Cách trị bệnh tiêu chảy ở trẻ em: Hướng dẫn chi tiết nhất

Trị tiêu chảy cho trẻ là vấn đề nan giải và đáng lo ngại đối với các bậc phụ huynh. Tiêu chảy là một trong những bệnh thường gặp ở trẻ em, tưởng chừng không nguy hiểm nhưng theo Tổ chức Y tế Thế giới, đây lại là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tử vong cho trẻ em. Bài viết này sẽ cung cấp những kiến thức quan trọng về bệnh tiêu chảy ở trẻ em và hướng dẫn chi tiết cách điều trị tiêu chảy cho trẻ hiệu quả.

1. Như thế nào gọi là bệnh tiêu chảy ở trẻ em?

Để trị tiêu chảy cho trẻ đúng cách, trước hết cha mẹ cần hiểu rõ thế nào là tiêu chảy ở trẻ em. Số lần đi ngoài của trẻ nhỏ có thể thay đổi tùy theo độ tuổi và cơ địa:

• Trẻ dưới 1 tháng tuổi: Thường có thể đi ngoài 4 – 10 lần/ngày.
• Trẻ từ 1 – 3 tháng tuổi: Thường đi ngoài trên 2 lần/ngày.

Tuy nhiên, số lần đi ngoài còn tùy thuộc từng bé, có bé đi ngoài ngay sau bữa ăn, có bé 2 ngày mới đi một lần, hay thậm chí có bé 1 tuần mới đi ngoài một lần. Với những bé dưới 2 tuổi, phân thường mềm và đóng khuôn.

Tiêu chảy ở trẻ em là tình trạng rất nguy hiểm

Bệnh tiêu chảy ở trẻ em được định nghĩa khi:

• Trẻ nhũ nhi: Số lần đi ngoài nhiều gấp 2 lần bình thường.
• Trẻ lớn hơn: Đi ngoài trên 3 lần/ngày và phân lỏng hoặc toàn nước.

Bệnh tiêu chảy được chia thành 3 loại chính:

• Tiêu chảy cấp: Kéo dài dưới 14 ngày.
• Tiêu chảy kéo dài: Tình trạng tiêu chảy kéo dài từ 14 ngày trở lên.
• Tiêu chảy xâm lấn: Có kèm nhầy máu trong phân.

2. Thời điểm nào trong năm trẻ dễ bị tiêu chảy nhất?

Tại Việt Nam, bệnh tiêu chảy ở trẻ em có thể xuất hiện quanh năm. Tuy nhiên, có hai thời điểm bệnh thường xảy ra với số lượng lớn bệnh nhân:

• Thời điểm vào mùa nóng (mùa hè): Đây là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển mạnh. Cùng với thói quen ăn uống bên ngoài nhiều hơn, trẻ dễ mắc bệnh tiêu chảy do nhiễm khuẩn.
• Thời điểm vào mùa lạnh (mùa đông xuân): Lúc này, mọi người thường ở trong nhà, tập trung đông đúc, tạo điều kiện cho virus lây lan nhanh chóng. Vì vậy, trẻ cũng dễ mắc phải những đợt dịch tiêu chảy do virus, đặc biệt là do Rotavirus – nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy nặng ở trẻ nhỏ.

Việc quan sát tình trạng phân và số lần đi vệ sinh của bé là rất quan trọng để phát hiện sớm và trị tiêu chảy cho trẻ kịp thời.

Tiêu chảy dễ xảy ra vào mùa hè, đông xuân

3. Cách điều trị bệnh tiêu chảy ở trẻ em

Bệnh tiêu chảy ở trẻ em gây ra tình trạng mất nước và mất điện giải nghiêm trọng. Do đó, việc điều trị tiêu chảy cho trẻ cần phải phối hợp bù nước, bù điện giải với việc điều trị nguyên nhân gây bệnh (nếu cần). Với những trường hợp bệnh nhẹ, sau khi thăm khám, bác sĩ có thể kê đơn thuốc cho trẻ điều trị và theo dõi tại nhà.

3.1. Điều trị tình trạng mất nước, mất điện giải

Đây là nguyên tắc hàng đầu và quan trọng nhất khi trị tiêu chảy cho trẻ. Oresol là dung dịch bù nước và điện giải hiệu quả nhất, nhưng cần được sử dụng đúng cách:

• Oresol không phải thuốc trị tiêu chảy: Oresol chỉ dùng để điều trị tình trạng mất nước, điện giải do tiêu chảy gây ra, chứ không phải là thuốc điều trị trực tiếp tiêu chảy hay làm giảm số lần đi ngoài.
• Cách pha Oresol đúng: Cần pha đúng theo chỉ dẫn trên bao bì sản phẩm. Chỉ pha với nước đun sôi để nguội. Lưu ý cực kỳ quan trọng: Phải pha đúng tỷ lệ, tuyệt đối không được pha ít nước hơn so với hướng dẫn, vì nồng độ cao có thể gây rối loạn điện giải nghiêm trọng hơn cho trẻ.
• Cách cho trẻ uống: Cho trẻ uống chậm rãi, từng thìa nhỏ một cách từ từ. Cho trẻ uống thay nước, thường khoảng 50 – 100ml (tương đương khoảng 10 – 20 muỗng cà phê) sau mỗi lần trẻ tiêu chảy.
• Thay thế Oresol: Trẻ trên 6 tháng tuổi nếu không chịu uống Oresol có thể thay thế bằng nước dừa tươi, nước cơm (nước cháo loãng), nước súp rau củ (nhưng các loại này không bù đủ điện giải như Oresol).
• Theo dõi khi trẻ nôn: Nếu trẻ từ chối uống hoặc bị ói ngay sau khi uống, cần phải theo dõi sát tình trạng mất nước của trẻ và đưa đi khám nếu trẻ nôn nhiều, không thể bù đủ nước.

