Nghẹt mũi 1 bên luân phiên: nguyên nhân, cách điều trị

Bạn có bao giờ trải qua cảm giác nghẹt mũi 1 bên luân phiên – khi một lỗ mũi bị tắc nghẽn, sau đó lại thông thoáng và lỗ mũi còn lại bị nghẹt? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ về nghẹt mũi 1 bên luân phiên, từ nguyên nhân phổ biến đến cách điều trị hiệu quả.

1. Hiện tượng nghẹt mũi 1 bên luân phiên là gì?

Nghẹt 1 bên mũi luân phiên là khi một bên lỗ mũi của bạn bị tắc nghẽn, và sau một khoảng thời gian (vài phút, vài giờ hoặc thậm chí cả ngày), bên mũi đó thông thoáng trở lại trong khi bên còn lại bắt đầu bị nghẹt. Quá trình này lặp đi lặp lại một cách luân phiên giữa hai bên mũi.

Nghẹt mũi một bên là hiện tượng khá phổ biến

Đây là một hiện tượng sinh lý bình thường được gọi là chu kỳ mũi (nasal cycle). Chu kỳ mũi là một quá trình tự nhiên mà cơ thể thực hiện để điều hòa luồng không khí đi vào phổi, đồng thời giữ ẩm và làm sạch niêm mạc mũi.

Trong khoang mũi của chúng ta có các cấu trúc gọi là cuốn mũi (turbinates), chứa nhiều mạch máu và mô cương cứng. Trong chu kỳ mũi, hệ thống thần kinh tự chủ điều khiển các mạch máu này co lại hoặc giãn ra:

• Một bên cuốn mũi sẽ sưng lên: Các mạch máu giãn nở, làm tăng lượng máu chảy vào cuốn mũi, khiến nó sưng to và làm hẹp đường thở của bên đó.
• Bên còn lại sẽ co lại: Các mạch máu co lại, giảm lưu lượng máu, khiến cuốn mũi se nhỏ lại và làm thông thoáng đường thở của bên đó.

Quá trình này diễn ra liên tục, luân phiên giữa hai bên mũi. Thông thường, mỗi chu kỳ kéo dài từ 2 đến 6 giờ, nhưng có thể dao động ở mỗi người. Chúng ta thường không nhận ra chu kỳ mũi khi cơ thể khỏe mạnh vì nó không gây khó chịu đáng kể. Tuy nhiên, khi có yếu tố gây viêm hoặc kích ứng, chu kỳ mũi có thể trở nên rõ rệt hơn, gây cảm giác nghẹt mũi 1 bên luân phiên phiền toái.

2. Nguyên nhân khiến nghẹt mũi 1 bên luân phiên trở nên rõ rệt

Mặc dù chu kỳ mũi là sinh lý bình thường, nhưng một số yếu tố có thể làm tăng cường cảm giác nghẹt mũi 1 bên luân phiên và khiến nó trở nên khó chịu, dễ nhận thấy hơn:

2.1. Nằm nghiêng khi ngủ

Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến bạn cảm nhận rõ rệt hiện tượng này. Khi bạn nằm nghiêng, trọng lực sẽ làm tăng lưu lượng máu đến bên mũi nằm thấp hơn, khiến cuốn mũi bên đó sưng lên và gây nghẹt. Khi bạn trở mình sang bên kia, tình trạng sẽ đảo ngược.

Nằm nghiêng khi ngủ có thể là nguyên nhân gây nghẹt mũi 1 bên

2.2. Viêm mũi dị ứng

Khi bạn bị viêm mũi dị ứng, niêm mạc mũi đã bị viêm và sưng do phản ứng với các dị nguyên (phấn hoa, bụi nhà, lông động vật…). Điều này làm cho sự thay đổi sinh lý của chu kỳ mũi trở nên trầm trọng hơn, khiến cảm giác nghẹt mũi 1 bên luân phiên trở nên rõ rệt và khó chịu hơn. Các triệu chứng khác có thể kèm theo là hắt hơi, chảy nước mũi trong, ngứa mắt.

