Meracine – Chuyên Tâm Vì Sức Khỏe
Bị tiêu chảy liên tục là dấu hiệu không nên xem thường vì có thể tiềm ẩn nhiều bệnh lý nguy hiểm. Việc nhận diện đúng nguyên nhân và điều trị kịp thời là rất cần thiết.
1. Tổng quan về tình trạng tiêu chảy liên tục
Tiêu chảy liên tục là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc phân nước từ 3 lần trở lên mỗi ngày và kéo dài trong nhiều ngày liên tiếp. Đây không chỉ là một rối loạn tiêu hóa thông thường mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý tiềm ẩn, từ nhiễm trùng cấp tính đến các bệnh mãn tính hoặc rối loạn hấp thu.
Tiêu chảy liên tục không chỉ là rối loạn tiêu hóa còn là dấu hiệu cảnh báo
1.1 Thế nào là tiêu chảy liên tục?
Để nhận biết tiêu chảy liên tục, bạn cần chú ý các dấu hiệu sau:
- Tần suất: Đi tiêu phân lỏng hoặc phân nước ít nhất 3 lần mỗi ngày.
- Thời gian kéo dài: Tình trạng này kéo dài trên 3-5 ngày liên tục và không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã áp dụng các biện pháp tự xử lý tại nhà.
- Triệu chứng đi kèm: Thường kèm theo các triệu chứng khó chịu như đau bụng, đầy hơi, mệt mỏi, và đặc biệt là nguy cơ mất nước nếu không được bù đủ.
1.2 Phân biệt tiêu chảy cấp và tiêu chảy kéo dài
Việc phân biệt hai loại tiêu chảy này rất quan trọng để xác định mức độ nghiêm trọng:
- Tiêu chảy cấp tính: Thường kéo dài dưới 7 ngày. Nguyên nhân chủ yếu là do nhiễm khuẩn từ thức ăn ôi thiu, nước uống không đảm bảo vệ sinh hoặc virus.
- Tiêu chảy liên tục (kéo dài): Tình trạng này kéo dài trên 7 ngày. Đây là một dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt lưu ý vì có thể liên quan đến các bệnh lý nguy hiểm như viêm ruột, hội chứng ruột kích thích, thậm chí là ung thư đại tràng.
2. Nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy liên tục
Tiêu chảy liên tục có thể do nhiều yếu tố khác nhau, từ nhiễm trùng đến các bệnh lý mãn tính về đường tiêu hóa và nội tiết.
2.1 Nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt khi tiêu chảy kèm theo các triệu chứng cấp tính.
- Nguyên nhân: Do ăn phải thực phẩm ôi thiu, nhiễm vi khuẩn (như Salmonella, E.coli, Campylobacter…), virus (phổ biến là Rotavirus, Norovirus) hoặc ký sinh trùng (như Giardia lamblia, Entamoeba histolytica).
- Triệu chứng đi kèm: Thường kèm theo sốt, đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn mửa, và có thể đi phân nhầy hoặc có máu.
Đường ruột nhiễm vi khuẩn khiến tình trạng tiêu chảy kéo dài
2.2 Rối loạn tiêu hóa kéo dài
Sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột có thể dẫn đến tiêu chảy mãn tính.
- Nguyên nhân: Thường xảy ra sau khi sử dụng kháng sinh kéo dài, hóa trị, hoặc sau các phẫu thuật liên quan đến đường tiêu hóa, làm ảnh hưởng đến hệ vi khuẩn có lợi trong ruột.
- Triệu chứng: Gây ra đầy hơi, tiêu chảy kéo dài và cảm giác mệt mỏi do kém hấp thu dưỡng chất.
2.3 Hội chứng ruột kích thích (IBS)
IBS là một rối loạn chức năng của ruột, không gây tổn thương thực thể.
- Đặc điểm: Tiêu chảy thường xen kẽ với táo bón, kèm theo đau bụng nhẹ, chướng bụng. Các triệu chứng này thường liên quan mật thiết đến căng thẳng (stress) và có thể nặng hơn sau bữa ăn.
2.4 Bệnh viêm ruột (IBD): Bệnh Crohn và Viêm loét đại tràng
Đây là hai bệnh lý viêm mãn tính nghiêm trọng ảnh hưởng đến niêm mạc ruột.
- Đặc điểm: Cả bệnh Crohn và viêm loét đại tràng đều gây ra tình trạng viêm nhiễm mãn tính ở đường tiêu hóa.
- Triệu chứng: Biểu hiện chính là tiêu chảy kéo dài, đi phân nhầy máu, kèm theo sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt nhẹ kéo dài và có thể đau khớp, tổn thương da.
2.5 Dị ứng hoặc không dung nạp thực phẩm
Một số người có thể bị tiêu chảy liên tục do cơ thể không thể tiêu hóa hoặc phản ứng với một số thành phần trong thực phẩm.
- Nguyên nhân: Phổ biến nhất là không dung nạp lactose (đường trong sữa) hoặc không dung nạp gluten (một loại protein trong lúa mì, lúa mạch).
- Triệu chứng: Tiêu chảy thường xuất hiện ngay sau khi ăn các loại thực phẩm mà cơ thể không dung nạp được.
