Bé bị tiêu chảy có nên uống sữa? Chuyên gia hướng dẫn chăm sóc đúng cách

Tiêu chảy là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong giai đoạn từ 6 tháng đến 3 tuổi. Không ít cha mẹ băn khoăn: Bé bị tiêu chảy có nên uống sữa hay không? Sữa có khiến tình trạng nặng thêm hay giúp bé hồi phục nhanh hơn? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cái nhìn khoa học, thực tiễn và lời khuyên từ chuyên gia nhi khoa giúp bố mẹ đưa ra lựa chọn đúng đắn khi chăm sóc trẻ bị tiêu chảy.

1. Tiêu chảy ở trẻ nhỏ là gì? Khi nào là đáng lo?

Tiêu chảy là tình trạng trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước từ 3 lần trở lên trong ngày. Đây là phản ứng thường gặp khi hệ tiêu hóa bị kích thích bởi virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc các yếu tố không dung nạp thức ăn.

Các nguyên nhân phổ biến:

• Nhiễm virus: như rota, adenovirus – là nguyên nhân hàng đầu ở trẻ dưới 2 tuổi.
• Vi khuẩn và ký sinh trùng: do thực phẩm, nước uống không an toàn.
• Bất dung nạp lactose: thường xuất hiện sau một đợt viêm ruột.
• Dị ứng đạm sữa bò.
  Kháng sinh: làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.

Hầu hết tiêu chảy ở trẻ nhỏ là cấp tính và sẽ khỏi trong vòng vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu kéo dài trên 5 ngày hoặc kèm mất nước, sốt, nôn mửa, đi ngoài ra máu… thì cần đưa bé đi khám ngay.

Tiêu chảy cấp kéo dài có thể gây mất nước nghiêm trọng.

2. Bé bị tiêu chảy có nên uống sữa không?

Câu trả lời là: CÓ, nhưng cần dựa vào tình trạng cụ thể và lựa chọn loại sữa phù hợp. Vấn đề bé bị tiêu chảy có nên uống sữa không cần được hiểu một cách linh hoạt, không áp dụng cứng nhắc cho mọi trường hợp.

Vì sao vẫn nên cho trẻ uống sữa khi bị tiêu chảy?

• Sữa là nguồn dinh dưỡng quan trọng: cung cấp protein, canxi, vitamin, năng lượng cần thiết trong giai đoạn bé mệt mỏi, ăn ít.
• Giúp tránh suy dinh dưỡng: trẻ tiêu chảy mất chất, dễ sụt cân, nếu ngừng sữa hoàn toàn sẽ càng thiếu hụt dinh dưỡng.
• Tăng khả năng hồi phục: sữa mẹ và một số loại sữa công thức đặc biệt còn chứa kháng thể, lợi khuẩn giúp rút ngắn thời gian tiêu chảy.

Tuy nhiên, không phải loại sữa nào cũng phù hợp, nhất là với trẻ có dấu hiệu bất dung nạp lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò.

Không nên cắt bỏ hoàn toàn sữa khi bé bị tiêu chảy.

3. Các trường hợp đặc biệt: Bé bị tiêu chảy có nên uống sữa không?

Khi bé bị tiêu chảy, việc duy trì dinh dưỡng hợp lý là rất quan trọng để giúp bé hồi phục. Tùy thuộc vào loại sữa bé đang dùng mà có những khuyến nghị khác nhau:

3.1. Trẻ đang bú mẹ

Nếu bé đang bú mẹ, hãy tiếp tục cho bé bú như bình thường, thậm chí là tăng cường cữ bú. Đây là câu trả lời rõ ràng cho thắc mắc bé bị tiêu chảy có nên uống sữa không – sữa mẹ là lựa chọn an toàn nhất.

• Bổ sung nước và chất điện giải tự nhiên, giúp ngăn ngừa mất nước.
• Cung cấp kháng thể dồi dào, giúp chống lại virus, vi khuẩn gây bệnh và tăng cường hệ miễn dịch.
• Dễ tiêu hóa, giúp giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa đang bị tổn thương của bé, từ đó giảm nguy cơ đầy bụng, nôn trớ.

3.2. Trẻ uống sữa công thức

Đối với trẻ đang uống sữa công thức, việc tiếp tục dùng sữa cần thận trọng hơn. Trừ khi có chỉ định của bác sĩ, bạn không nên ngưng hoàn toàn sữa công thức vì bé vẫn cần được cung cấp dinh dưỡng. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng tiêu chảy của bé và có thể khuyên bạn:

• Tiếp tục loại sữa công thức đang dùng: Nếu tình trạng tiêu chảy nhẹ và bé vẫn dung nạp tốt.
• Chuyển sang sữa công thức không chứa Lactose: Tiêu chảy thường làm tổn thương niêm mạc ruột và giảm khả năng tiêu hóa đường lactose. Sữa không lactose giúp giảm gánh nặng cho ruột và có thể cải thiện tình trạng tiêu chảy.
• Chuyển sang sữa công thức thủy phân một phần hoặc hoàn toàn: Loại sữa này có đạm đã được cắt nhỏ, giúp bé dễ tiêu hóa và hấp thu hơn, đặc biệt hữu ích nếu bé có nguy cơ dị ứng hoặc khó tiêu hóa đạm sữa.
• Sữa công thức từ đạm đậu nành: Là một lựa chọn không chứa lactose khác, nhưng cần cân nhắc nếu bé có tiền sử dị ứng đậu nành.

