Cách chữa đi ngoài cho trẻ: Cha mẹ cần biết để chăm sóc bé đúng cách

Đi ngoài nhiều lần ở trẻ là tình trạng thường gặp, khiến cha mẹ lo lắng không biết có nguy hiểm không và nên xử lý như thế nào. Trên thực tế, nếu biết rõ nguyên nhân và áp dụng đúng cách chữa đi ngoài cho trẻ, cha mẹ có thể giúp bé nhanh chóng hồi phục, hạn chế biến chứng và cải thiện sức khỏe hệ tiêu hóa.

1. Đi ngoài nhiều lần ở trẻ là gì?

Tiêu chảy ở trẻ em là tình trạng trẻ đi ngoài ra phân lỏng, nhiều nước hơn bình thường và với tần suất từ 3 lần/ngày trở lên. Đặc biệt, nếu trẻ đi ngoài phân nhão, có lẫn chất nhầy hoặc máu thì đó cũng được coi là tiêu chảy.

Đây là một trong những rối loạn tiêu hóa phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt là dưới 2 tuổi, khi hệ miễn dịch và hệ vi sinh đường ruột của trẻ còn rất non yếu và dễ bị tổn thương. Tiêu chảy có thể xuất hiện đột ngột (tiêu chảy cấp) và thường kéo dài không quá 14 ngày. Nếu tình trạng này kéo dài hơn 14 ngày thì được coi là tiêu chảy kéo dài.

Do hệ tiêu hoá còn yếu nên tình trạng trẻ bị tiêu chảy khá phổ biến

2. Nguyên nhân khiến trẻ bị đi ngoài

Để lựa chọn đúng cách chữa đi ngoài cho trẻ, cha mẹ cần biết nguyên nhân gây ra tình trạng này. Một số lý do thường gặp:

2.1. Nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng

Đây là nguyên nhân hàng đầu gây ra tiêu chảy cấp ở trẻ. Các tác nhân này thường xâm nhập vào cơ thể qua đường ăn uống không vệ sinh.

• Virus Rota: Là nguyên nhân phổ biến nhất gây tiêu chảy cấp ở trẻ nhỏ. Bệnh do virus Rota thường gây tiêu chảy dữ dội, nôn mửa, sốt và có thể dẫn đến mất nước nghiêm trọng nếu không được bù nước kịp thời.
• Vi khuẩn: Các loại vi khuẩn như E.coli, Salmonella, Shigella, Campylobacter thường gây tiêu chảy kèm theo các triệu chứng nặng hơn như sốt cao, đau bụng quặn thắt và phân có thể lẫn máu hoặc chất nhầy. Những vi khuẩn này thường có trong thực phẩm ôi thiu, chưa nấu chín hoặc nguồn nước bị ô nhiễm.
• Ký sinh trùng: Giardia lamblia là một loại ký sinh trùng thường gây tiêu chảy kéo dài, đầy hơi và buồn nôn. Trẻ có nguy cơ nhiễm ký sinh trùng cao nếu tiếp xúc với nguồn nước hoặc thực phẩm không sạch.

Nhiễm khuẩn đường ruột là nguyên nhân phổ biến khiến trẻ bị đi ngoài

2.2. Dị ứng hoặc bất dung nạp thực phẩm

Một số trẻ có cơ địa nhạy cảm, hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện nên dễ gặp các vấn đề này.

• Bất dung nạp Lactose: Lactose là một loại đường tự nhiên có trong sữa mẹ và sữa công thức. Một số trẻ thiếu enzyme lactase để tiêu hóa lactose, dẫn đến hiện tượng đi ngoài phân lỏng, chua và sủi bọt ngay sau khi uống sữa.
• Dị ứng đạm sữa bò: Hệ miễn dịch của trẻ phản ứng quá mức với protein trong sữa bò, gây ra các triệu chứng như tiêu chảy, nôn trớ, phát ban và thậm chí có thể gây ra phân có máu.
• Dị ứng thực phẩm khác: Ngoài sữa, một số thực phẩm khác như trứng, hải sản, đậu nành, lúa mì cũng có thể gây dị ứng và dẫn đến tiêu chảy ở trẻ nhạy cảm.

2.3. Chế độ ăn uống chưa hợp lý

Chế độ ăn của trẻ có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe đường ruột.

• Thực phẩm không hợp vệ sinh: Ăn đồ sống, tái, chưa được nấu chín kỹ hoặc thức ăn đã để lâu, ôi thiu là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi.
• Thức ăn nhiều dầu mỡ, nhiều đường: Thức ăn chiên rán, đồ ngọt, nước ngọt có gas gây kích thích đường ruột, làm tăng nhu động ruột và khiến trẻ dễ bị tiêu chảy.
• Chế độ dinh dưỡng mất cân bằng: Thiếu chất xơ, vitamin và khoáng chất làm suy giảm hệ miễn dịch đường ruột, khiến trẻ dễ bị tổn thương.

Ngộ độc thực phẩm cũng có thể là nguyên nhân khiến trẻ đi ngoài

2.4. Dùng thuốc kháng sinh kéo dài

Kháng sinh có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, nhưng đồng thời cũng tiêu diệt cả các lợi khuẩn có trong đường ruột.