2.3. Cảm lạnh hoặc cúm

Trong các trường hợp nhiễm trùng đường hô hấp trên như cảm lạnh hoặc cúm, niêm mạc mũi bị viêm và sưng tấy. Điều này làm tăng kích thước của cuốn mũi và lượng dịch nhầy, khiến chu kỳ mũi trở nên rõ ràng hơn, gây cảm giác nghẹt mũi nặng nề ở một bên rồi luân phiên sang bên khác.

2.4. Lệch vách ngăn mũi

Vách ngăn mũi là bức tường chia hai lỗ mũi. Nếu vách ngăn bị lệch đáng kể sang một bên, nó có thể làm hẹp vĩnh viễn một đường thở. Khi chu kỳ mũi khiến cuốn mũi bên không lệch sưng lên, bạn sẽ cảm thấy nghẹt cả hai bên hoặc nghẹt rất nặng ở bên lệch. Điều này có thể khiến cảm giác nghẹt mũi 1 bên luân phiên khó chịu hơn rất nhiều.

2.5. Viêm xoang

Viêm xoang mạn tính hoặc cấp tính có thể gây sưng viêm niêm mạc mũi và các xoang cạnh mũi. Sự sưng viêm này làm tăng cảm giác tắc nghẽn, khiến chu kỳ mũi biểu hiện rõ hơn. Viêm xoang thường kèm theo đau nhức vùng mặt, dịch mũi đặc có màu, và đôi khi sốt.

Viêm xoang có thể là nguyên nhân gây nghẹt mũi 1 bên

2.6. Polyp mũi hoặc khối u (hiếm gặp)

Polyp mũi là những khối u lành tính phát triển trong niêm mạc mũi hoặc xoang. Chúng có thể gây cản trở đường thở. Nếu polyp chỉ xuất hiện ở một bên, nó có thể làm cho cảm giác nghẹt mũi 1 bên luân phiên trở nên nặng nề hơn ở bên đó, hoặc gây nghẹt vĩnh viễn một bên. Các khối u hiếm gặp hơn cũng có thể gây nghẹt mũi một bên.

3. Khi nào nghẹt mũi 1 bên luân phiên trở thành vấn đề?

Như đã đề cập, chu kỳ mũi là một hiện tượng bình thường. Tuy nhiên, bạn nên chú ý và cân nhắc đi khám bác sĩ nếu nghẹt 1 bên mũi luân phiên đi kèm với các dấu hiệu sau:

• Gây khó chịu đáng kể: Ảnh hưởng đến giấc ngủ, khiến bạn phải thở bằng miệng liên tục, gây khô họng, khản tiếng hoặc mệt mỏi ban ngày.
• Kéo dài liên tục: Nếu bạn cảm thấy nghẹt mũi luân phiên kéo dài nhiều ngày, nhiều tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm.
• Kèm theo các triệu chứng khác:
  • Đau nhức mặt, trán, răng: Đặc biệt là khi cúi đầu, có thể là dấu hiệu viêm xoang.
  • Chảy máu mũi thường xuyên: Hoặc dịch mũi có mùi hôi, màu sắc bất thường (xanh, vàng đặc).
  • Mất hoặc giảm khứu giác: Ảnh hưởng đến khả năng ngửi mùi vị thức ăn.
  • Ngáy to hoặc ngưng thở khi ngủ: Nghẹt mũi luân phiên có thể làm trầm trọng thêm chứng ngáy hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ.
  • Nghẹt mũi chỉ ở một bên cố định (không luân phiên) và kéo dài: Đây là dấu hiệu đáng lo ngại hơn và cần được kiểm tra kỹ lưỡng.
  • Xuất hiện các dấu hiệu toàn thân: Sốt, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân.

