Tại sao bị nghẹt mũi? 10 nguyên nhân phổ biến và cách xử lý hiệu quả

Dù không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng tình trạng nghẹt mũi ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống: khó ngủ, mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và thường xuyên phải thở bằng miệng. Vậy tại sao bị nghẹt mũi và vì sao có người bị kéo dài trong khi người khác lại chỉ bị thoáng qua? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn giải mã các nguyên nhân thường gặp gây nghẹt mũi và cách xử lý phù hợp cho từng trường hợp.

1. Tại sao bị nghẹt mũi?

Mũi là cơ quan đầu tiên của hệ hô hấp, có chức năng làm ấm, làm ẩm và lọc không khí. Khi gặp tác nhân gây hại như vi khuẩn, virus, bụi bẩn, dị nguyên… niêm mạc mũi sẽ phản ứng lại bằng cách:

• Giãn mạch máu tại chỗ: Làm mô mũi phù nề, gây hẹp đường thông khí
• Tăng tiết dịch nhầy: Nhằm “bẫy” và loại bỏ tác nhân gây hại
• Kích thích các dây thần kinh: Gây phản xạ hắt hơi, ngứa mũi

Tất cả những phản ứng này đều có lợi trong vai trò bảo vệ. Tuy nhiên, nếu phản ứng quá mức hoặc kéo dài, chúng lại trở thành nguyên nhân khiến bạn cảm thấy ngạt mũi, thở khó và mệt mỏi.

Nghẹt mũi là tình trạng phổ biến gặp ở nhiều lứa tuổi.

2. 10 nguyên nhân gây nghẹt mũi phổ biến nhất 

Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất giải thích tại sao bạn bị nghẹt mũi. Việc xác định đúng lý do sẽ giúp bạn có hướng xử lý hiệu quả và tránh biến chứng.

2.1. Cảm lạnh, cảm cúm

Cảm là nguyên nhân kinh điển khiến người ta bị nghẹt mũi.

• Virus cảm lạnh hoặc cúm khiến niêm mạc mũi bị viêm, phù nề và tiết dịch nhiều.
• Nghẹt mũi có thể đi kèm sổ mũi, hắt hơi, sốt nhẹ, đau họng.

2.2. Viêm xoang cấp hoặc mạn tính

Một trong những lý do khiến bạn thường xuyên thắc mắc tại sao bị nghẹt mũi mãi không hết là do viêm xoang.

• Mũi bị nghẹt một hoặc hai bên, kèm dịch mũi đục, có mùi hôi.
• Có thể đau vùng mặt, thái dương, trán hoặc sau gáy tùy xoang bị viêm.
• Viêm xoang mạn tính thường gây nghẹt mũi kéo dài, khó thở về đêm.

2.3. Viêm mũi dị ứng

Là tình trạng rất phổ biến ở người có cơ địa nhạy cảm.

• Nghẹt mũi kèm ngứa mũi, hắt hơi liên tục, chảy nước mũi trong.
• Có thể theo mùa (phấn hoa, thời tiết) hoặc quanh năm (bụi nhà, lông thú).
• Nghẹt mũi dị ứng thường xuất hiện đột ngột sau khi tiếp xúc với dị nguyên.

Viêm mũi dị ứng gây nghẹt mũi kèm ngứa mũi, hắt hơi liên tục.

2.4. Lệch vách ngăn mũi

Một số người sinh ra đã có vách ngăn bị lệch, hoặc bị sau chấn thương.

• Gây nghẹt mũi mãn tính một bên, nhất là khi nằm nghiêng về phía bị lệch.
• Có thể đi kèm viêm xoang tái phát do tắc lưu thông khí xoang.
• Là nguyên nhân cơ học phổ biến khiến người bệnh luôn cảm thấy “khó thở bằng mũi”.

2.5. Polyp mũi

Là tình trạng những khối u lành tính phát triển trong hốc mũi, do viêm mạn tính, gây nghẹt mũi kéo dài, thở khò khè, giảm khứu giác. Bệnh lý này thường phải phẫu thuật nếu polyp quá lớn, gây tắc mũi hoàn toàn.

