Thuốc đi ngoài cho bé: Cha mẹ nên biết loại nào an toàn, khi nào cần dùng?

Tiêu chảy ở trẻ em là vấn đề khiến nhiều cha mẹ lo lắng và tìm kiếm các loại thuốc đi ngoài cho bé. Tuy nhiên, việc tự ý dùng thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ có thể gây nguy hiểm. Bài viết này sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ về các loại thuốc đi ngoài cho bé phổ biến, cách chúng hoạt động và những lưu ý an toàn để chăm sóc con đúng cách.

1. Khi nào cần dùng thuốc đi ngoài cho bé?

Trẻ bị tiêu chảy có thể tự khỏi sau vài ngày chăm sóc đúng cách. Nhưng trong một số trường hợp, thuốc đi ngoài cho bé là cần thiết:

• Bé đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân lỏng, kèm dấu hiệu mất nước.
• Tiêu chảy kéo dài hơn 2 ngày mà không cải thiện.
• Trẻ quấy khóc, bỏ bú, mệt mỏi.
• Phân có máu, nhầy mủ, sốt cao.
• Trẻ dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy (nguy cơ mất nước rất cao).

Dùng thuốc đúng lúc sẽ giúp kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ phục hồi đường ruột và ngăn biến chứng.

Cần chú ý bổ sung nước điện giải cho trẻ khi bị đi ngoài

2. Các loại thuốc đi ngoài cho bé phổ biến

Khi trẻ bị tiêu chảy (đi ngoài), cha mẹ cần đặc biệt cẩn trọng trong việc sử dụng thuốc, vì hệ tiêu hóa của trẻ còn rất non nớt. Việc tự ý dùng thuốc có thể gây ra những tác dụng phụ nguy hiểm. Dưới đây là một số loại thuốc phổ biến thường được sử dụng để điều trị tiêu chảy cho trẻ, tuy nhiên, cha mẹ cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi cho con dùng.

2.1. Dung dịch bù nước và điện giải – Oresol (ORS)

Đây là loại thuốc quan trọng hàng đầu và thường được bác sĩ khuyên dùng. Tiêu chảy khiến trẻ mất một lượng lớn nước và các chất điện giải, có thể dẫn đến tình trạng mất nước nghiêm trọng. Oresol giúp bù lại lượng nước và điện giải đã mất, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.

• Thành phần: Gồm muối natri, kali, clorid, citrat và glucose.
• Cơ chế: Giúp hấp thu nước và điện giải hiệu quả hơn tại ruột, bù lại lượng đã mất khi bé đi ngoài nhiều lần.
• Cách dùng:
  • Pha 1 gói chuẩn với 200 ml nước đun sôi để nguội.
  • Cho trẻ uống từng thìa nhỏ, nhiều lần trong ngày.

Lưu ý: Cần pha Oresol đúng theo hướng dẫn trên bao bì (thường là 200ml hoặc 1 lít nước đun sôi để nguội) và cho trẻ uống từng chút một. Không nên pha với sữa, nước trái cây hoặc nước khoáng. Dung dịch đã pha nên dùng hết trong 24 giờ.

Oresol giúp bù lại lượng nước và điện giải đã mất, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm

2.2. Thuốc hấp phụ và bảo vệ niêm mạc ruột – Smecta (Diosmectite)

Smecta (Diosmectite) hoạt động như một “nam châm” hút các độc tố, vi khuẩn và virus trong đường ruột của bé. Smecta có cấu trúc dạng lớp, bao phủ và bảo vệ niêm mạc ruột, giúp giảm tổn thương và làm giảm số lần đi ngoài. Đây là một loại thuốc đi ngoài cho bé được đánh giá là khá an toàn và hiệu quả.

Lưu ý khi dùng: Thuốc thường được bào chế dưới dạng bột, cần pha với nước theo đúng tỷ lệ. Nên cho bé uống Smecta xa bữa ăn hoặc xa các loại thuốc khác để tránh làm giảm tác dụng.

Smecta là thuốc đi ngoài cho bé thường được bác sĩ kê đơn để hỗ trợ điều trị tiêu chảy cấp.

2.3. Thuốc giảm bài tiết dịch ruột – Hidrasec (Racecadotril)

Hidrasec, với hoạt chất chính là Racecadotril, là một loại thuốc được sử dụng để điều trị tiêu chảy cấp ở trẻ em. Cơ chế hoạt động của Hidrasec khác biệt hoàn toàn so với các loại thuốc giảm nhu động ruột truyền thống. Thay vì làm chậm nhu động ruột, Racecadotril có tác dụng giảm bài tiết dịch và nước vào lòng ruột, từ đó làm giảm lượng phân và số lần đi ngoài, nhưng không gây ứ đọng độc tố.