Nên cho trẻ uống đủ oresol

3.2. Sử dụng thuốc trong điều trị tiêu chảy cho trẻ

Việc sử dụng thuốc để trị tiêu chảy cho trẻ cần hết sức thận trọng và tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ:

• Thuốc kháng sinh: Hầu hết các trường hợp tiêu chảy ở trẻ em (đặc biệt là tiêu chảy cấp) chủ yếu do virus gây ra, nên không cần thiết phải sử dụng thuốc kháng sinh. Kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, không có tác dụng tiêu diệt virus. Việc lạm dụng kháng sinh không chỉ không hiệu quả mà còn có thể gây loạn khuẩn đường ruột, làm tình trạng tiêu chảy kéo dài hơn. Kháng sinh chỉ được chỉ định khi tiêu chảy do vi khuẩn đặc hiệu (như lỵ) hoặc có biến chứng nặng, theo chỉ định của bác sĩ.
• Thuốc kháng tiêu chảy (thuốc cầm tiêu chảy): Không nên sử dụng thuốc kháng tiêu chảy cho trẻ em, vì có thể gây nguy hiểm cho trẻ. Các loại thuốc này có thể làm chậm quá trình thải độc tố và mầm bệnh ra khỏi cơ thể, che lấp các triệu chứng thực sự của bệnh, từ đó làm chậm trễ việc điều trị nguyên nhân gây bệnh, khiến cho bệnh kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe của trẻ.
• Men vi sinh (Probiotics): Có thể được xem xét sử dụng để hỗ trợ trị tiêu chảy cho trẻ. Các nghiên cứu cho thấy men vi sinh có thể giúp rút ngắn thời gian tiêu chảy khoảng 1 ngày, bằng cách cân bằng lại hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, việc lựa chọn loại men vi sinh và liều lượng cần theo khuyến cáo của bác sĩ.
• Kẽm: Việc bổ sung kẽm không cần thiết với những trẻ đủ dinh dưỡng và không có nguy cơ bị thiếu kẽm. Tuy nhiên, kẽm rất cần thiết đối với những trẻ có nguy cơ bị thiếu kẽm như trẻ bị suy dinh dưỡng, hoặc trẻ đang trong đợt tiêu chảy cấp. Bổ sung kẽm đúng liều lượng và thời gian theo khuyến cáo của WHO (10-20mg/ngày, kéo dài 10-14 ngày) không chỉ giúp giảm mức độ nặng và thời gian tiêu chảy của đợt hiện tại mà còn có tác dụng làm giảm tái phát đợt tiêu chảy tiếp theo trong nhiều tháng sau đó.

Bổ sung kẽm và men vi sinh là rất cần thiết khi trẻ bị tiêu chảy

4. Khi nào cần phải đưa trẻ đi khám ngay?

Mặc dù có thể điều trị tiêu chảy cho trẻ tại nhà với các biện pháp trên, song, cha mẹ cần hết sức cảnh giác và đưa trẻ đi khám ngay lập tức khi có một trong các dấu hiệu nguy hiểm sau:

• Dấu hiệu mất nước nghiêm trọng:
  • Trẻ sốt cao không giảm.
  • Trẻ khát nước nhiều, đòi uống liên tục hoặc li bì, khó đánh thức.
  • Khô môi, mắt trũng sâu.
  • Thóp lõm (với trẻ dưới 18 tháng tuổi và còn thóp).
  • Trẻ khóc không có nước mắt.
  • Trẻ không đi tiểu trong khoảng 4 – 6 giờ hoặc tiểu rất ít.
• Thay đổi ý thức và hành vi: Trẻ li bì, lờ đờ, co giật.
• Khả năng ăn bú kém: Trẻ ăn hoặc bú rất kém, không thể uống được nước.
• Nôn nhiều: Trẻ nôn ói liên tục, không giữ được thức ăn hay nước.
• Phân bất thường:
  • Trong phân trẻ có máu.
  • Tiêu chảy chuyển sang dạng kiết lỵ (phân có nhầy máu, kèm mót rặn).
  • Tiêu chảy kéo dài hơn 2-3 ngày mà không có dấu hiệu cải thiện.

Khi trẻ xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, bố mẹ cần đưa bé tới cơ sở y tế uy tín ngay lập tức để các bác sĩ thăm khám và có hướng xử trí kịp thời, tránh dẫn tới những biến chứng nguy hiểm cho trẻ, thậm chí đe dọa tính mạng. Việc chủ động trong việc trị tiêu chảy cho trẻ và nhận biết các dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển toàn diện của con yêu.