Song song với việc dùng sữa, cần cho bé uống Oresol để bù nước và điện giải theo chỉ dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Tùy tình trạng tiêu hóa mà lựa chọn loại sữa phù hợp cho bé.

4. Những loại sữa phù hợp cho bé bị tiêu chảy

Bé bị tiêu chảy có nên uống sữa không thì còn tùy thuộc vào loại sữa. Dưới đây là một số loại sữa nên cân nhắc sử dụng trong giai đoạn bé bị tiêu chảy:

4.1. Sữa không chứa lactose

• Giúp tránh làm nặng thêm tình trạng rối loạn tiêu hóa do men lactase trong ruột bị tổn thương.
• Thường được chỉ định cho trẻ sau tiêu chảy cấp hoặc có dấu hiệu sôi bụng, phân chua.

4.2. Sữa thủy phân đạm

• Dễ tiêu hóa, ít gây dị ứng.
• Phù hợp cho trẻ có tiền sử dị ứng đạm sữa bò hoặc tiêu chảy kéo dài không rõ nguyên nhân.

4.3. Sữa bổ sung men vi sinh (probiotic)

• Giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
• Rút ngắn thời gian tiêu chảy, hỗ trợ miễn dịch.

4.4. Sữa mẹ – lựa chọn tốt nhất cho trẻ dưới 2 tuổi

• Cung cấp kháng thể tự nhiên (IgA, lactoferrin) giúp bé chống lại vi khuẩn và virus gây tiêu chảy.
• Bổ sung lượng nước và chất điện giải tự nhiên, giúp phòng ngừa mất nước.
• Dễ tiêu hóa, thân thiện với đường ruột non yếu, giảm nguy cơ kích ứng hoặc làm nặng thêm tình trạng tiêu chảy.

5. Những lưu ý khi cho bé uống sữa lúc bị tiêu chảy

Dù sữa có thể tiếp tục dùng trong đa số trường hợp, cha mẹ cần lưu ý một số điểm sau:

• Chia nhỏ lượng sữa: tránh ép bé uống nhiều một lần, có thể gây nôn, trớ.
• Không tự ý pha loãng sữa: pha loãng quá mức sẽ làm mất cân đối dinh dưỡng, không giúp giảm tiêu chảy.
• Theo dõi phân sau mỗi bữa sữa: nếu thấy tình trạng xấu hơn (phân lỏng hơn, bé đau bụng hơn), cần xem xét lại loại sữa.
• Bổ sung nước và điện giải đầy đủ: uống oresol theo đúng chỉ định, kết hợp sữa và nước cháo, nước hoa quả loãng.
• Không dùng sữa tươi cho trẻ dưới 1 tuổi, tránh tăng áp lực lên thận và đường ruột.

Chia nhỏ bữa sữa là nguyên tắc quan trọng khi chăm sóc trẻ bị tiêu chảy.

6. Khi nào cần đưa bé bị tiêu chảy đi khám?

Tiêu chảy nếu không được xử lý đúng có thể gây mất nước, rối loạn điện giải và đe dọa tính mạng, đặc biệt ở trẻ dưới 3 tuổi.

Đưa trẻ đi khám ngay nếu:

• Bé tiêu chảy trên 2 ngày không cải thiện.
• Phân có máu, nhớt, hôi tanh bất thường.
• Nôn nhiều, không uống được nước hoặc sữa.
• Trẻ có biểu hiện mất nước: môi khô, mắt trũng, da nhăn, tiểu ít, lờ đờ.
• Sốt cao liên tục, co giật, quấy khóc nhiều.

7. Một số biện pháp hỗ trợ phục hồi tiêu hóa sau tiêu chảy

Sau khi bé đã khỏi tiêu chảy, hệ tiêu hóa vẫn còn yếu và dễ bị kích ứng trở lại. Do đó:

• Tiếp tục cho bé uống sữa phù hợp, không thay đổi đột ngột loại sữa.
• Bổ sung men vi sinh hoặc men tiêu hóa theo hướng dẫn bác sĩ.
• Tăng cường rau củ, trái cây mềm, giàu vitamin C, B, kali như chuối, táo hấp, khoai lang.
• Tránh tái sử dụng kháng sinh trừ khi có chỉ định rõ ràng.

Hệ tiêu hóa cần được phục hồi sau tiêu chảy bằng dinh dưỡng và lợi khuẩn phù hợp.

Bé bị tiêu chảy có nên uống sữa? Câu trả lời là có, nhưng cần chọn loại sữa phù hợp như sữa mẹ, sữa không lactose hoặc sữa có men vi sinh. Tiếp tục cho bé uống sữa đúng cách sẽ giúp bù dinh dưỡng, hỗ trợ phục hồi nhanh và tránh suy nhược. Cha mẹ cũng nên theo dõi sát tình trạng của bé và đưa đi khám nếu tiêu chảy kéo dài hoặc nặng hơn.