• Cơ chế hoạt động: Thuốc tác động lên một enzyme trong thành ruột, giúp giảm lượng chất lỏng và điện giải được tiết vào ruột. Điều này giúp phân đặc lại mà không ảnh hưởng đến nhu động ruột hay quá trình hấp thu dinh dưỡng.
• Ưu điểm:
  • An toàn hơn: Không gây nguy cơ tắc ruột hoặc làm phân ứ đọng, nên an toàn hơn rất nhiều so với các thuốc giảm nhu động ruột như Loperamide.
  • Hiệu quả cao: Giúp rút ngắn thời gian tiêu chảy và giảm đáng kể lượng phân lỏng.

Lưu ý chỉ sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ

2.4. Thuốc kháng sinh – Chỉ dùng khi có nhiễm khuẩn

Kháng sinh chỉ được sử dụng khi tiêu chảy được chẩn đoán là do nhiễm khuẩn, chẳng hạn như tiêu chảy do Shigella hoặc E.coli. Hầu hết các trường hợp tiêu chảy ở trẻ em là do virus và việc dùng kháng sinh không mang lại hiệu quả, thậm chí còn gây hại bằng cách tiêu diệt luôn các vi khuẩn có lợi trong đường ruột của bé.

Lưu ý: Tuyệt đối không tự ý mua thuốc đi ngoài cho bé là kháng sinh, chỉ dùng khi có đơn của bác sĩ.

2.5. Bổ sung kẽm – “thuốc đi ngoài cho bé” hỗ trợ phục hồi

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc bổ sung kẽm là một liệu pháp hỗ trợ quan trọng cho trẻ bị tiêu chảy. Kẽm giúp phục hồi niêm mạc ruột đã bị tổn thương, giảm đáng kể thời gian và mức độ nghiêm trọng của tiêu chảy, đồng thời tăng cường hệ miễn dịch cho bé.

Liều dùng: Liều lượng kẽm thường được bác sĩ chỉ định dựa trên độ tuổi của trẻ, và liệu trình điều trị thường kéo dài 10-14 ngày.

Theo khuyến cáo nên bổ sung kẽm để hỗ trợ phục hồi và giảm thời gian tiêu chảy

2.6. Men vi sinh (Probiotics)

Men vi sinh là một trong những loại thuốc đi ngoài cho bé phổ biến nhất, chứa các vi khuẩn có lợi như Lactobacillus acidophilus và Saccharomyces boulardii. Các vi khuẩn này giúp lập lại sự cân bằng của hệ vi sinh đường ruột bị xáo trộn do tiêu chảy, ức chế sự phát triển của vi khuẩn có hại và giúp quá trình tiêu hóa của bé trở lại bình thường. Men vi sinh đặc biệt hiệu quả trong các trường hợp tiêu chảy do virus hoặc do sử dụng kháng sinh kéo dài.

Thời điểm sử dụng: Bác sĩ thường khuyên dùng men vi sinh ngay từ khi bé bắt đầu có dấu hiệu tiêu chảy và nên tiếp tục trong vài ngày sau khi bé đã khỏi bệnh để phục hồi hệ vi khuẩn đường ruột.

2.7. Thuốc giảm nhu động ruột (Loperamide)

Các loại thuốc này có tác dụng làm chậm nhu động ruột, từ đó làm giảm số lần đi ngoài. Tuy nhiên, nhóm thuốc đi ngoài cho bé này tuyệt đối không được khuyến cáo cho trẻ nhỏ, đặc biệt là dưới 2 tuổi. Việc làm giảm nhu động ruột có thể khiến vi khuẩn và độc tố bị ứ đọng lại trong cơ thể, gây ra nhiễm trùng nặng hơn, thậm chí gây ra tình trạng tắc ruột.

