệt vào sáng sớm.
– Hắt hơi nhiều, ngứa mũi, chảy nước mũi trong.
– Mắt đỏ, ngứa, chảy nước mắt.
– Bệnh nhân có thể có tiền sử dị ứng hoặc hen suyễn.
Viêm mũi dị ứng kéo dài dễ nhầm với cảm lạnh nếu không được chẩn đoán đúng.
3.3 Lệch vách ngăn mũi
Lệch vách ngăn là tình trạng vách chia đôi hai hốc mũi không nằm ở vị trí trung tâm, làm một bên hẹp hơn bên kia. Dòng khí lưu thông không đều khiến người bệnh luôn cảm thấy nghẹt một bên mũi, đặc biệt khi nằm nghiêng.
Triệu chứng thường gặp
– Nghẹt mũi kéo dài một bên, không đáp ứng thuốc.
– Thường ngủ ngáy, thở miệng.
– Có thể gây viêm xoang tái phát nhiều lần.
3.4 Polyp mũi
Polyp là các khối u lành tính phát triển trong hốc mũi hoặc xoang do viêm lâu ngày. Khi kích thước lớn, chúng gây tắc nghẽn dòng khí, giảm khứu giác và làm bệnh nhân cảm thấy nặng đầu, mất mùi.
Dấu hiệu điển hình của polyp mũi
– Nghẹt mũi kéo dài, thường không đau.
– Giảm hoặc mất khứu giác.
– Hay tái phát nếu không điều trị triệt để.
3.5 Viêm mũi vận mạch
Là một loại viêm mũi không do dị ứng, xuất phát từ sự rối loạn thần kinh mạch máu vùng niêm mạc. Người bệnh có thể bị nghẹt mũi khi thay đổi nhiệt độ, tiếp xúc mùi mạnh, ăn cay hoặc uống rượu.
Đặc điểm của viêm mũi vận mạch
– Nghẹt mũi kéo dài không rõ nguyên nhân.
– Không có dấu hiệu dị ứng, không sốt.
– Dễ tái phát theo môi trường và cảm xúc.
4. Những nguyên nhân ít gặp nhưng cần lưu ý
Nghẹt mũi do nội tiết
– Phụ nữ mang thai, người trong giai đoạn tiền mãn kinh hoặc rối loạn tuyến giáp có thể bị phù niêm mạc mũi kéo dài.
Phụ nữ mang thai có thể dễ bị phù niêm mạc mũi
– Dấu hiệu thường là nghẹt nhẹ hai bên, không có dịch mũi.
Nghẹt mũi do thuốc
– Lạm dụng thuốc xịt co mạch mũi (trong các loại thuốc chống nghẹt) gây phản ứng ngược, làm mũi sưng nhiều hơn khi ngưng sử dụng.
– Đây là một trong những nguyên nhân gây nghẹt mũi kéo dài phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua.
Nghẹt mũi do khối u
– Tuy hiếm gặp nhưng u mũi xoang ác tính có thể gây nghẹt mũi kéo dài một bên, chảy máu mũi và giảm khứu giác.
– Cần tầm soát nếu có các dấu hiệu nghi ngờ hoặc tiền sử gia đình có bệnh lý tương tự.
5. Hậu quả nếu không điều trị nghẹt mũi kéo dài
– Giảm chất lượng giấc ngủ, dẫn đến mệt mỏi, suy giảm trí nhớ, giảm năng suất làm việc.
– Viêm tai giữa, đặc biệt ở trẻ nhỏ do tắc vòi nhĩ.
– Viêm xoang lan rộng, khó điều trị về sau.
– Tăng nguy cơ biến chứng hô hấp dưới như viêm phế quản, viêm phổi.
– Mất khứu giác vĩnh viễn nếu viêm kéo dài không được điều trị.
– Rối loạn phát âm, ngưng thở khi ngủ ở người bị nghẹt nặng hoặc có dị dạng vách ngăn.
Tình trạng nghẹt mũi kéo dài không chỉ đơn thuần là một triệu chứng khó chịu mà còn là lời cảnh báo về những bất thường trong cấu trúc và chức năng của hệ hô hấp trên. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây nghẹt mũi kéo dài là bước đầu tiên và quan trọng nhất để tìm ra giải pháp phù hợp, điều trị hiệu quả và ngăn ngừa biến chứng về sau.