Nghẹt mũi một bên luân phiên có thể nguy hiểm nếu kèm theo sốt, khó ngủ, ngưng thở khi ngủ…

4. Cách giảm nhẹ nghẹt mũi 1 bên tại nhà

Nếu nghẹt mũi 1 bên luân phiên không kèm theo các triệu chứng đáng lo ngại, bạn có thể áp dụng một số biện pháp tại nhà để giảm bớt sự khó chịu:

• Nâng cao đầu khi ngủ: Kê thêm gối hoặc nâng cao phần đầu giường (khoảng 15−20∘) giúp trọng lực kéo dịch nhầy xuống và giảm sưng ở cuốn mũi.
• Thay đổi tư thế ngủ: Nếu bạn nằm nghiêng và bên mũi nằm thấp bị nghẹt, hãy thử đổi sang nằm ngửa hoặc nghiêng sang bên còn lại.
• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý: Đây là biện pháp hiệu quả và an toàn. Nước muối giúp làm sạch dịch nhầy, bụi bẩn và giảm sưng. Bạn có thể dùng bình xịt nước muối sinh lý hoặc bộ dụng cụ rửa mũi (neti pot). Lưu ý sử dụng nước cất, nước đun sôi để nguội hoặc nước vô trùng để pha muối.
• Xông hơi: Hít hơi nước ấm từ bát nước nóng hoặc máy xông hơi giúp làm loãng dịch nhầy và làm dịu niêm mạc mũi.
• Sử dụng máy tạo độ ẩm: Đặt máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ để giữ không khí ẩm, ngăn ngừa niêm mạc mũi bị khô và kích ứng.
• Uống đủ nước: Giúp cơ thể giữ nước và làm loãng dịch nhầy, dễ tống xuất ra ngoài.
• Tránh các chất kích thích: Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi bẩn, hóa chất, mùi mạnh có thể làm trầm trọng thêm tình trạng nghẹt mũi.
• Tập thể dục nhẹ nhàng: Một số người thấy rằng vận động nhẹ có thể giúp tạm thời làm thông thoáng đường mũi.

Rửa mũi bằng nước muối sinh lý là biện pháp hiệu quả để làm sạch và giảm sưng niêm mạc mũi

5. Phương pháp điều trị y tế cho nghẹt 1 bên mũi luân phiên

Nếu nghẹt mũi 1 bên luân phiên trở nên quá khó chịu, kéo dài hoặc có các dấu hiệu bất thường, bác sĩ sẽ chẩn đoán nguyên nhân và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp:

• Thuốc xịt mũi steroid: Được kê đơn cho các trường hợp viêm mũi dị ứng hoặc viêm mũi vận mạch, giúp giảm viêm và sưng cuốn mũi.
• Thuốc kháng histamin: Nếu nguyên nhân là do dị ứng.
• Thuốc thông mũi: Dạng uống hoặc xịt (chỉ dùng ngắn ngày).
• Điều trị bệnh lý nền:
  • Kháng sinh: Nếu là viêm xoang do vi khuẩn.
  • Phẫu thuật: Đối với các trường hợp lệch vách ngăn mũi nặng hoặc polyp mũi gây tắc nghẽn nghiêm trọng, phẫu thuật (ví dụ: tạo hình vách ngăn mũi, cắt cuốn mũi) có thể được chỉ định để mở rộng đường thở.

Kết luận

Nghẹt mũi 1 bên luân phiên là một hiện tượng sinh lý bình thường của cơ thể (chu kỳ mũi). Tuy nhiên, khi nó trở nên quá rõ rệt và gây khó chịu, đó có thể là dấu hiệu cho thấy có một vấn đề tiềm ẩn như viêm mũi dị ứng, nhiễm trùng, hoặc các vấn đề cấu trúc như lệch vách ngăn. Việc hiểu rõ cơ chế và các nguyên nhân có thể giúp bạn tự chăm sóc tại nhà hiệu quả hơn. Nếu tình trạng nghẹt mũi luân phiên kéo dài, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, hoặc kèm theo bất kỳ triệu chứng đáng lo ngại nào, đừng ngần ngại tìm đến sự tư vấn của bác sĩ tai mũi họng để được chẩn đoán chính xác và có hướng điều trị phù hợp. Hít thở thông thoáng là yếu tố quan trọng để duy trì một cuộc sống khỏe mạnh và thoải mái.