6 nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở chính bạn nên biết

Nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở là gì? Đôi khi, tình trạng này chỉ là một triệu chứng tạm thời do thay đổi thời tiết, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo của một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Dưới đây là 6 nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở phổ biến nhất mà bạn nên biết để bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình.

1. Nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở – do cảm lạnh và cúm

Đây là nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở phổ biến và dễ nhận biết nhất. Cả cảm lạnh và cúm đều là các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus gây ra. Khi virus xâm nhập vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ phản ứng bằng cách gửi các tế bào bạch cầu đến vùng mũi và họng để chống lại virus.

Cơ chế này dẫn đến việc các mạch máu trong niêm mạc mũi bị sưng lên, gây tắc nghẽn đường thở. Đồng thời, cơ thể cũng sản xuất nhiều dịch nhầy để tống virus ra ngoài. Sự kết hợp giữa niêm mạc sưng phù và dịch nhầy tích tụ chính là lý do khiến bạn cảm thấy khó chịu, nghẹt mũi và khó thở.

Nghẹt mũi khó thở thường do cảm lạnh

Triệu chứng đi kèm:

• Hắt hơi, sổ mũi.
• Đau họng, ho.
• Sốt nhẹ (trong cảm lạnh) hoặc sốt cao (trong cúm).
• Đau nhức cơ thể, mệt mỏi.

2. Nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở – do dị ứng

Dị ứng là một trong những nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở thường bị nhầm lẫn với cảm lạnh. Tuy nhiên, dị ứng không phải do virus mà là phản ứng thái quá của hệ miễn dịch đối với các chất vô hại (gọi là dị nguyên).

Khi hít phải các dị nguyên như phấn hoa, bụi bẩn, lông thú cưng hoặc nấm mốc, cơ thể sẽ giải phóng histamin. Histamin là một chất gây viêm, làm sưng các mô trong mũi và khiến các tuyến sản xuất nhiều chất nhầy. Phản ứng này không chỉ gây nghẹt mũi mà còn dẫn đến nhiều triệu chứng khó chịu khác.

Triệu chứng đi kèm:

• Hắt hơi liên tục.
• Ngứa mắt, chảy nước mắt, ngứa mũi và vòm họng.
• Dịch mũi trong, lỏng.
• Các triệu chứng có thể xuất hiện theo mùa (dị ứng phấn hoa) hoặc quanh năm (dị ứng bụi nhà).

Nghẹt mũi khó thở có thể do dị ứng

3. Nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở – do viêm xoang

Viêm xoang là tình trạng niêm mạc xoang bị sưng và viêm. Đây là một nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở phổ biến, đặc biệt là khi tình trạng này kéo dài và không được điều trị dứt điểm.

Các xoang là những hốc rỗng nằm sau xương gò má và trán, có chức năng làm ấm, làm ẩm không khí hít vào và sản xuất dịch nhầy để làm sạch đường thở. Khi bị viêm, niêm mạc xoang sưng lên, chặn các lỗ thông xoang với mũi. Dịch nhầy bị ứ đọng lại, gây ra cảm giác căng tức, đau nhức ở vùng mặt và đặc biệt là nghẹt mũi nghiêm trọng.

Triệu chứng đi kèm:

• Đau hoặc cảm giác nặng mặt, đặc biệt là ở trán, má và quanh mắt.
• Dịch mũi đặc, có màu vàng hoặc xanh lá.
• Ho kéo dài, đặc biệt là vào ban đêm.
• Giảm hoặc mất khứu giác.
• Đau răng.

4. Polyp mũi và lệch vách ngăn mũi

Đây là hai nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở liên quan đến cấu trúc giải phẫu của mũi, thường gây khó chịu mạn tính.

• Polyp mũi: Là những khối u lành tính, mềm, không gây đau, phát triển từ niêm mạc mũi hoặc xoang. Khi các khối polyp này phát triển lớn, chúng có thể chặn đứng đường thở, gây nghẹt mũi dai dẳng, mất khứu giác và chảy dịch mũi sau. Polyp mũi thường liên quan đến viêm xoang mãn tính, hen suyễn và dị ứng.
• Lệch vách ngăn mũi: Vách ngăn mũi là một bức tường mỏng chia hai lỗ mũi. Khi vách ngăn bị lệch sang một bên, nó có thể làm tắc nghẽn hoàn toàn một lỗ mũi hoặc cả hai. Đây là một vấn đề bẩm sinh hoặc do chấn thương. Tùy vào mức độ lệch, người bệnh có thể chỉ bị nghẹt mũi nhẹ hoặc khó thở nghiêm trọng, đặc biệt là khi ngủ.

Nghẹt mũi khó thở có thể do polyp

Cả hai tình trạng này đều cần được chẩn đoán bởi bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để có phương pháp điều trị phù hợp, có thể là dùng thuốc hoặc can thiệp ngoại khoa.

5. Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Đây là một trong những nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở ít được nghĩ đến nhưng lại khá phổ biến. GERD là tình trạng axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản. Khi axit này trào ngược lên cao, nó có thể gây kích ứng niêm mạc họng và mũi.

Sự kích ứng mạn tính từ axit dạ dày có thể dẫn đến viêm và sưng niêm mạc mũi, gây nghẹt mũi khó thở, đặc biệt là khi nằm xuống. Nhiều người mắc GERD chỉ cảm thấy nghẹt mũi vào ban đêm hoặc buổi sáng sau khi thức dậy.

Triệu chứng đi kèm:

• Ợ nóng, ợ chua.
• Đau ngực, khó nuốt.
• Cảm giác có vị chua hoặc đắng trong miệng.
• Ho khan mạn tính.

6. Môi trường và thói quen sinh hoạt

Cuối cùng, môi trường xung quanh và thói quen hàng ngày cũng có thể là nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở.

• Không khí ô nhiễm và khói thuốc: Các chất kích thích trong không khí ô nhiễm, bụi bẩn và khói thuốc lá có thể làm niêm mạc mũi bị viêm sưng, dẫn đến nghẹt mũi.
• Không khí khô: Máy điều hòa không khí hoặc máy sưởi có thể làm không khí trở nên quá khô, gây khô niêm mạc mũi. Khi niêm mạc bị khô, nó có xu hướng sưng lên để tự bảo vệ, gây cảm giác nghẹt mũi.
• Lạm dụng thuốc xịt mũi quá mức: Các loại thuốc xịt co mạch có tác dụng giảm nghẹt mũi tức thì. Tuy nhiên, nếu sử dụng quá 3-5 ngày, chúng có thể gây ra hiện tượng “nghẹt mũi dội ngược” (rebound congestion), khiến tình trạng nghẹt mũi trở nên tồi tệ hơn.

Lạm dụng thuốc có thể gây nghẹt mũi khó thở 

Cách cải thiện tình trạng nghẹt mũi khó thở

Nếu bạn đang gặp phải tình trạng nghẹt mũi khó thở, có một số biện pháp đơn giản tại nhà có thể giúp làm dịu triệu chứng và mang lại cảm giác dễ chịu hơn.

• Sử dụng nước muối sinh lý: Rửa mũi bằng nước muối sinh lý là một trong những cách hiệu quả nhất để làm sạch dịch nhầy và giảm sưng niêm mạc mũi. Bạn có thể sử dụng bình xịt, bình rửa mũi chuyên dụng hoặc xi lanh để thực hiện.
• Xông hơi: Hơi nước ấm giúp làm loãng dịch nhầy đặc, giúp đường thở thông thoáng hơn. Bạn có thể xông hơi bằng cách hít hơi nước từ một bát nước nóng, sử dụng máy xông hơi mặt hoặc tắm vòi sen nước nóng.
• Sử dụng máy tạo độ ẩm: Giữ không khí trong phòng đủ ẩm, đặc biệt là khi ngủ, sẽ giúp làm dịu và làm ẩm niêm mạc mũi, giảm tình trạng khô và sưng.
• Kê cao gối khi ngủ: Nằm ở tư thế đầu cao hơn so với thân sẽ giúp dịch mũi dễ dàng thoát ra ngoài, giảm áp lực và tình trạng nghẹt mũi vào ban đêm.
• Uống đủ nước: Uống đủ nước giúp làm loãng dịch nhầy, giúp cơ thể dễ dàng tống chúng ra ngoài hơn.
• Tránh các tác nhân gây dị ứng: Nếu bạn nghi ngờ nghẹt mũi là do dị ứng, hãy cố gắng xác định và tránh xa các dị nguyên như phấn hoa, bụi bẩn, lông thú cưng. Vệ sinh nhà cửa thường xuyên, giặt chăn ga gối đệm bằng nước nóng cũng là cách hiệu quả.

Kết luận

Nghẹt mũi và khó thở không chỉ là triệu chứng đơn thuần mà còn là “hồi chuông” cảnh báo cho nhiều vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Dù nguyên nhân gây nghẹt mũi khó thở là do cảm lạnh, dị ứng, viêm xoang hay các vấn đề phức tạp hơn, việc hiểu rõ căn nguyên và áp dụng các biện pháp cải thiện sẽ giúp bạn có hướng xử lý đúng đắn.

Nếu tình trạng nghẹt mũi kéo dài, không thuyên giảm, hoặc đi kèm với các triệu chứng nghiêm trọng khác như đau mặt, sốt cao hay khó thở, bạn nên chủ động đến gặp bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời. Đừng chủ quan, bởi một hơi thở thông thoáng là nền tảng cho một cuộc sống khỏe mạnh và thoải mái.