2.6 Bệnh lý tuyến giáp hoặc tiểu đường
Các rối loạn nội tiết cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa.
- Rối loạn tuyến giáp: Đặc biệt là cường giáp, có thể làm tăng nhu động ruột, dẫn đến tiêu chảy.
- Tiểu đường: Ở những bệnh nhân tiểu đường lâu năm, biến chứng thần kinh có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, làm giảm khả năng hấp thu và gây ra tiêu chảy mạn tính.
3. Dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng khi bị tiêu chảy liên tục
Mất nước và rối loạn điện giải là biến chứng nguy hiểm nhất khi bị tiêu chảy liên tục.
– Mất nước: khô miệng, da nhăn, mắt trũng, chóng mặt, tụt huyết áp.
– Đi phân lỏng nhiều lần trong ngày, phân có máu hoặc nhầy mủ.
– Sốt cao >38,5°C, đau bụng dữ dội.
– Mệt mỏi, mất sức, sụt cân nhanh.
– Đi ngoài về đêm, kéo dài hơn 7 ngày không cải thiện.
4. Khi nào cần đi khám bác sĩ?
– Bị tiêu chảy liên tục >3 ngày không giảm.
– Có dấu hiệu mất nước nặng: không tiểu tiện, lừ đừ, mạch nhanh.
– Phân có máu, sốt cao, nôn nhiều.
– Tiêu chảy sau khi dùng kháng sinh, hóa trị, hoặc mắc bệnh mạn tính.
– Trẻ nhỏ, người già, người suy giảm miễn dịch có tiêu chảy cần khám ngay.
5. Cách xử lý khi bị tiêu chảy liên tục
5.1 Bù nước và điện giải
– Uống oresol theo đúng tỷ lệ pha.
– Uống từng ngụm nhỏ, tránh uống quá nhiều cùng lúc.
– Có thể bổ sung nước dừa, nước cháo loãng, nước muối đường.
5.2 Chế độ ăn hợp lý
– Ăn cháo, súp, cơm mềm, chuối, khoai lang, cà rốt nấu chín.
– Tránh sữa, đồ chiên rán, thức ăn nhiều chất xơ không hòa tan.
– Ăn ít mỗi lần, chia nhỏ bữa.
5.3 Nghỉ ngơi và theo dõi
– Nghỉ ngơi hoàn toàn, tránh lao động nặng.
– Theo dõi số lần đi ngoài, lượng nước tiểu để đánh giá tình trạng mất nước.
6. Điều trị y khoa khi bị tiêu chảy liên tục
6.1 Kháng sinh hoặc thuốc kháng ký sinh trùng
– Dùng khi nguyên nhân do vi khuẩn, ký sinh trùng.
– Chỉ dùng khi có xét nghiệm phân xác định nguyên nhân.
6.2 Thuốc cầm tiêu chảy (chỉ định có chọn lọc)
– Loperamid có thể dùng ngắn hạn nếu không có sốt hay máu trong phân.
– Không dùng khi nghi ngờ viêm ruột, ngộ độc.
6.3 Bổ sung men vi sinh
– Lactobacillus, Saccharomyces boulardii giúp phục hồi hệ vi sinh đường ruột.
– Giảm tiêu chảy và rút ngắn thời gian phục hồi.
6.4 Điều trị nguyên nhân nền
– Cường giáp, bệnh Crohn, không dung nạp lactose cần điều trị đặc hiệu.
– Phẫu thuật hoặc nội soi nếu có tổn thương thực thể đại tràng.
7. Phòng ngừa tiêu chảy kéo dài
Thực hiện an toàn thực phẩm và giữ vệ sinh là cách hiệu quả nhất phòng tiêu chảy.
– Ăn chín uống sôi, rửa tay thường xuyên với xà phòng.
– Không dùng chung đồ ăn, chén đũa khi chưa rõ nguồn bệnh.
– Tránh thực phẩm đường phố không đảm bảo vệ sinh.
– Cẩn trọng với sữa, hải sản sống, rau sống không rửa sạch.
– Không lạm dụng kháng sinh, tẩy giun định kỳ.
8. Lời khuyên
– Không nên chủ quan với tiêu chảy kéo dài, vì có thể là dấu hiệu sớm của nhiều bệnh lý đường ruột nguy hiểm.
– Bù nước và ăn uống đúng cách là bước xử lý quan trọng hàng đầu.
– Đừng tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy khi chưa rõ nguyên nhân – dễ gây biến chứng.
– Nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa khi có dấu hiệu kéo dài hoặc bất thường.
Tình trạng bị tiêu chảy liên tục có thể do nhiễm khuẩn đơn giản nhưng cũng có thể là biểu hiện của các bệnh tiêu hóa nghiêm trọng. Việc nhận biết đúng nguyên nhân, chăm sóc đúng cách tại nhà, và thăm khám kịp thời sẽ giúp kiểm soát tình trạng hiệu quả, tránh biến chứng nguy hiểm.
Người bệnh nên theo dõi sát các triệu chứng đi kèm, đặc biệt là dấu hiệu mất nước, sốt cao, đau bụng dữ dội để có hướng xử lý an toàn nhất.