2.6. Không khí khô hoặc ô nhiễm

• Môi trường quá khô khiến niêm mạc mũi mất ẩm → tăng tiết dịch nhầy → tắc mũi.
• Không khí nhiều bụi, khí thải, hóa chất cũng gây kích ứng niêm mạc.

2.7. Thay đổi nội tiết tố

Đây là câu trả lời cho thắc mắc tại sao bị nghẹt mũi khi mang thai hoặc trong kỳ kinh nguyệt.

• Nội tiết tố tăng cao làm giãn mạch máu niêm mạc mũi → phù nề nhẹ.
• Hiện tượng này gọi là viêm mũi thai kỳ, thường tự khỏi sau sinh.

2.8. Dùng thuốc xịt mũi sai cách

Sử dụng thuốc co mạch (như oxymetazoline, xylometazoline) quá 5–7 ngày có thể gây phản ứng “ngược”, làm mũi nghẹt nặng hơn khi ngưng thuốc. Đây gọi là hiện tượng “nghẹt mũi do thuốc”, dễ gây nghiện xịt mũi.

Sử dụng thuốc xịt mũi sai cách gây nghẹt mũi kéo dài.

2.9. Trào ngược dạ dày – thực quản

• Axit dạ dày trào ngược lên họng – mũi có thể gây viêm niêm mạc mũi thứ phát.
• Người bệnh thường bị nghẹt mũi kèm ho khan, viêm họng kéo dài.

2.10. Khối u hoặc bất thường vùng mũi xoang

• Rất hiếm nhưng cần cảnh giác nếu nghẹt mũi kèm đau đầu, chảy máu mũi, lệch mặt.
• Các u lành hoặc ác tính vùng mũi xoang có thể gây tắc nghẽn cơ học.

3. Tại sao bị nghẹt mũi khi ngủ?

Nhiều người không nghẹt mũi ban ngày, nhưng khi nằm xuống lại thấy mũi bị tắc một hoặc cả hai bên.

Nguyên nhân bao gồm:

• Máu dồn về vùng đầu khi nằm → làm mũi phù nề nhẹ
• Do viêm mũi dị ứng nặng lên vào đêm
• Không khí khô, phòng máy lạnh gây khô mũi
• Tư thế nằm nghiêng về một bên khiến bên đó bị tắc

Nếu bị nghẹt mũi khi ngủ, bạn có thể kê cao gối khi ngủ, dùng máy tạo độ ẩm hoặc rửa mũi trước khi ngủ có thể giúp cải thiện đáng kể.

Tư thế nằm sai có thể khiến bạn bị nghẹt mũi 1 bên.

4. Cách xử lý khi bị nghẹt mũi ngay tại nhà

Tùy theo nguyên nhân khiến bạn bị nghẹt mũi, các phương pháp xử lý sẽ khác nhau. Dưới đây là những cách phổ biến và hiệu quả:

4.1. Rửa mũi bằng nước muối sinh lý

Dung dịch nước muối 0,9% có tính sát khuẩn nhẹ, giúp làm loãng và loại bỏ dịch nhầy, bụi bẩn, vi khuẩn, dị nguyên đang bám trong hốc mũi – từ đó làm sạch khoang mũi và giảm phù nề niêm mạc.

Cách thực hiện:

• Sử dụng chai xịt nước muối sinh lý dạng sương hoặc bình rửa mũi chuyên dụng (Neti Pot, bình Neilmed).
• Nghiêng đầu sang một bên, xịt hoặc đổ nước muối vào lỗ mũi phía trên để nước chảy ra từ lỗ mũi còn lại.
• Thực hiện 1–2 lần/ngày, nhất là sau khi tiếp xúc bụi bẩn, đi ngoài đường hoặc trước khi đi ngủ.

Dung dịch nước muối 0,9% có tính sát khuẩn nhẹ, giúp làm giảm nghẹt mũi.

4.2. Xông hơi với tinh dầu

Hơi nước nóng làm giãn mạch máu niêm mạc, giúp giảm sung huyết, trong khi tinh dầu (bạc hà, khuynh diệp, tràm…) có tác dụng kháng viêm, kháng khuẩn và làm loãng dịch nhầy.

Cách thực hiện:

• Đun sôi 1 lít nước, cho vào tô lớn.
• Nhỏ 2–3 giọt tinh dầu vào tô, dùng khăn trùm đầu và cúi cách tô khoảng 30cm.
• Nhắm mắt, hít thở sâu trong 5–10 phút, thư giãn và cảm nhận mũi thông thoáng dần.