3. Những sai lầm khi dùng thuốc đi ngoài cho bé

Khi con bị tiêu chảy, nhiều cha mẹ vội vã tìm thuốc đi ngoài cho bé mà không lường trước những sai lầm nguy hiểm có thể xảy ra:

• Không ưu tiên bù nước: Đây là sai lầm lớn nhất. Mất nước là mối đe dọa lớn nhất đối với trẻ tiêu chảy. Việc tập trung vào thuốc mà bỏ qua Oresol có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
• Lạm dụng thuốc cầm tiêu chảy: Các loại thuốc làm giảm nhu động ruột như Loperamide không an toàn cho trẻ nhỏ. Chúng làm ứ đọng độc tố trong ruột, khiến bệnh nặng hơn.
• Tự ý dùng kháng sinh: Phần lớn tiêu chảy ở trẻ là do virus. Kháng sinh không hiệu quả và còn làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột của bé.
• Dùng mẹo dân gian: Các mẹo như dùng lá ổi hay tỏi có thể gây nhiễm khuẩn hoặc tổn thương niêm mạc ruột.

4. Chăm sóc bé bên cạnh thuốc đi ngoài

Bên cạnh việc sử dụng thuốc đi ngoài cho bé theo chỉ định của bác sĩ, việc chăm sóc đúng cách tại nhà đóng vai trò then chốt giúp bé nhanh hồi phục.

• Chế độ ăn phù hợp: Tiếp tục cho bé bú mẹ. Với trẻ ăn dặm, hãy cho bé ăn các món mềm, dễ tiêu như cháo loãng, súp. Tránh đồ ngọt, đồ chiên rán và sữa tươi.
• Bù nước liên tục: Đây là nguyên tắc vàng. Cho bé uống Oresol hoặc nước lọc từng chút một, liên tục trong ngày để ngăn ngừa mất nước.
• Vệ sinh sạch sẽ: Giữ sạch sẽ cho bé, thay tã thường xuyên và rửa tay bằng xà phòng để tránh lây lan vi khuẩn.
• Theo dõi các dấu hiệu: Nếu bé sốt cao, nôn ói nhiều, phân có máu hoặc li bì, hãy đưa bé đến gặp bác sĩ ngay lập tức.

Bên cạnh việc sử dụng thuốc theo hướng dẫn, nên chú ý đến chế độ ăn của bé

5. Khi nào đưa trẻ đi khám ngay?

Mặc dù phần lớn các trường hợp tiêu chảy ở trẻ nhỏ có thể được xử lý tại nhà, nhưng cha mẹ cần nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm để đưa con đi khám kịp thời. Hãy đưa bé đến ngay cơ sở y tế nếu bạn thấy các biểu hiện sau:

• Dấu hiệu mất nước nghiêm trọng: Đây là dấu hiệu nguy hiểm nhất. Bé có thể li bì, lừ đừ, mắt trũng sâu, thóp trũng (ở trẻ sơ sinh), miệng và lưỡi khô, khóc không có nước mắt, hoặc đi tiểu rất ít.
• Sốt cao liên tục: Nếu bé sốt từ 38,5°C trở lên, đặc biệt là không hạ sốt sau khi dùng thuốc hạ sốt, đó có thể là dấu hiệu nhiễm khuẩn.
• Nôn mửa nhiều: Bé nôn liên tục, không thể uống nước hoặc bú mẹ, dẫn đến nguy cơ mất nước rất cao.
• Phân có máu hoặc chất nhầy: Đây là dấu hiệu của nhiễm khuẩn đường ruột nặng, cần được bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời.
• Bé quấy khóc hoặc li bì bất thường: Bé trở nên cáu gắt, khó dỗ, hoặc ngược lại, quá mệt mỏi và ngủ li bì.
• Tiêu chảy kéo dài: Tình trạng tiêu chảy kéo dài hơn 2 ngày mà không có dấu hiệu cải thiện cũng cần được bác sĩ thăm khám.

Nhận biết sớm và xử lý kịp thời các dấu hiệu trên sẽ giúp bảo vệ bé khỏi những biến chứng nguy hiểm.

6. Phòng ngừa tiêu chảy ở trẻ

• Vệ sinh tay sạch sẽ trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh.
• Cho trẻ ăn chín, uống sôi, không dùng đồ ăn ôi thiu.
• Rửa sạch bình sữa, núm ti mỗi lần dùng.
• Bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu.
• Tiêm vắc-xin Rota phòng tiêu chảy nặng.

Thuốc đi ngoài cho bé không chỉ là thuốc cầm tiêu chảy mà bao gồm nhiều nhóm: Oresol, Smecta, Hidrasec, bổ sung kẽm, men vi sinh và kháng sinh khi có chỉ định. Mỗi loại có tác dụng và lưu ý riêng, cha mẹ cần hiểu rõ để lựa chọn đúng.