Khi lợi khuẩn bị tiêu diệt, hại khuẩn có cơ hội phát triển mạnh mẽ, gây mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Điều này dẫn đến tình trạng rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy, thường được gọi là tiêu chảy do kháng sinh.

3. Dấu hiệu nhận biết trẻ bị đi ngoài cần lưu ý

Cha mẹ có thể quan sát để nhận biết tình trạng đi ngoài của bé:

• Tần suất và tính chất phân thay đổi: Trẻ đi ngoài từ 3 lần/ngày trở lên, phân lỏng, nhiều nước, có thể lợn cợn thức ăn chưa tiêu. Phân có thể có mùi hôi, tanh, chua, hoặc sủi bọt.
• Kèm theo các triệu chứng khác: Trẻ có thể bị đau bụng, quặn thắt từng cơn, chướng bụng, buồn nôn hoặc nôn trớ.
• Trẻ mệt mỏi, biếng ăn: Bé có vẻ ủ rũ, kém linh hoạt, bỏ bú hoặc chán ăn.

Khi trẻ có một trong những dấu hiệu dưới đây, bố mẹ cần đặc biệt cảnh giác và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức, vì đây có thể là dấu hiệu của tình trạng mất nước nghiêm trọng hoặc biến chứng khác:

• Dấu hiệu mất nước:
  • Khát nước dữ dội nhưng uống kém.
  • Mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt.
  • Miệng, môi và lưỡi khô.
  • Đi tiểu ít hơn bình thường hoặc không đi tiểu trong 6-8 giờ. Nước tiểu có màu vàng sẫm.
  • Thóp lõm sâu (đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 18 tháng).
  • Dấu véo da: Dùng hai ngón tay véo nhẹ vùng da bụng hoặc đùi của trẻ rồi thả ra. Nếu da trở lại bình thường chậm (lâu hơn 2 giây), đây là dấu hiệu mất nước nặng.
• Các dấu hiệu nghiêm trọng khác:
  • Phân có lẫn máu hoặc chất nhầy bất thường.
  • Sốt cao liên tục không hạ.
  • Nôn ói nhiều lần và không thể uống bù nước.
  • Trẻ li bì, lơ mơ, khó đánh thức hoặc quấy khóc liên tục không dỗ được.
  • Trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy.

Khi trẻ tiêu chảy, phụ huynh cần chú ý những biểu hiện khác để đưa đi khám kịp thời

4. Cách chữa đi ngoài cho trẻ tại nhà

Trong trường hợp nhẹ, cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc và cách chữa đi ngoài cho trẻ dưới đây:

4.1. Bù nước và điện giải

• Cho trẻ uống ORS (Oresol) theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Cho bé uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày.
• Nếu không có ORS, có thể thay thế bằng nước cháo muối loãng hoặc nước dừa.

4.2. Điều chỉnh chế độ ăn uống

• Với trẻ bú mẹ: tiếp tục cho bé bú, không cai sữa.
• Với trẻ ăn dặm: nên cho ăn cháo loãng, khoai tây, cà rốt, chuối chín.
• Tránh các thực phẩm khó tiêu, nhiều dầu mỡ, nước ngọt, đồ sống.

4.3. Dùng men vi sinh, bào tử lợi khuẩn

• Bổ sung lợi khuẩn giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
• Các sản phẩm chứa Bacillus clausii, Bacillus subtilis, Saccharomyces boulardii thường được khuyến nghị.
• Hỗ trợ rút ngắn thời gian tiêu chảy, giảm tái phát.

4.4. Vệ sinh sạch sẽ

• Rửa tay cho trẻ và người chăm sóc trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Vệ sinh bình sữa, dụng cụ ăn uống bằng nước nóng.

5. Phòng ngừa tình trạng đi ngoài ở trẻ

Ngoài việc tìm cách chữa, phòng ngừa cũng rất quan trọng:

• Cho trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng.
• Dùng nước sạch trong ăn uống.
• Ăn chín uống sôi, không cho trẻ ăn đồ sống.
• Bổ sung lợi khuẩn hằng ngày để tăng cường sức khỏe đường ruột.
• Tiêm vaccine rota cho trẻ trong độ tuổi khuyến cáo.

Cần chủ động phòng ngừa tiêu chảy ở trẻ

6. Các câu hỏi thường gặp về cách chữa đi ngoài cho trẻ

7.1. Có nên dùng thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ?

Không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc cầm tiêu chảy, vì có thể giữ vi khuẩn trong ruột và làm bệnh nặng hơn.

7.2. Trẻ bị đi ngoài có nên uống sữa?

• Trẻ bú mẹ: vẫn tiếp tục bú.
• Trẻ uống sữa công thức: có thể chuyển sang loại không chứa lactose nếu bé không dung nạp.

7.3. Trẻ đi ngoài bao lâu thì khỏi?

Nếu nguyên nhân nhẹ, trẻ thường khỏi trong 2–5 ngày với chăm sóc đúng cách.

Cách chữa đi ngoài cho trẻ cần dựa trên nguyên nhân và tình trạng cụ thể. Cha mẹ có thể chăm sóc tại nhà bằng cách bù nước điện giải, điều chỉnh chế độ ăn, bổ sung men vi sinh và giữ vệ sinh. Tuy nhiên, nếu bé có dấu hiệu nặng, cần đưa trẻ đến bác sĩ ngay để được điều trị kịp thời.