4.3. Dùng thuốc đúng cách

Tùy nguyên nhân gây nghẹt mũi, các nhóm thuốc điều trị sẽ khác nhau. Dưới đây là các loại thuốc phổ biến:

• Thuốc xịt co mạch (decongestants): Giúp làm co mạch máu niêm mạc mũi, giảm sưng và thông mũi nhanh chóng (thường chứa oxymetazoline, xylometazoline…). Chỉ nên dùng tối đa 5–7 ngày để tránh hiện tượng “lệ thuộc thuốc” gây nghẹt mũi hồi ứng nặng hơn.
• Thuốc kháng histamin: Dành cho người bị nghẹt mũi do dị ứng. Có thể dùng dạng uống (loratadin, cetirizine…) hoặc dạng xịt. Giúp giảm hắt hơi, sổ mũi và tình trạng ngạt do phản ứng dị ứng.
• Thuốc xịt corticoid: Thường dùng trong viêm mũi dị ứng nặng, polyp mũi, viêm xoang mạn. Ví dụ: fluticasone, mometasone, giúp giảm viêm, giảm phù nề lâu dài. Tác dụng không tức thì nhưng hiệu quả nếu dùng đều đặn theo đơn bác sĩ.

Lưu ý:

• Không tự ý kết hợp nhiều loại thuốc xịt cùng lúc.
• Nếu đang mang thai, cho con bú hoặc có bệnh lý mạn tính, nên tham khảo bác sĩ trước khi dùng thuốc.

Chỉ sử dụng thuốc trị nghẹt mũi theo hướng dẫn của bác sĩ.

4. Điều trị nguyên nhân nền

Nghẹt mũi thường chỉ là biểu hiện của một vấn đề tiềm ẩn bên trong. Việc điều trị dứt điểm nguyên nhân sẽ giúp giải quyết triệt để tình trạng tắc mũi.

• Viêm xoang: Dùng kháng sinh nếu do vi khuẩn, kết hợp kháng viêm, thuốc xịt corticoid và dẫn lưu xoang khi cần.
• Trào ngược dạ dày – thực quản: Dùng thuốc trung hòa axit, ức chế bơm proton.
• Polyp mũi hoặc lệch vách ngăn: Phẫu thuật nội soi mũi xoang để cắt bỏ polyp hoặc chỉnh vách ngăn nếu gây nghẹt mũi kéo dài, mất khứu giác hoặc viêm xoang tái phát.

Lưu ý:

• Việc điều trị nguyên nhân cần thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng hoặc tiêu hóa.
• Không trì hoãn thăm khám nếu nghẹt mũi kéo dài > 10 ngày, kèm sốt, đau mặt, hoặc khó ngủ nặng nề.

5. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu có các dấu hiệu sau:

• Nghẹt mũi kéo dài > 10 ngày, không đáp ứng với chăm sóc tại nhà
• Có sốt, đau đầu, đau mặt đi kèm
• Dịch mũi màu vàng xanh, mùi hôi
• Nghẹt mũi một bên kéo dài + chảy máu mũi
• Trẻ em bị nghẹt mũi kéo dài kèm bỏ bú, ngủ ngáy, sụt cân

6. Cách phòng ngừa nghẹt mũi hiệu quả

• Đeo khẩu trang khi ra đường hoặc tiếp xúc bụi, hóa chất
• Giữ ấm vùng mũi cổ khi trời lạnh
• Hạn chế dùng điều hòa quá lạnh, dùng máy tạo ẩm khi cần
• Tránh lạm dụng thuốc xịt mũi
• Khám sức khỏe định kỳ nếu bạn có bệnh mạn tính vùng tai mũi họng

Nếu bạn thường xuyên tự hỏi tại sao bị nghẹt mũi, hãy nhớ rằng nghẹt mũi là phản ứng bảo vệ tự nhiên của cơ thể, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tiềm ẩn. Việc xác định đúng nguyên nhân, áp dụng biện pháp xử lý phù hợp và phòng ngừa chủ động là chìa khóa giúp bạn thở dễ dàng hơn mỗi ngày.